Кіріспе

Филиппин аралдары

Тарих

Аралдың атауы ибанаг тілінен шыққан, сөзбе-сөз "лайя (имбир) көп болатын жер" дегенді білдіреді. 1722 жылы Калайан аралында миссия штабы құрылды. Испания отаршылдық басқару кезінде әкімшілер 1896 жылы Дон Лисерио Дюерме, 1897 жылы Дон Педро Абад және 1898–1902 жылдары Дон Анхель Эскаланте болды. Әкімшілік жағынан Калайан аралы Батанес аралдары тобының құрамына кірді. 1902 жылдан бастап Калайан Кагаян провинциясына қосылды. Бірақ, әкімшілік бақылаудың өзгеруі арал тұрғындарының оқшаулануына себеп болды, себебі көлік қатынасы жетіспеді. 1916 жылы доминикан миссионерлері Андрес Санчес және Джеронимо Морер бұл аралға келіп, аралға атау берді. 1954 жылы ғана Кагаян губернаторы Хосе П. Караг Калайанға келді. Келесі губернатордың сапары 1981 жылы, Юстиниано П. Кортестің кезінде болды, ол халықтың денсаулық жағдайын жақсарту және дəрі-дәрмек, күріш, консервілер мен тұқым сияқты азық-түлік таратпақ үшін мобильдік үкімет құрды. Бұл миссия 1982 жылы қайталанды.

География

Аралдың жер аумағы – ол шамамен 1,5 км ұзындықта, тікбұрышты келген және төбелі-қырлы төбелерге ие. Арал негізінен таулы және тегіс емес жерлерден тұрады, ең биік жері орталық бөлігінде орналасқан, ал кейбір жерлерде төмендіктер кездеседі. Аралдың шығу тегі – вулкандық, және онда "тамаша тас" деп аталатын сұр-ақ түсті перлит кенінің мол қоры бар. Жағалаулары тасты, ал құмдары ақ. Арал арқылы төрт өзен ағып өтеді. Аралдың жоғары және төменгі деңгейлерінде маржанды әк тастар кездеседі. Аралдың шығыс бөлігінде жақсы сақталған базальттық бағаналар бар. Аралдағы халық қоныстанған жерлер – Калайян қаласы (Centro) және оңтүстік жағалаудағы Магсидель. Калайян қаласы Бабуян аралдары тобындағы ең ірісі және ол шағын балық аулау орталығы болып табылады. Калайян порты ешкі, шошқа, ірі қара мал және ағаш тасымалдау үшін пайдаланылады. Күріш өсіруге арналған үш су тасқынына ұшырайтын алқап бар. Дилам мен Дибай елді мекендері арасындағы құмды жағалауларды қорғайтын жағалау маржандары да ерекше көзге түседі. Қазіргі таңда арал тұрғындары лампитау деп аталатын шағын қайықтармен Калайяннан Кагаян провинциясының батыс жағалауындағы Апарри және Клауерия порттарына қатынайды, мұнда кіші ұшақтарды пайдалану үшін әуежай құрылысы жүріп жатыр.

Климат

Ауа райы көбінесе ылғалды, қараша және желтоқсан айларында ауыр жаңбыр жауады. Суық желдер солтүстік және солтүстік-шығыс бағыттарынан соғады. Арал тайфундардың да әсеріне ұшырайды. Калайан аралы толқын кестелері мен күнтізбелік кестелерді, күндізгі бағананың жоғары және төменгі деңгейлерінің күнделікті болжамдарын, ай фазасы, толқын коэффициенті, күн мен айдың шығу және бату уақыттары, балықтардың ең белсенділік сағаттары және ауа райы сияқты балық аулауға қатысты басқа да деректерді жариялайды. Бұл деректер Калайан аралындағы барлық балық аулау операциялары үшін, сондай-ақ басқа сауда және көлік кемелерінің қатынасынан басқа да пайдалы.

Флора

Аралдың ортасындағы төбе жотасында қалың орман кездеседі. Шошқалар мен қарабаолар (су бұқалары) жабайы табиғатта көрінеді.

Құс тіршілік иелері

Ұшуға қабілетсіз Калайян теміржолы (Gallirallus calayanensis) Бабуян аралдары тобындағы Калайян аралымен шектелген және осал түрлерге жатқызылған. Оны ғалымдар 2004 жылы алғаш рет ашты. Малайзиялық құмшақ та осы жердегі құмды жағалауларда кездеседі және ол дерлік қауіпсіз санатқа жатады. 1903 жылы мұнда 95 құс түрі анықталды, олардың арасында Филиппин құстары да болды. Басқа түрлер Азиялық туыстар ретінде, мысалы, Hypsipetes және sphenocereus сияқты, аралдың ерекше фаунасын құрайтын болып табысты; нақты түрлерге Macropygia, otus, Eudynamys және Hylorpe жатты. Лусон тобынан аралда тек Cnnyria whitchiadi және Zosterups meyeni табылған. Аралда нақты анықталмаған көптеген көшпенді құстар да болды. 2004 жылы жүргізілген саладағы зерттеулерге сәйкес, аралда жаңадан байқалған құс – Калайян теміржолы (Gallirallus calayanensis) болды.