Кіріспе

Музыкалық жанр

Қытай рокі (; сондай-ақ , әдетте "қытай рок-н-ролы" деп аударылады) – Қытай материктік бөлігінің рок-топтары мен жеке орындаушылары жасаған рок-н-рол музыкасының кең түрлері (Тайвань, Гонконг, Макао сияқты басқа аймақтар жеке музыкалық орталықтар деп есептеледі). Рок музыкасы тәуелсіз музыка жанры ретінде Қытайда алғаш рет 1980 жылдары пайда болды. Әдетте, қытай рокі дәстүрлі музыкалық аспаптарға қарсы, бағытталған, негізгі идеологияға, коммерциялық құрылымға және мәдени гегемонияға қарсы тұратын музыка деп сипатталады. Қытай рокі – батыс халық музыкасы мен дәстүрлі қытай музыкасын біріктіретін формалардың қосындысы.

Солтүстік-батыс жел (1980-ші жылдар)

Рок музыкасы Қытай халқының республикасында Мәдени революция аяқталғаннан кейін және реформа мен ашылу саясаты басталғаннан кейін ғана қалыптасты. The Peking All Stars – 1979 жылы Қытайдың Пекин қаласында, сол кезде Қытай астанасында тұратын шетелдіктер құрған рок-тобы. Қытайдағы алғашқы рок-тобы болғанымен, олар қытайлықтар емес еді. Қытай рок-музыкасының бастауы Солтүстік-Батыс жел стиліне тән музыкада, ол Қытайдың негізгі жанры ретінде пайда болды. Жаңа стильге "Xintianyou" (《信天游》) және "Nothing To My Name" (《一无所有》) атты екі жаңа ән түрткіс болды, екеуі де Солтүстік Шэньсидің халық әндері дәстүрлеріне көп сүйенді. Олар бұл стильді батыс стиліне тән жылдам темп, күшті ритм және өте агрессивті бас-жолдармен үйлестірді. Әуесқой кантопоп стиліне қарағанда, Солтүстік-Батыс жел стиліндегі әндер жоғары дауыспен, күшпен орындалды. Ол әдебиет пен кинода да көрініс тапқан, кең ауқымды "тамыр іздеу" (寻根, xungen) мәдени қозғалысының музыкалық саласын білдірді. Цюй Цзяньнің "Nothing To My Name" әнін қамтыған "Rock 'N' Roll on the New Long March" альбомы "Қытайдың алғашқы рок альбомы" деп аталды. Солтүстік-Батыс жел стиліндегі көптеген әндер жоғары идеалистік және саяси мазмұнды, коммунистік мемлекеттің революциялық әндерін пародизациялап немесе оларға сілтеме жасады, мысалы "Нанниван" және "Интернационал". Ол ККП-ның революциялық құлшынысының орнына коммунистік емес ұлттық музыкалық көзқараспен байланысты. Музыка қытай жастарының көңілінің толуын, сондай-ақ Батыс концепцияларының, мысалы жеке тұлға және өзін-өзі күшейтудің артуын көрсетті. Музыка да, әннің сөздері де солтүстік-батыстағы шаруалардың тәуелсіздігі мен күш-қуатына деген мақтаныш сезімін білдірді. "Sister Go Boldly Forward" (《妹妹你大胆的往前走》) сияқты әндер Қытайдың мықты, еркектік (Ян) бейнесін, жұмсақ (Йин), өркениетті, жылтыраған қалалық гангтай Гонконг стиліне қарсы көрсетті.

Қытай рок-н-ролының тууы (1984)

