Кіріспе
Хакка таулы әндері (;) – хака халқының хака тілінде орындалатын ауылдық әндері. Олар, көптеген адамдардың пікірінше, "Хакка әдебиетінің інжу-маржаны" саналатын хака мәдениетін көрсететін ең танымал элементтердің бірі. Хакка таулы әндерінің тақырыптары махаббаттан бастап жеке мінез-құлыққа дейін алуан түрлі. Бұрын, олар жас жігіттер мен қыздардың бір-біріне ұсыныс жасау үшін қолданылған деседі. Сондай-ақ, әндер алыстан хабарласу құралы ретінде де пайдаланылған. Хакка халқы көбінесе таулы жерлерде өмір сүргендіктен, сөйлеуден гөрі ән арқылы хабарласу оңайырақ болған. Хакка таулы әндерінің әуені көбінесе жоғары болған, соның арқасында дыбыс алысқа жететін. Оларды басқалармен байланыс құру немесе өзіндік сезімді білдіру үшін кездейсоқ құрастыруға болады. Әннің мәтінінде жұмбақтар да болуы мүмкін, бұл ойын немесе жарыс сипатындағы нәрсе. Ойынға қатысушы жұмбаққа ұқсас әуенмен жауап береді. Бұл әндер Гуандун провинциясының солтүстік-шығыс бөлігіндегі Мейчжоу префектурасында, Фуцзянь провинциясының батыс бөлігінде, Цзянси провинциясының оңтүстік бөлігінде және Тайваньдың солтүстік бөлігінде, хака халқының қоныс аудандарына кеңінен таралған. Гуандунның көптеген хакаларының туған жері Мойен (Мекси) округінде Хака таулы әндерінің фестивалі өтіп, Қытайдың түкпір-түкпірінен келген хака өнерпаздары қатысады.
Hakka hill songs (; ) are rural songs sung in the Hakka language by the Hakka people. They are probably one of the better known elements that reflect Hakka culture, regarded by many as the 'pearl of Hakka Literature'. Hakka hill songs vary in theme from love to personal conduct. In the past, they are said to have been used as a method of courting between young men and women. The songs are also used as a form of communication at a distance. Since Hakka people mostly live in hilly areas, song is used as a better means of communication than spoken words. The melody of Hakka hill songs tend to have higher pitch so the sound can travel farther. They can be made up impromptu as a means to communicate with others or to express oneself. The lyrics can also be made to contain riddles, as a game or a more competitive nature. The challenger will answer the riddle in the form of song of similar melody. They are popular in Meizhou Prefecture in the northeastern part of Guangdong Province, the western part of Fujian Province, the southern part of Jiangxin Province and the northern part of Taiwan, places where the Hakka live. The Moiyen (Meixian) county, home to many Hakkas in Guangdong, hold Hakka hill songs competitions inviting Hakka competitors from all over China to participate.
Тарих
Хакка тауының әндерінің бастапқы авторларын анықтау қиын, себебі әндер ауыз әдебиетінің бір түрі болғандықтан, олар кеңінен таралып, ұрпақтан-ұрпаққа ауызша жетіп келген. Дегенмен, осы дәстүрдің бастауы "Классикалық поэзия" ("Әндер кітабынан") болуы мүмкін, ол мыңдаған жылдар бойы қытай әдебиетіне әсер етті. Бастапқы әсерінен өзге, Хакка тауының әндері Хакка халқының көші-қоны кезеңінде үнемі дамып келді. Олардың көші-қоны барысында Ву және Чу мемлекеттерінің, сондай-ақ Ше және Яо тайпаларының мәдениеттері сияқты түрлі мәдениеттердің ықпалына ілесті.
Түрлері мен сипаттамалары
Хакка тау әндерінің әуені аймақтан аймаққа өзгеше, себебі хаккалар Қытайдың түрлі аймақтарында кеңінен тараған және олардың сөйлейтін диалектілері көп жағынан ерекшеленеді. Мысалы, Гуандун провинциясындағы танымал хакка аймағы Мейчжоуда бұл аймақта бірнеше ерекше әуендер болған, тіпті Гуандунның солтүстігі мен батысындағы Синьнин, Ухуа, Дабу, Фэншунь, Цзеян, Цзицзинь, Хэюань, Хуэйян және басқа аймақтардағы түрлі әуендер туралы айтудың қажеті де жоқ. Осы құбылысқа байланысты, осы ән айту түрін Цзю Цян Ши Ба Дяо деп те атайды. Сонымен, тоғыз әуе – Хайлу, Сысянь, Раопин, Фэнлу, Мэйсянь, Сункоу, Гуандун, Гуаннань және Гуанси әуелері. Ал он сегіз әуен – Пинбань, Шанцзы, Лаошан (сонымен қатар Оңтүстік жел әуені), Синиан, Бинцзыгэ, Шибамо, Цзяньцзяньхуа (сонымен қатар желтоқсан айындағы ежелгілер әуені), Чуиичжао, Таохуакай, Шаншаньчайка, Гуаньжижэнь, Наоуцзинь, Сунцзиньчай, Дахаитань, Кулинян, Сишоуцзинь, Тяомайцзю, Таохуагуоду (сонымен қатар Чэнчуан әуені) және Сюйсянбао. Дегенмен, жоғарыда аталғандардан гөрі көбірек әуендер бар, бірақ олар жазылмағандықтан әлі де белгісіз күйде қалған. Әуендерінің айырмашылықтарына қарамастан, хакка тау әнін кез келген хакка, қай аймақтан болса да, орындай алады. Ән айтудың қатаң ережесі жоқ және әуеннің ұзақтығы әншінің шешіміне байланысты. Хакка тау әндері он жеті түрлі хакка тік интонациясын және тағы жеті түрлі көлбеу интонацияны қамтиды. Әр шумақ төрт жолдан тұрады, әрқайсысында жеті буын болады және әдетте үшінші жолынан басқа әрбір жол тік интонацияны қамтиды.
The so called nine airs are the Hailu, Sixian, Raoping, Fenglu, Meixian, Songkou, Guangdong, Guangnan and Guangxi air. Likewise, the eighteen tunes are the Pingban, Shangezi, Laoshange (also the South Wind tune), Siniange, Bingzige, Shibamo, Jianjianhua (also the Ancients in December tune), Chuyizhao, Taohuakai, Shangshancaica, Guanziren, Naowujin, Songjinchai, Dahaitang, Kuliniang, Xishoujin, Tiaomaijiu, Taohuaguodu (also the Chengchuange tune) and Xiuxiangbao tune. However, there are actually more tunes than aforementioned, but the others are not recorded and so remain unknown. Despite all of the differences between their tunes, Hakka hill songs share a common feature which is that one Hakka hill song can be sung by any Hakka from other regions. There is no rigid rule of singing skills and the length of the tune depends on the singer's own arrangement. Hakka hill songs incorporate seventeen types of Hakka flat intonation and seven more types of oblique intonation. Each stanza consists of four lines, each with seven syllables and each line except the third often include flat intonation.