Кіріспе

Ахитофел (אֲחִיתֹפֶל) – Дәуіт патшаның кеңесшісі және өте даналығымен танымал адам. Абессалом таққа таласқанда, ол Дәуітті тастап, Абессаломды қолдады және оған кеңес берді. Дәуіт Ахитофелдің кеңесіне қарсы тұру үшін Хушайды Абессаломға қайтарып жіберді. Ахитофел Дәуітке қарсы берген кеңесі Хушайдың ықпалынан кейін орындалмағанын көрді, содан кейін көтеріліс сәтсіз аяқталатынын түсініп, туған қаласы Ғилоға қайтып, өз-өзіне қол жұмсады. Ол "әкелерінің қабіріне" жерленді. 2 Самуил кітабының 23:34-тарауында Елиамның әкесі Ахитофел есімді адам тағы айтылады. 2 Самуил кітабының 11:3-тарауында Елиам Бат-Шебаның әкесі екені көрсетілгендіктен, кейбір ғалымдар 2 Самуил кітабының 15-тарауындағы Ахитофел Бат-Шебаның атасы болуы мүмкін деген пікірде. Мысалы, Левенсон мен Барух Халперн "ерлік жазушы Бат-Шебаның атасының ИХВХ-ның етінен бір фунт талап етуді бастауына жеткілікті (немесе саясатсыз) шеберлік танытқанын" атап көрсетеді, себебі Натанның 2 Самуил кітабының 12:11-тарауындағы қарғысы орындалады.

Рабби әдебиеттерінде

Талмудта Дәуіттің кеңесшісі «Балағам сияқты адам» деп сипатталады. Ол «өзіне тиесілі емес нәрселерге көңіл бөлгендіктен, өзінің иелігінен де айырылған» еді. Сондықтан, Әкшілге Әлемнің Раббысы Құдайдың билігіне қол жеткізуге мүмкіндік берді. Осылайша, ол Киелі Рух арқылы берілген Құдайдың даналығы мен білімін жақсы білгендіктен, Орим мен Тұммим сияқты аян беруші ретінде кеңес сұратылатын болды. Оның даналығы зор болғанымен, білімі де оған тең еді. Сондықтан Дәуіт Ахитопелдің өлімінде отыз үш жастан аспаған, өте жас болғанына қарамастан, оның кеңесіне құлақ қоюға асықты. Оның жетіспеген жалғыз нәрсесі – шын ниетпен сенім болды, ол соңында оның құлауына себепкер болды, себебі ол Абессаломның Дәуітке қарсы бүлігіне қатысуға итермеледі. Осылайша, ол болашақ өмірдегі үлесінен де айырылды. Осы қасіретті әрекетке ол астрология және басқа да белгілердің ықпалымен бағытталды, оларды өзінің патшалыққа ие боларының алдын ала болжауы деп түсіндірді, бірақ шындығында олар оның немере қызы Батшебаның патшалық тағдырына нұсқау берді. Қате сеніміне берілген ол, Абессаломды естімеген қылмыс жасауға ақылмен жетеледі. Осылайша, Абессалом бүлігінен еш пайда таппайды, өйткені әкесінің құлайтылуына жеткенімен, отбасылық тазалығын бұзғаны үшін жауапқа тартылып, өлім жазасына кесіледі, ал таққа жол Ахитопелге, Израильдегі ұлы данаға ашылады. Бірақ ол қауіпті уақытта құпия білімін Дәуіт патшадан жасырып, мойын орап өлтіруге үкім шығарды. Израильдің Ахитопелі мен басқа ұлттардың Балағамдары – Құдайға даналықтары үшін алғыс айтпағандықтан, арсыздықпен қырылған әлемнің екі ұлы данасы еді. Оларға пайғамбарлық сөз де қатысты: «Дана адам өз даналығымен мақтанбасын» (Еремия 9:23).

Ахитопелге арналған қарғыс

Ахитопел Дәуітке тағы бір рет қызмет етті, бірақ бұл оны тағы да қарғысқа ұшыратудан бұрын болды. Дәуіт ғибадатхананың негізін тым терең қазғандықтан, жердің ең терең сулары бұрқырап, жерді су басуға айналды. Бұл жағдайда Дәуітке тек Ахитопел ғана көмектесе алды, ол Дәуіттің суға кетіп, құлап кетуіне жол бермеді. Дәуіт оны тағы да қарғыспен ескерткенде, Ахитопел патшаға тетраграмматон жазылған кірпішті ойыққа тастауды кеңес берді, сонда су деңгейі төмендеді. Ахитопел осы шұғыл жағдайда Құдай есімін қолдануын қорғап, Сандар кітабының (5:23) 23-тарауында айтылған, отбасылық қарым-қатынасты жақсартуға қатысты діни амалға сілтеме жасады; әлемнің құрылуына қауіп төнген кезде бұл мәселе өте маңызсыз, деді ол. Дәуіт Ахитопелдің өліміне жиі қарғыс айтқан еді. Ахитопелдің өлімі Дәуіт үшін үлкен қайғы болды, өйткені оның даналығы соншалықты зор еді, Киелі кітаптың өзі (2 Самуил 16:23) оны адам деп атамай, періштемен теңеді; аталған үзіндіде «адам» деген еврей сөзі мәтінде кездеспейді, ол тек Масорамен толықтырылған. (Бірақ бұл дұрыс емес, өйткені 2 Самуил 16:23-тегі «адам» сөзі Ахитопелге емес, Құдайдың сөзін сұраған адамға қатысты. Сондықтан оның болмауы Ахитопел туралы ештеңе білдірмейді.) Шындығында, оның даналығы періштелердің даналығымен шайқасты. Оның Таурат білімі де кең болғандықтан, Дәуіт оны «ұстазым» деп атаудан тартынбады. Дәуіт Ахитопелден алған екі нәрсе Мәсечет Каллада егжей-тегжейлі сипатталған. Алайда Ахитопелдің мінезі қызғанышпен толған еді, ол Дәуітті әзіл-қалжыңдармен ренжітуге тырысты. Оның Тауратты оқуға деген құштарлығы да лайықты ниеттерге негізделмеген. Ахитопел отыз үш жасында қайтыс болды. 3. Ескерту. Егер Шавуот күні ашық болса, бидай егіңіз. Ахитопелдің даналығының аз бөлігі ғана кейінгі ұрпаққа жетті, ол екі әртүрлі көзден алынды: оның шәкірті Сократтан және оның өзі жазған кітаптан. Ахитопел о дүниеде үлесі жоқтардың қатарында саналады.

Христиандық түсінікте

Христиан түсіндірушілер Яһуда Искариотты Ахитопелдің антитипі ретінде қарастырады. Александр Киркпатрик, «Кембридждің мектептер мен колледждер үшін Киелі кітабында» оның өзін-өзі өлтіруін «жазылған алғашқы қасақана өз-өзіне қол жұмсау» деп атайды. Ахитопелдің Дәуітке жасаған опасыздығы және одан кейінгі өзін-өзі өлтіруі, Яһуданың Исаға жасаған опасыздығын және Жаңа өсиеттерде Яһуданың өз-өзіне ілмек тағып өлгенін (Матай 27:5) болжау ретінде қарастырылады. 41-Псалмның 9-аяты, Ахитопелге сілтеме жасайтын сияқты, Жақып 13:18-де Яһудаға қатысты орындалған деп келтірілген.