Қытай рок-музыкасының туған жері Пекин қаласы болды. Елдің астанасында рок музыкасы саяси тұрғыдан күшті әсерге ие болды және шетелдік ықпалдың кең ауқымына мүмкіндік берді. 1980 жылдардың көп бөлігінде рок музыкасы көбінесе шағын барлар мен қонақүйлерде тікелей орындалып, маргиналды жағдайда болды. Бұл музыканың негізгі тыңдаушылары университет студенттері мен "жер асты" богемалық зиялылар қауымы болды. 1989 жылдың соңы мен 1990 жылдың басында Қытай рок-музыкасы, Солтүстік-Батыс желінің және түрме әндерінің танымалдылығының артуымен бірге, негізгі ағымға қарай көтеріле бастады. Қытайдың алғашқы рок-әні деп "Солтүстік-Батыс желінің" әнұраны – "Менің атымнан ештеңе жоқ" әні саналады. Оны алғаш рет 1984 жылы Қытай рок-музыкасының әкесі деп есептелетін Цюй Цзянь орындады. Бұл ән революциядан кейінгі Қытайға жеке тұлғалықты, тікелей және батыл өрнекті біріктіретін жаңа идеологияны әкелді. Көп ұзамай ол, коммунизмге көңілі тоймаған, Қытайдың дәстүрлі және заманауи мәдениетіндегі сұстық пен екіжүзділікті сынаған, көңілі қалған жас зиялылар буынының наразылығын бейнелейтін символға айналды. Бұл ән тіпті ересек қытайлардың арасында да ҚКП-ның орындалмаған уәделеріне наразылықты білдірді. 1989 жылдың көктемінде "Менің атымнан ештеңе жоқ" әні Тяньаньмэнь алаңындағы студенттер наразылығының ресми емес әнұранына айналды. Сонымен қатар, сол жылдың мамыр және шілде айларында Қытайдың үш танымал рок-тобы құрылды: Breathing (Huxi, 呼吸), Cobra (眼镜蛇) және Zang Tianshuo's (臧天朔) 1989. Алдыңғы рок-топтардың қатарында Zang Tianshuo және Tang Dynasty (Tang Chao, 唐朝) тобының жетекші вокалисі және ритм-гитарисі Динг Ву (丁武) құрған "Infallible" (Budaoweng 不倒翁) тобы және, мүмкін, барлық қытай рок-топтарының ең танымал тобы – Dou Wei (窦唯) бастаған "Black Panther" (Hei Bao 黑豹) тобы бар.

Түрме әндері (19881989)

"Түрме әндері" (《囚歌》) 1988 жылы және 1989 жылдың басында Солтүстік-Батыс желі стилімен бірге танымал болды. Бұл үрдісті Чи Цзицян (迟志强) бастады, ол түрмеде өткен кезін сипаттайтын өлеңдер жазып, оларды Солтүстік-Шығыс Қытайының халық әуендерімен үйлестірді. Солтүстік-Батыс желі әндерінен өзгеше, түрме әндері баяу, көңілдісіз, теріс бейнелерді бейнелейтін, көбінесе қара сөз қолданып, үмітсіздік пен цинизмді көрсететін. Олардың конформизмге қарсы көзқарастары "Анасы түк білмейді" және "Табақта май жоқ" сияқты әндерде анық байқалады. Бұл әндердің танымалдылығы 1980-ші жылдардағы көптеген қытай халқының ресми өнер мен идеологиядан жалыққанын көрсетеді. Түрме әндерінің жақтастары қалалық жастар мен жеке кәсіпкерлер болды, олар сол кезде көбінесе маргиналды топтардан шыққан адамдар еді.

Қытайдың танымал рок-жыры (1990-1993)

Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтан кейін рок жалпы қалалық жастардың қытай мәдениетінің бір бөлігіне айналды. 1990 жылдың 17 және 18 ақпанында Пекиннің ең үлкен рок-концерті қаланың ең үлкен залдарының бірі – Капитал гимназиясында өтті. Концертте алты рок-топ өнер көрсетті, олардың арасында Цюй Цзяньнің ADO және Тан Династиясы бар. Ұйымдастырушылар қатысуға «түпнұсқалық» деген талап қойды. Қытай рок-музыкасы 1990 және 1993 жылдар аралығында шығармашылық пен танымалдылықтың шыңына жетті. 1991 жылы глэм-метал тобы Black Panther өз атымен аталатын тұңғыш альбомын шығарды. Жарқыраған өндіріс және қатты рок-мелодиялар, жетекші әншісі Ду Вэйдің шынайы дауысына сүйене отырып, «Don't Break My Heart» және «Ashamed» сияқты хит-синглдерді ұсынды. Бір жылдан кейін альбом бүкіл ел бойынша 1,000,000-нан астам данада сатылды, бұл қытай рок тарихында бұрын-соңды қол жеткізілмеген көрсеткіш. Тағы бір топ, Тан Династиясы, оның стилі британдық ауыр металлмен салыстыруға болады, тағы бір кедергіні бұзды. Олардың «9/4 (әннің өлшеміне сілтеме)», «The Sun» және «Choice» синглдары хит-парадтарда көтерілді. 1992 жылы ғана олардың тұсаукесері «Танг Династиясына арман оралуы» Азияның барлық аймақтарында, соның ішінде Жапония, Корея және Оңтүстік-Шығыс елдерінде 2,000,000-нан астам дана сатылды. Сол кезден бастап, бұрын құрылған басқа рок-топтар, мысалы, алғашқы әйелдер тобы Cobra және хард-рокшылар The Face (әрқайсысы 1989 жылы құрылған) бұрынғыдан да үлкен табысқа қол жеткізді. Сонымен қатар, жетістіктерінің шыңы кезінде ондаған жаңа топтар құрылды, ал рок музыкасы тұрақты түрде орындалды. Үлкен атақты әртістер мен топтар CCTV және MTV сияқты БАҚ-та жарияланды, ал басқа, аз танымал топтар шағын масштабтағы, жер асты рок-кештерде өнер көрсетті. Рок субмәдениетінің негізгі қатысушылары ерекше бейімделуші емес сыртқы келбет пен мінез-құлықты қабылдады. Бұларға глэм-рок стилі кірді: әдемі бет, ұзын шаш, джинсы, күміс металл әшекейлер, қара былғары пальтолар, сондай-ақ жаңадан пайда болатын гранж стилі: фланельді көйлектер және «өз қолымен жасау» этикасы, қамқорлықсыз, хиппи стилімен үйлесімде. Солтүстік-батыс желінің құлдырауы және рок музыкасының бір мезгілде көтерілуі Қытайдың көптеген зиялыларының көзқарасының өзгеруін білдірді. Ностальгия бірден-бір жауыздыққа айналды, Қытайдың дәстүрлі және ауылдық мәдениетінен алшақтап қалған сезімге ұласты. 1993 жылы Оңтүстік Музыкалық Тобы Гуанчжоуда «Музыкалық Коммунаны» ұйымдастырып, «Жылдың су сияқты естелігі» атты концерт өткізді. Бұл Оңтүстік рок-музыкасының алғаш рет кең ауқымда танылуы болды. Сол жылы Капитал гимназиясында «Олимпиадалық Қытай арманы» атты кең ауқымды рок-концерт өтті.

Рок - жер астына түсіп, жаңадан құрметке ие болды (1994-1998)

1994 жылға қарай қытай рок-музыкасының кең танымалдылығы азайа бастады, бұл Коммунистік партияның қатаң цензурасының, мысалы, теледидарда рок-музыканы тыйым салу және концерттерге шектеу қою сияқты шараларының салдарынан болды.

Бейжіңдегі Midi Музыка және Музыка фестивалі

Қытай рок музыкасының дамуындағы тағы бір маңызды қадам – Бейжіңдегі Бейжің Миди Музыка Мектебі болды. Бейжің Миди Музыка Мектебі – Пекиннің Хайдиан аудандық білім беру басқармасы бекіткен Қытайдағы алғашқы заманауи музыка мектебі. 1993 жылы Чжан Фан құрған бұл мектеп, елде джаз және рок музыкасы бойынша сабақтар ұсынатын алғашқы мектеп болды. Мектеп 1993 жылдың басында құрылған кезде, оны басқарудың анық мақсаты айқындалды: өнер және гуманитарлық ғылымдардың заманауи музыка теориясын тарату, сондай-ақ шебер заманауи музыканы орындау техникаларын оқыту және насихаттау. Заманауи музыкаға блюз, джаз, рок, поп, латын, кантри, фанк, сондай-ақ өткен ғасырдың басынан бері дамыған түрлі музыка жанрлары мен олардан туындаған әртүрлі стильдер кіреді. 1999 жылы мектеп фестивалі ретінде басталган Midi Modern Music Festival 80 000 көрерменге және 100-ден астам топқа жеткен ең ірі рок фестиваліне айналды. Мектеп пен фестиваль бүкіл елдегі андеграунд сахнаны қолдады және 2006 жылы фестивальде және елдің басқа жерлерінде өнер көрсету үшін 18 шетелдік топқа (мысалы, Alev, Monokino, Yokohama Music Association, The Wombats және т.б.) мүмкіндік берді. Midi мектебінен басқа, Painkiller heavy музыка журналы Edguy, Lacrimosa және Hatesphere сияқты топтарды Қытайға әкелуге күш салды және олар үшін ел бойынша гастрольдер ұйымдастырды. Әсіресе металл және готика жанрларында бұл гастрольдер Қытайдағы маңызды кезеңдер саналады.

