Кіріспе
Аляска темір жолы – Аляска штатында жүк және жолаушылар пойыздарын пайдаланатын II сыныпты темір жол жүйесі. Темір жолдың басты жолы оңтүстік жағалаудағы Севард пен штаттың орталық бөлігіне жақын орналасқан Фэрбанкс қалалары арасында салынған. Ол Анкоридж және Денели ұлттық паркі арқылы өтеді, саяхатшылардың 17%-ы пойызбен барады. Темір жолдың жалпы ұзындығы 656 миль (1056 км), оның ішінде қосымша жолдар, теміржол аулалары және тармақтық желілер кіреді. Севард пен Фэрбанкс арасындағы басты жолдың ұзындығы 756 км-ден асады. Уиттиерге соққан тармақ, Уиттиер порты мен Сиэтлдегі Харбор аралында жүретін теміржол баржалары арқылы құрама Штаттармен жүк вагондарын алмасады. Темір жол құрылысы 1903 жылы Аляска Орталық темір жолы Севардтан басталып, солтүстікке қарай 80 км (50 миль) созылған желіні салған кезде басталды. Аляска Орталық темір жолы 1907 жылы банкротқа ұшырады және 1911 жылы Аляска Солтүстік темір жолы компаниясы болып қайта құрылды, ол желіні тағы 34 км (21 миль) солтүстікке қарай ұзартты. 1914 жылдың 12 наурызында АҚШ Конгресі Севардтан Фэрбанкске дейінгі кез келген ауа райына төтеп бере алатын темір жол құрылысын және жұмысын қаржыландыруға келісті, сондай-ақ қаржылық қиындыққа тап болған Аляска Солтүстік темір жолынан темір жол желісін сатып алды.
The Alaska Railroad is a Class II railroad that operates freight and passenger trains in the state of Alaska. The railroad's mainline runs between Seward on the southern coast and Fairbanks, near the center of the state. It passes through Anchorage and Denali National Park, to which 17% of visitors travel by train. The railroad has 656 mile (1056 km) of track, including sidings, rail yards and branch lines. The main line between Seward and Fairbanks is over 470 mile (756 km) long. The branch to Whittier conveys freight railcars interchanged with the contiguous United States via rail barges sailing between the Port of Whittier and Harbor Island in Seattle. Construction of the railroad started in 1903 when the Alaska Central Railroad built a line starting in Seward and extending 50 mile (80 km) north. The Alaska Central went bankrupt in 1907 and was reorganized as the Alaska Northern Railroad Company in 1911, which extended the line another 21 mile (34 km) northward. On March 12, 1914, the U. S. Congress agreed to fund construction and operation of an all weather railroad from Seward to Fairbanks and purchased the rail line from the financially struggling Alaska Northern.
Тарих
1903 жылы «Алясканың Орталық темір жолы» атты компания Аляскадағы Кеней түбегінің оңтүстік шетіне жақын Севардтан басталатын темір жол желісін салуға кірісті, бұл желі солтүстікке қарай бағытталған еді. Компания 1909 жылға қарай 82 шақырым (51 миль) жол салып, банкротқа ұшырады. Бұл маршрут жолаушыларды, жүктерді және поштаны Жоғарғы Турнагейн шығанағына жеткізді. Содан кейін жүктер су тасқыны кезінде қайықпен, ал қалғандары иттердің немесе түйелердің көмегімен Эклутнаға және Матануска-Суситна аңғарына жеткізілді. 1909 жылы тағы бір компания – «Алясканың Солтүстік темір жолы» компаниясы бұл темір жол желісін сатып алып, оны тағы 34 шақырым (21 миль) солтүстікке қарай ұзартты. Жаңа соңғы станциядан жүктер Турнагейн шығанағымен шағын қайықтармен ағызылды. 