Кіріспе

Британ энциклопедиясы басып шығарған кітаптар сериясы. The Learning Channel арнасының ұлы кітаптар туралы сериясы. Great Books of the Western World – бұл 1952 жылы Америка Құрама Штаттарында Encyclopædia Britannica, Inc. баспасынан шыққан, 54 томдық кітаптарды ұсыну мақсадымен жасалған кітаптар сериясы. Бастапқы редакторлар батыс өркениетінен таңдалған кітаптарды серияға қосу үшін үш өлшемді пайдаланды: кітаптың мазмұны қазіргі заманғы мәселелерге қатысты болуы керек, тарихи контекстінде ғана емес, маңыздылығын сақтауы тиіс; бостандық білімі тұрғысынан қарағанда, оны қайта-қайта оқудан ләззат алуға болады; және серияның толыққанды индексі – Синтопикон редакторы анықтаған 102 «Ұлы идеяның» кем дегенде 25-іне қатысты «Ұлы идеялар туралы үлкен әңгімеге» үлес қосуы керек. Кітаптар этникалық және мәдени әртүрлілікті ескере отырып таңдалмаған (тарихи әсері жеткілікті деп есептелді), сондай-ақ редакторлар авторлардың көзқарастарымен келісе ме, жоқ па, дегенге де қарамады. 1990 жылы 60 томдық екінші басылымы жарық көрді. Кейбір аудармалар жаңартылды, кейбір еңбектер алынып тасталды, ал ХХ ғасырдан бастап жаңа алты томдық кітаптар қосылды.

Тарих

Батыс әлемінің ұлы кітаптары жобасы Чикаго университетінде басталды, онда президент Роберт Хатчинс Мортимер Адлермен бірге жұмыс істеді. Олар Джон Эрскиннің 1921 жылы Колумбия университетінде құраған, профессорлар мен студенттер арасында ұлы кітаптарды оқу және талқылау үшін "дөңгелек үстел" тәсіліне негізделген жаңа форматты дамытты. – көбінесе бизнесмендерге бағытталған. Олардың мақсаты либералды білімдеріндегі кемшіліктерді толтыру (Хатчинстің өзі мойдалаған кемшіліктері де бар еді) және оқырманды Батыс канонының ұлы кітаптарымен таныс, үш мың жылдық тарихындағы "Ұлы әңгімеде" айтылған ұлы идеяларды білетін, жан-жақты дамыған адамға айналдыру болатын. Жобаның бірінші студенті Уильям Бентон болды, ол сол кезде «Британ энциклопедиясы» баспасының бас директоры, кейіннен АҚШ сенаторы болды. 1943 жылы ол Батыс канонының ең ұлы кітаптарын іріктеп, Хатчинс пен Адлердің «Британ энциклопедиясы» баспасы үшін қысқартылмаған нұсқаларын шығаруын ұсынды. Хатчинс бастапқыда кітаптарды коммерцияландыру оларды мәдени мұра ретінде құндылығын төмендетуінен қорқып, күдікпен қарады; бірақ ол бизнес келісіміне келісті және жобадағы жұмысы үшін 60 000 доллар алды. Бентон бастапқыда таңдалған туындылар жиынтығы тек мұражайлық экспонаттар болады, олар ешқашан оқылмайды деген себеппен келісімге келіспеді. Бір күні Адлер сол кезде жазып жатқан «Соғыс және бейбітшілік туралы қалай ойлау керек» кітабына қатысты дерек көзін қайта оқып отырды. Ол кітапты берген адамға, өзіне көрсеткен маңызды бөлікті жіберіп алғанын айтты және неге олай болғанын ойлады. Олар Адлер кітапты соғыс және бейбітшілік туралы бір ғана идеяға назар аударып оқығанын түсінді. Адлер Хатчинс үшін кітаптар жиынтығына индекс жасау туралы ойға келді, осылайша оқырмандар туындыларға «еркін қол жеткізе алады», нәтижесінде олардың кітаптарға қызығушылығы артады.