2008 жылғы Олимпиада және Сычуань жер сілкінісі

Музыкалық сахна үшін үлкен кемшілік 2008 жылғы Олимпиада ойындарына дейін бірнеше шаралардың жойылғаны, сондай-ақ 2008 жылғы Сычуань жер сілкінісі болды. 2008 жылғы Midi Modern Music Festival фестивалі тоқтатылып, 2008 жылдың қазанына ауыстырылды, Soilwork тобының концерті виза алмағандықтан жойылды, ал ұйымдастырушылар Чунциндегі неміс Esplanade-ын тоқтатты. Сычуань жер сілкінісі музыкалық сахнаны дүр сілкіндіріп, Пекин және басқа қалаларда "Біз біргеміз" және "Сычуаньды есімізде сақтайық" атты ондаған концерттер мен қайырымдылық іс-шараларын тудырды. Лондондық Қытай радиосы осы оқиғаға арналған "Жаңа Қытай үні" подкастының арнайы жер сілкінісі туралы басылымын жариялады.

Шанхай сахнасы

Тарихи тұрғыдан сыртқы әлемге көбірек ашық Шанхайда әлемнің түкпір-түкпірінен келген музыканттар қоныстанған. Жергілікті джаз сахнасының бейресми орталығы – JZ клубы, ал диджейлер мен электрондық музыка өндірушілер жиі The Shelter-де ойнайды. Андеграунд рок-топтары Yuyintang-та жиналады. 2010 жылғы Әлемдік көрме және қосымша шаралар тікелей эфирдегі өнер орындауға заңдық шектеулер енгізіп, уақытша концерт алаңдарын жапты, тіпті шанхайлық Top Floor Circus инди-рок тобының цензурасына ұшыратты. Бірақ 2010 жылдың соңынан бері Шанхайда концертке қатысушылардың, топтардың және тікелей музыка орындарының саны артып, концерттер мен әртістерді насихаттауға арналған ағылшын және қытай тілдеріндегі веб-сайттар, блогтар мен тәуелсіз жазбалар компаниялары пайда болды. Шанхай ең шығармашылық жас таланттардың отаны болғандықтан, жоғары сынып оқушылары да қаланың рок сахнасына белсенді қатысты. 2010 жылдан 2014 жылға дейін Xu Qifei құрған Шанхайдың ең жақсы орта мектеп музыканттарының коалициясы – BRR Шанхай орта мектебінің музыка лигасы ұйымдастырған BRR Шанхай орта мектебінің музыка фестивалі күннен-күнге беделін арттырып, Шанхайдағы орта мектептердегі музыка фестивальдерінің трендіне бастама берді.

Қытайдағы тау жынысы

Rock in China веб-сайтын Ю Ян құрды. Ол 2004 жылдың сәуірінде "Painkiller" сайтының "Қытайдағы металл" деген бөлімшесі ретінде басталып, 2005 жылдың ортасында жеке доменге көшті. Қытай рок-музыкасына бағытталған бұл сайтта форум, вики, альбомдар туралы ақпарат және музыканттардың өмірбаяндары болды. G1 мәліметінше, ол "қытай рок-топтарын шетелде насихаттауға арналған ең ірі веб-сайттардың бірі" еді. Веб-сайт кем дегенде 2010 жылдың шілдесіне дейін жұмыс істеді.

Жинақтар

2003 Beijing Band 2001: Қытай Халық Республикасының жаңа рок-топтары. Кемаксиу Музыкасы.

Қытай рок-тобын ойнайтын радиостанциялар

华流另类 AllChinaAlternative https://web.archive.org/web/20090222033724/http://www.live365.com/stations/bluemonty2
伦敦华语 London Chinese Radio http://www.londonhuayu.co.uk/