1914 жылы «Алясканың Солтүстік темір жолы» компаниясы қайтадан банкротқа ұшырады. Осы кезде АҚШ үкіметі Севардтан ішкі қала Фэрбанкске дейін темір жол салуды жоспарлап бастады. Президент Уильям Говард Тафт 1912 жылы маршрутты зерттеу үшін комиссия құрды. Бұл желінің ұзындығы 1056 шақырым (656 миль) болып, ішкі аймаққа кез келген ауа-райы жағдайында қолжетімді бағдарламаны қамтамасыз ететін еді. 1914 жылы үкімет «Алясканың Солтүстік темір жолын» сатып алып, штаб-пәтерін Анкориджге айналатын Шип-Крикке көшірді. Үкімет темір жолды солтүстікке қарай ұзарта бастады. 1917 жылы Фэрбанкстегі Танана аңғары темір жолы банкротқа ұшырады. Ол Фэрбанкс қалалары мен аймақтағы кеншілердің қауымдастықтарына, сондай-ақ Фэрбанкс маңындағы Танана өзеніндегі кемелердің тұрақтарына қызмет көрсеткен 72 шақырым (45 миль) ұзындығындағы, 3 фут (тар салмақты) желіге ие болды. Үкімет Танана аңғары темір жолын, негізінен оның терминалдық құрылысын сатып алды. Фэрбанкс пен Хэппи арасындағы бөлік Севардтан Фэрбанкске дейінгі 4 фут 8,5 дюймдық желіні аяқтау үшін қос салмаққа ауыстырылды. Үкімет жолдың оңтүстік бөлігін Ненанаға дейін ұзартты, кейіннен кеңейту стандартты салмаққа айналдырылды. «Аляска темір жолы» 1930 жылға дейін қалған TVRR тар салмақты желісін Чатаника филиалы ретінде пайдаланды (терминалы Юкон өзенінің жанында орналасқан). 1923 жылы олар Ненанада Танана өзенінен өтіп, 213 метрлік Меарс ескерткіш көпірін салды. Бұл «Аляска темір жолының» соңғы бөлігі болды және сол кезде елдегі екінші ең ұзын болатты темір жол көпірі еді. 1923 жылдың 15 шілдесінде АҚШ президенті Уоррен Г. Хардинг көпірдің солтүстік жағында темір жолды аяқтау үшін алтын тікенекті қақты. Темір жол АҚШ Ішкі істер министрлігінің құрамына кірді. «Аляска темір жолының» алғашқы дизельдік локомотивтері 1944 жылы пайдалануға берілді. Темір жолдың соңғы булы локомотивтері 1966 жылы тоқтатылды. 1958 жылы болашақ Клир әуе күштері станциясы үшін жер сатып алынды (Клир Ненананың оңтүстігінде орналасқан). Шамамен 12192 метр (40 000 фут) жол бұрылып, кейіннен электр стансасына көмір жеткізу үшін қосымша желі салынды. 1964 жылы Алясканың оңтүстігінде болған Ұлы жұма жер сілкінісі темір жолға қатты әсер етті. Севард маңындағы аула мен жолдар бүлінген, ал Турнагейн шығанағындағы жолдар су тасқыны мен жер сілкінісі салдарынан зақымдалған. Жол бойындағы толық қызметті қалпына келтіруге бірнеше ай уақыт кетті. 1967 жылы темір жол жаңадан құрылған АҚШ Көлік министрлігінің құрамына кіретін Федералдық темір жол басқармасына берілді. 1975-1976 жылдары Көлік министрлігінен түскен 15 миллион долларлық инвестициялар Аляска құбыр жолы үшін материалдарды тасымалдауды жеңілдетуге қоса, түрлі күрделі жақсартулар жасауға мүмкіндік берді. 1985 жылдың 6 қаңтарында Аляска штаты АҚШ теміржол қауымдастығының бағалауы бойынша АҚШ үкіметінен 22,3 миллион долларға темір жолды сатып алды. Штат бірнеше жыл бойы күтіп-ұстауға байланысты шығындарды өтеу үшін 70 миллион доллардан астам қаржы жұмсады. Сатып алу келісім-шарты «Аляска темір жолына» Аляска штатына дивидендтер төлеуге немесе басқаша капиталды қайтаруға тыйым салады, бұл штаттың басқа квази корпорацияларынан өзгеше: «Аляска тұрақты қоры», «Аляска тұрғын үй қаржы корпорациясы» және «Аляска өнеркәсіптік даму және экспорт басқармасы».
