Кіріспе

10x8 тақтада ойналатын шахмат нұсқасы

Janus Chess – 1978 жылы Германияның Bildstock қаласынан Вернер Шендорф ойлап тапқан шахматтың бір түрі. Ол 10×8 тақтада ойналады және ерекше шахмат фигурасын – янусты қамтиды, ол піл мен жылқының қимылдарын біріктіреді. Бұл фигура римдік құдай Янус есімімен аталады, себебі ол әдетте екі бағытқа қарап тұрған екі бетпен бейнеленген.

Сипаттама

Шахмат фигураларының әдеттегі жиынтығы әр ойыншыға екі піл және екі януспен толықтырылады. Әр янус мұнара мен аттың арасына орналасады. Шахматпен салыстырғанда король мен ферзінің орналасуы кері болады. Рокада жасағаннан кейін король b немесе i қатарында, ал мұнара c немесе h қатарында тұрады, бұл қай жаққа рокада жасалғанына байланысты. Янус ферзьдей күшті саналады және әдетте шамамен 8 ұпаймен бағаланады (пілдер 1 ұпаймен бағаланған шахмат фигураларының құнына сүйенсек). Бұл ойындағы жалғыз фигура, ол қарсыластың королін ешқандай басқа фигураның көмегінсіз маттай алады – король бұрышта тұрса және янус диагональ бойында екі қадамдай қашықтықта болса, бірақ бұл матқа жеткізілмейді. Қосымша фигуралардың болуына байланысты, әр ойыншы стандартты шахматқа қарағанда ойынды күштірек бастайды; алайда, үлкен тақтаның (10×8 = 80 шаршы) арқасында фигураларды маневрлеуге көбірек мүмкіндік болғандықтан, ойынның материалдық "қуат тығыздығы" шамалы ғана жоғары. Тақта мен фигуралардың ерекшелігіне байланысты ойыншылар дәстүрлі шахмат ашылуларын қолдана алмайды, ал шахматтық кестелердің мәні соңғы ойында шектеулі болады. Janus Chess Еуропада танымал, турнирлерге күшті ойыншылар қатысады. Бұл ойынды Виктор Корчной, Петер Леко және Артур Юсупов сияқты бірнеше шахмат гроссмейстерлері ойнаған. Корчной былай деді: "Janus Chess ойнағанды ұнатамын, себебі бұл ойында қалыпты шахматқа қарағанда шығармашылықты көбірек танытуға болады".