Келіспеушілік

Қандай тақырыптар мен авторларды қосу керектігін және материалдарды қалай ұсыну керектігін шешкеннен кейін, жобаның индекстеу бөлігі тағы 60 000 долларлық бюджетпен басталды. Адлер өзінің тобы ежелгі Грециядан таңдап алынған еңбектерге қатысты "грек индексін" жасауға кірісті, және жобаның толығымен алты айдың ішінде аяқталады деп күтті. Екі жылдан кейін грек индексі толық сәтсіздікке ұшырады деп жарияланды. Грек тілінде жазылған шығармалардың жазылған ғасырлар бойындағы Ұлы идеялар аясындағы төменгі деңгейдегі терминдер мағынасын өзгертті, ал дайын индекс осы идеялардың бір-бірімен үйлеспегенін көрсетті. Осы кезде Адлерге бірден ой келді. Ол тобына әр еңбекті алдын ала бір бағынышты идеяны еске түсіріп, оны едәуір толымды тіркес түрінде қайта оқуды тапсырды. Егер идеяның қандай да бір мысалдары кездессе, олар оларды сол сияқты жиналған, ұқсас типтегі басқа идеялармен салыстырып, осылайша белгіленген материалды кеңірек идеялық құрылымды жақсырақ қайта құру үшін пайдалана алады, содан кейін толыққанды индекстеуді жүзеге асыру үшін қайта қарауға кірісіп, еңбекті толығымен қайта оқиды.

Кейінгі танымал табысы

1945 жылы Адлер «Ұлы идеялар» жинағына кіретін очерктердің бастапқы нұсқаларын жазуға кірісті. Алты жылдан соң, 1952 жылдың 15 сәуірінде «Батыс әлемінің ұлы кітаптары» Нью-Йорктегі Уолдорф Астория қонақ үйінде өткен таныстырылым кешінде ұсынылды. Сөз сөйлеген Хатчинс: «Бұл жай ғана кітаптар жинағы емес, сонымен қатар либералдық білім де емес. «Батыс әлемінің ұлы кітаптары» – құрмет көрсетудің ісі. Міне, біздің болмысымыздың бастауы. Міне, біздің мұрамыз. Бұл – Батыс. Адамзат үшін оның мәні осында», – деді. Кітаптардың алғашқы екі жинағы Ұлыбритания патшайымы Елизавета II-ге және АҚШ-тың сол кездегі президенті Гарри Трумэнге сыйға тартылды. Адлер «Time» журналының мұқабасында осы жинақ туралы мақаласымен, сондай-ақ Батыс ой-санасының тақырыптарын қамтитын идеялық көрсеткішімен және тізімімен жарияланды. Кітаптар жинағының алғашқы сатылымы нашар болды, 1952 жылы бар болғаны 1863 жинақ сатылды, ал 1953 жылы одан да аз, тек 186 жинақ сатылды. Қаржылық қиындықтар туындады, бірақ «Британ энциклопедиясы» сату стратегиясын өзгертіп, Хатчинстің қаудай болған қорқынышындай, үй-үйді аралап сатушылар арқылы кітаптарды сатуға көшті. Осылайша, 1961 жылы 50 000 жинақ сатылды. 1963 жылы редакторлар «Ұлы кітаптарға жол» атты он томдық оқулық жинағын жариялады, ол «Ұлы кітаптардың» авторларымен және тақырыптарымен таныстыру мақсатында жазылған. 1961 жылдан 1998 жылға дейін редакторлар жыл сайын «Ұлы идеялар бүгін» атты жылдық жаңартуды жариялап тұрды, онда «Ұлы кітаптардың» қазіргі заманғы өмірге қалай қолданылатыны туралы мәліметтер келтірілді. Алекс Бимнің сөзіне сүйенсек, «Батыс әлемінің ұлы кітаптары» жинағы ақырында бір миллион дана сатылды. Интернет пен электрондық кітап оқу құрылғылары «Батыс әлемінің ұлы кітаптарының» кейбір кітаптарын онлайн форматта қолжетімді етті.

Көлемдер

Бастапқыда 54 томдық болып басылған «Батыс әлемінің ұлы кітаптары» көркем әдебиет, тарих, поэзия, табиғаттану, математика, философия, драма, саясат, дін, экономика және этика сияқты санаттарды қамтиды. Хатчинс либералды білім беруге кіріспе және ой-толғам ретінде «Ұлы әңгіме» атты бірінші томды жазды. Адлер келесі екі томды, «Ұлы идеялар: Синтопикон» жинағын, жинақтың біртұтастығын және жалпы батыстық ойлау жүйесін көрсету мақсатымен демеушілік етті. Индекстер тобы бірнеше ай бойы «Адамның еркіндігі Құдайдың құдіретіне қатысты» және «Бос кеңістік немесе вакуумды жоққа шығарып, толықтыққа басымдық беру» сияқты тақырыптарға сілтемелерді жинады. Олар тақырыптарды 102 тарауға біріктірді, ал Адлер олар үшін 102 кіріспе жазды. Әр томның мазмұны төрт түс арқылы белгіленеді: көркем әдебиет, математика және табиғат ғылымдары, тарих және әлеуметтік ғылымдар, философия және теология. Томдарда келесі еңбектер енді:

