Кіріспе

Шефела аймағындағы аңғар, Израиль

Айалон аңғары (немесе איילון, ʾAyyālōn), сондай-ақ Айалон және Ажалон деп те жазылады, Израильдегі Шефела төмендігінде орналасқан аңғар. Айалон аңғары ұзақ бойы жағалау жазығын Иерусалиммен байланыстыратын маңызды бағыт болды. Географиялық орнының арқасында, оның төңірегінде бірнеше шайқастар өтті. Еврей Киелі кітабында аңғарға Даң тайпасы солтүстікке көшкенге дейін иеленген Аялон қаласының аты берілген. Көне Айалон қазіргі заманда Беторон өткелінің етегіндегі Яло ауылымен теңестірілді, ол ежелгі, Киелі кітаптағы атауын сақтап қалған. Бүгінде Айалон аңғарында Шаальвим, Мишмар Айалон, Нахшон және Кфар Бин Нун сияқты бірнеше кибуцтар мен мошавтар орналасқан. Аңғарда сонымен қатар Канада паркі, ұлттық саябақ, Яд Ла Ширион (Бронетанқ корпусы мұражайы), Мини Израиль, Латрун монастыры және Еммаус Никополисі орналасқан – Жаңа өсиеттегі Еммауспен жиі байланыстырылатын археологиялық ескерткіш.

Тарих

Аханатон перғауынның соңғы он екі жылында және Тутанхамонның билікке келген бірінші жылында (б.з.д. 14 ғасыр) жазылған Tell el Amarna хаттарында Абди Хеба жаулап алушылардың "Аялон қаласын" қиратқанын айтады және өзін "қайғыға толы, қатты қиналған" деп сипаттайды, сондай-ақ Египет патшасынан көмекке асығуын өтінеді. Бұл оқиға, Ешуа басшылығымен ізраилдіктер келгенге дейін аморлықтардың шабуылымен байланысты болуы мүмкін. Бірақ, аңғар Шаалвим мен Латрун арасындағы орта тұсқа дейін батысқа қарай созылғандықтан, бұл хаттардағы қала аңғардағы кез келген елді мекен болуы мүмкін. Аялон туралы Египет патшасы Шешонк І-нің б.з.д. 10 ғасырында Қанаанға жасаған жорылы туралы жазбаларда да айтылған.

Ешуаның шайқасы

Айалон аңғары алғаш рет Ешуа кітабында Ешуаның бес аморлық патшаны жеңген жері ретінде айтылады. Ешуа Гибеон қаласын Ебус патшасы (Иерусалим) бастаған одақтың қолынан құтқару үшін түн ортасында жорық жасағаннан кейін, одақты шығысқа қарай, Бет-Хорон төбесінен төмен, содан кейін оңтүстікке қарай Аялон аңғары арқылы қуды. Израильдіктерге күн батпай бұрын жеңіске жетіп, шабуылды аяқтауға мүмкіндік беру үшін Ешуа Иеден: «Күн, Гибеонда тоқта! Ал сен, Ай, Аялон аңғарында тұр!» - деп күнді ұзартуды сұрады. Ешуа 10:11-14 тарауларында Құдайдың Ешуаның тілегін қабылдағаны жазылған.

Дан руы

Жеңіспен аяқталғаннан кейін Аялон қаласы Дан руына (Ешуа 19:42 (ТМ)) бөлінді және Леуілік қалалардың бірі ретінде тағайындалды, ол Қахаттарға берілді (Ешуа 21:24 (ТМ) және Тарих 6:69 (ТМ)). Ешуаның Аялон аңғарында алғашқы жеңісіне қарамастан, аморлықтар Аялон қаласында өмір сүруді жалғастырды (Соттар 1:34-35 (HE)). Філістін қысымының күшеюі Шепела аңғарларын бақылауға бағытталғандықтан, Дан руы батысқа қарай шегінуге мәжбүр болды, бұл олардың аумағын қысқартты. Ақырында, дандар Айалон аймағындағы бастапқы мұраларын тастап, Израильдің ең солтүстік бөлігіне көшіп, Лаиш қаласына қоныстанды және оны Дан деп атады (Сотшылар 18 (HE)). Бұл жерде Саул патшасы мен оның ұлы Жонатан філістін әскеріне қарсы үлкен жеңіс оді. Жонатанның Михмас қаласындағы філістін гарнизонына жасаған батыл шабуылынан кейін, олар філістін әскерін он бес шақырым қашықтықтағы Аялонға дейін қуды. Кейінгі жылдары Аялонды Ефрем және Бунямин рулары мекендеді (Тарих 6:69 (HE) және Тарих 8:13 (HE)). Патшалық екіге бөлінгеннен кейін, Аялон Яһуда және Израиль патшалықтарының шекарасына айналды. Яһуданың алғашқы патшасы Рохабоғам Аялон қаласын нығайтып, оны офицерлермен, қару-жарақпен және азық-түлікпен қамтамасыз етті (Тарихта 11:5-12 (HE)).

Сәйкестендіру

Эдвард Робинсон 1838 жылы Палестинаға саяхат еткен кезде Ажалонды Яломен сәйкестендірді. Иероним мен Кесариялық Евсевийдің еңбектерін пайдалана отырып, олар Ажалонның Никопольден екі римдік миль қашықтықта екенін сипаттаған, сонымен қатар Ескі Ұстаздағы Ажалон туралы сипаттамаларға және арабша аты мен оның еврей түбірі арасындағы тіл біліміндегі ұқсастықтарды ескере отырып, Робинсон Ялоның Ажалон екеніне қорытынды жасады.

Сайттар

Канада паркі, Яд-Ла-Ширьон, Құстардың көшіп-қонуын зерттеу жөніндегі халықаралық орталық және Латрун монастыры Аялон аңғарында орналасқан.