Солтүстік темір жолдың Дельта бұрылысына дейінгі кеңейтілуі
Темір жолдың Фэрбанкстен Дельта-жанкцияға дейін Танана өзенін аралайтын көпір арқылы ұзартылуы 2009 жылдан бері жоспарластырылып келді. 2011 жылғы Аляска штатының бюджеті көпірді салуға 40 миллион доллар бөліп, бастапқыда оны тек автокөліктер пайдалануы көзделді. АҚШ Қорғаныс министрлігі одан әрі 100 миллион доллар қаржы бөлді, себебі көпір және одан кейін салынатын темір жол Форт-Грили және Бірлескен Танана оқу орталығына жыл бойы қолжетімділік қамтамасыз ететін еді. Танана өзені көпірінің құрылысы 2011 жылдың 28 қыркүйегінде басталды, ал жаңа көпір 2014 жылы ашылды (әскери көліктер үшін ғана).
Маккензи нүктесі
2011 жылдың 21 қарашасында Жер үстілік көлік басқармасы Порт МакКензи мен Аляска штатының Хьюстон қаласындағы негізгі теміржол желісі арасындағы 25 мильдік (40 шақырымдық) жаңа тармақ құрылысын бекітті. 2023 жылдың мамыр айына дейін бұл тармақ аяқталған жоқ.
Анкоридж маңындағы қызмет
2003 жылы Тед Стивенс халықаралық әуежайына қосымша теміржол желісі және Билл Шеффилдтің есімімен аталатын депо салынды. Бұл желіге ешқашан ресми жоспарлы қызмет көрсетілмеген, бірақ круиздік компаниялар кемелер мен әуежай арасында жолаушыларды тасымалдау үшін пойыздарды жалдайды. Қазіргі уақытта теміржол депоны жеке іс-шаралар, конференциялар, семинарлар және корпоративтік шаралар үшін азаматтарға жалға береді. Анкоридж қалалық аймағында (Анкориджден Мат-Су аңғарына Игл-Ривер арқылы, Анкоридждің солтүстігінен оңтүстігіне дейін) қалалық теміржол қызметін ұйымдастыру жоспарлануда; ауыр жүк тасымалын жүзеге асыру үшін қосымша теміржол жолдары қажет.
Федералды меншіктегі бас менеджерлер
Фредерик Мёрс, 1919–1923 (алғашқыда Аляска инженерлік комиссиясының төрағасы ретінде темір жолдың басшысы болды)
Джеймс Гордон Стиз, 1923–1923
Ли Х. Лэндис, 1923–1924
Ноэль В. Смит, 1924–1928
Полковник Отто Ф. Олсон, 1928–1945
Полковник Джон П. Джонсон, 1946–1953
Франк Э. Калбау, 1953–1955
Реджинальд Н. Уитман, 1955–1956
Джон Х. Ллойд, 1956–1958
Роберт Х. Андерсон, 1958–1960
Дональд Дж. Смит, 1960–1962
Джон Э. Мэнли, 1962–1971
Уолкер С. Джонстон, 1971–1975
Уильям Л. Дорси, 1975–1979
Стивен Р. Дитмейер (актілік), 1979–1980
Франк Х. Джонс, 1980–1985
Col. James Gordon Steese, 1923 1923
Lee H. Landis, 1923–1924
Noel W. Smith, 1924–1928
Col. Otto F. Ohlson, 1928–1945
Col. John P. Johnson, 1946–1953
Frank E. Kalbaugh, 1953–1955
Reginald N. Whitman, 1955–1956
John H. Lloyd, 1956–1958
Robert H. Anderson, 1958–1960
Donald J. Smith, 1960–1962
John E. Manley, 1962–1971
Walker S. Johnston, 1971 1975
William L. Dorcy, 1975–1979
Steven R. Ditmeyer (Acting) 1979 1980
Frank H. Jones, 1980–1985
Маршруттар мен туризм
Темір жол жаз айларында көптеген туристерді қызықтырады. Вагон-ресторандарда кең терезелер мен күмбездер орнатылған. Ірі круиз компанияларына тиесілі жеке вагондар Аляска темір жолының вагондарымен буксирленеді және саяхаттар әртүрлі круиздік пакеттерге қосылған.