Авторлары

Авторларды таңдау сынға ұшырады, кейбіреулер жобаны еуропалық еркектерді мақтау ретінде қарастырып, әйелдер мен еуропалық емес авторлардың үлесін назарға алмады. Бұл сын феминистік және азаматтық құқық қозғалыстарымен бірге күшейді. Сол сияқты, Норман Дэвис өзінің "Еуропа: Тарих" еңбегінде жинақты батыс әлемінің, әсіресе Ұлыбритания мен АҚШ-тың таңдалған бөліктерін артық көрсетуі үшін сынап, ал басқаларын, әсіресе Орталық және Шығыс Еуропаны елемеді. Оның есебуынша, екі басылымға енген 151 автордың ішінде 49 ағылшын немесе американ авторлары, 27 француз, 20 неміс, 15 ежелгі грек, 9 ежелгі римдік, 4 орыс, 4 скандинав, 3 испан, 3 итальян, 3 ирланд, 3 шотланд және 3 шығыс еуропалық авторлар бар. Оның пікірінше, әділдік пен бейтараптық айқын көрінеді. Мұндай сынға жауап ретінде, олар жеке адамға шабуыл жасау және олардың өзінде әділетсіздік бар деп қысым жасалды. Кері дәлелдемеде мұндай сын кітаптардың мазмұнына емес, кітап авторларының жалпы, нақты емес және мүмкін маңызсыз сипаттамаларына байланысты кітаптардың маңыздылығын төмендетуге тырысады делінеді.

Шығармалары

Басқалары таңдалған авторлар лайықты болғанымен, бір автордың толық шығармаларына емес, авторлардың және өкілдік туындылардың кеңірек таңдалуына көбірек мән берілді (мысалы, Шекспирдің барлық пьесалары қосылған). Жинақтың екінші басылымында 130 автор мен 517 жекелеген туынды бар еді. Редакторлар Синтопикон ішіндегі әр тақырып бойынша қосымша оқуға арналған нұсқаулықтар қызығушылық танытқан оқырмандарды көптеген авторларға сілтемелейтінін көрсетті.

Қиындық

Ғылыми және математикалық таңдаулар, әсіресе ешқандай сындық аппараттың болмауы себепті, орташа оқырманға түсініксіз болғандықтан сынға іріктелді. Екінші басылымда Аполлоний мен Фурьеге тиесілі екі ғылыми еңбек, олардың орташа оқырман үшін қиын екендігіне байланысты, алынып тасталды. Дегенмен, редакторлар орташа оқырманның сыншылар есептейтіннен гөрі әлдеқайда көп нәрсені түсінуге қабілетті екенін қатаң түрде мойындайды. Роберт Хатчинс бұл көзқарасты алғашқы басылымға жазған кіріспесінде былай баяндады:

Адамзаттың көп бөлігі ешқашан либералды білім алу мүмкіндігіне ие болған жоқ, сондықтан олар оны ала алады дегенді "дәлелдеуге" болмайды. Сондай-ақ, олар ала алмайды дегенді де "дәлелдеуге" болмайды. Бірақ, идеалды айту білім берудің қозғалыс бағытын көрсетуде маңызды.

Негізгі себептері

Басылымдардың көп бөлігі әлі де басылып жатқандықтан, бір сыншы компания екі миллион доллар үнемдеп, жай ғана тізім жаза алатынын айтты. Тығыз пішімдеу оқылымдылыққа көмектеспеді. Дегенмен, "Британ энциклопедиясының" белсенді жарнамалауы нақты сатуға әкелді. Екінші басылымда көбінесе жақсартылған деп саналған аудармалар таңдалды, бірақ тығыз типография өзгеріссіз қалды. Оқу жоспарлары мен Синтопикон арқылы редакторлар оқырмандарды жинақпен таныстыруға тырысты.

Сын-пикірлерге жауап

Редакторлар жинақта маңызды мәселелер бойынша көптеген тұжырымдарды қамтитын, түрлі пікірталастар бар екенін, бұл бір жақты ойлау мектебі емес екенін жауап берді. Мортимер Адлер екінші басылымға жазған кіріспесінде былай деді:

Түрлі-түрлі және әртүрлі көзқарастар мен пікірлерді ұсына отырып, олардың ішінде қандай да бір шындық болуы мүмкін, бірақ одан әрі көптеген қателіктер де кездеседі, Синтопикон [және осымен байланысты үлкен жиынтық] оқырмандарды өздері ойланып, қарастырылып жатқан әрбір мәселе бойынша өз пікірлерін қалыптастыруға шақырады.