Жолдар
Denali Star Анкориджден Фэрбенкске дейін жүреді (бір бағытқа шамамен 12 сағат). Сапар шамамен 356 миль (573 км) болса да, Анкориджден Фэрбенкске дейін баруға 12 сағат уақыт кетеді, өйткені теміржол таулар мен аңғарлар арқылы иреліп өтеді; пойыздың максималды жылдамдығы, бірақ кейде одан да төмендейді. Аврора қысқы пойзы қыс айларында (15 қыркүйектен 15 мамырға дейін) апта соңында ғана (солтүстікке қарай сенбі күні таңертең; оңтүстікке қарай жексенбі күні таңертең) Анкоридж мен Фэрбенкс арасында, Denali Star бағытымен жүреді. Coastal Classic Анкориджден Turnagain Arm бойымен оңтүстікке қарай жүреді, содан кейін Кеней түбегіне бұрылып, ақырында Seward қаласына жетеді. Бұл 183 шақырымдық сапар таулардың үстімен иреліп өтуге байланысты шамамен төрт жарым сағатқа созылады. Glacier Discovery Анкориджден Whittier қаласына дейін қысқа (2 сағаттық) сапар ұсынады, онда қысқа тоқталыстан кейін бағытын кері бұрып, кешке Анкориджге оралып келе жатып Grandview станциясында тоқтайды. Hurricane Turn Talkeetna мен Hurricane аймағы арасында тұратын адамдарға теміржол қызметін ұсынады. Бұл аймақта автомобильдік жолдар жоқ, сондықтан теміржол азық-түлік пен тұрмыстық заттарды алуға тәуелді тұрғындар үшін өмірлік маңызы бар. АҚШ-тағы соңғы ту-тоқтату теміржол бағыттарының бірі ретінде, жолаушылар үлкен ақ ту немесе матамен қол бұлғап, бағыт бойындағы кез келген жерде Hurricane Turn-ге міне алады. Ted Stevens Анкоридж халықаралық әуежайына қызмет көрсететін жеке тармақ жазғы маусымда круиздік кемелерге қызмет көрсету үшін ғана пайдаланылады. Ол 2006 жылы Аляска жергілікті халықтары федерациясының (AFN) конвенциясы кезінде делегаттарды әуежайдан қонақүйге жаппай тасымалдау үшін уақытша іске қосылды.
Жылжымалы құрам
1936 жылға қарай компания тізімде 27 бу локомотиві, 16 рельсті автобус, 40 жолаушылар вагоны және 858 жүк вагоны болды.
Басқа
2011 жылы Аляска темір жолы ARR 557 локомотивін қайта сатып алды, бұл темір жол жаңадан сатып алған соңғы бу локомотиві және темір жол пайдаланған соңғы бу локомотиві болатын. Оны Анкоридж бен Портж арасындағы арнайы саяхаттарда пайдалану мақсатымен жаңарту жоспарланған. 1944 жылы Baldwin Locomotive Works компаниясы құрастырған USATC S160 "2-8-0 Consolidation" локомотиві 557 бастапқыда көмірмен жұмыс істеген, бірақ 1955 жылы майға ауыстырылды. Ол 1964 жылға дейін пайдаланылды, содан кейін пайдасыз деп танылып, металл тескісі ретінде сатылды. Оны Вашингтон штатының Мозес-Лейк қаласының тұрғыны Монте Холм сатып алып, өзінің «Кедейлік үйі» мұражайында қойды. Холм 2006 жылы қайтыс болғаннан кейін Джим мен Вик Янсен 557 локомотивін мұражайдан сатып алып, оны Аляска темір жолына қайтарды, бірақ оны қалпына келтіріп, пайдалануға беру шартымен. Локомотив коммерциялық емес Engine 557 Restoration Company компаниясына «бір доллар ($1.00) және басқа да маңызды шарттар» бойынша сатылды. Олар 2019 жылдың қаңтарына дейін 77 айға және 75 000 сағаттан астам ерікті еңбекке локомотивті қалпына келтіруге және күрделі жөндеуге жұмсады.
Танымал мәдениетте
Аляска темір жолы "Қашқан пойыз" фильмінде маңызды рөлде бейнеленген. "Симпсондар" мультфильмінде Симпсон отбасы Аляска темір жолымен саяхат жасайды. Бұл темір жол 1995 жылғы "Балто" фильмінде еске алынады. "Аляска темір жолы" реалити-шоуы 2013 жылы "Destination America" телеарнасында көрсетілді.