«Шығыс қызыл» әні: Қытайдың бұрынғы әнұраны туралы

Кіріспе

"Шығыс қызыл" – Қытай Коммунистік партиясының революциялық әні, ол 1960-шы жылдардағы Мәдени революция кезінде Қытай Халық Республикасының де-факто мемлекеттік әнұраны болды. Әннің сөзі Шаньбей (солтүстік Шаньси провинциясы) ауылынан шыққан шаруа Ли Ююаньға (李有源) жатқызылады, ал әуені Лосс платосының жергілікті шаруалардың махаббат әнінен алынған. Бұл ән "Бай Ма Диао" 《白马调》 (Ақ жылқы әні), сондай-ақ "Жима Ю" 《芝麻油》 (Күнжіт майы) деп те аталады, ол 1930-шы жылдары Яньань аймағында кеңінен таралған. Шаруаның шабыттанып, идеяға келгеніне себеп – ашық күндізгі таңда күннің шығысын көргені болған.

Ерте тарих

"Шығыс қызыл" әнінің сөздері Шэньси провинциясының махаббат туралы ескі халық әнінен алынған. Әншіге байланысты әннің сөздері жиі өзгертілген. Қазіргі заманғы мәтіні (солтүстік Шэньсидің шаруасы Ли Ююаньға жатқызылады) 1942 жылы Екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде жазылған. Ән Яньань коммунистік базасында танымал болды, бірақ Қытай Коммунистік партиясы (ҚКП) Қытай Азамат соғысында жеңіске жетіп, 1949 жылы Қытай Халық Республикасын құрғаннан кейін танымалдылығы төмендеді. Мүмкін, себебі ҚКП-ның жоғары лауазымды басшыларының кейбіреуі әннің Мао Цзэдунды "Қытайдың құтқарушысы" ретінде бейнелеуімен келіспеді. "Шығыс қызыл" әнінің сөздері Мао Цзэдунды идеалдайды, ал Маоның бұл әнді танымал етуі Корея соғысынан кейін Қытай халық мәдениетінде оның қадірлі бейнесін насихаттауға жасаған алғашқы қадамдарының бірі болды. 1956 жылы саяси комиссар Қытайдың қорғаныс министрі Пэн Дехуайге әнді қытай әскерлеріне үйретуді ұсынды, бірақ Пэн Маоның насихатына қарсы шығып: "Бұл жеке тұлғаға табыну! Бұл – идеализм!" деді. Пэннің "Шығыс қызыл" әніне және жалпы Маоның жеке басына табынуға қарсылығы, Маоның 1959 жылы Пэннің қызметінен шеттетуіне себеп болды. Пэн қызметінен алынғаннан кейін Мао өзінің жеке басына табынуын күшейтуге күш салды. 1966 жылы ол "Шығыс қызыл" әнін Қытайдың ұлттық әнұранының орнына ресми емес түрде орындауға қол жеткізді. 1964 жылы Чжоу Эньлай Мао Цзэдунтың жеке басына табынуын насихаттау үшін жазған пьесасында "Шығыс қызыл" әнін негізгі хор ретінде пайдаланды. Пьесаның бастапқы атауы "Мао Цзэдун ой-пікірінің туын алдыға жылжу" болды. Чжоу сонымен қатар пьесаның продюсері, бас жазушысы және режиссері болды. Пьесаның басты идеясы Маоның ҚКП-ны жеңіске жетелейтін жалғыз адам екендігін көрсету болды. Пьесаны 2000-ға жуық әртіс орындады, оған 1000-нан астам адамдық хор мен оркестр сүйемелдеді. Пекиндегі Халық Ұлы залында көп рет қойылды, бұл барлық тұрғындардың оны көруіне мүмкіндік берді (бұл Қытай Халық Республикасының 15-ші жылдығына орай болды), содан кейін "Шығыс қызыл" деп аталатын көркем фильмге бейімделді, ол бүкіл Қытайда көрсетілді. Осы қойылымда әннің түпкілікті нұсқасы алғаш рет орындалды, ол 1969 жылға дейін Мәдени революция кезіндегі шараларда қолданылды. Мәдени революция кезінде Қытайдың ресми әнұраны "Еріктілер шеруі" авторы Тянь Хан қуғынға ұшырады, нәтижесінде бұл ән сирек қолданылды. "Шығыс қызыл" осы кезеңде Қытайдың бейресми әнұраны ретінде пайдаланылды. Шанхай Бандтағы Кеден үйі әлі күнге дейін бұл әнді ағылшын сазгерлерінің орындаған Вестминстер сазгерлерінің орнына ойнатады. Халық радиостанциясы күн сайын 2000 жыл бұрын Соғысқан мемлекеттер кезеңінде құйылған қола қоңыраулар арқылы осы әнді ойнауға кірісті. Оқушылар әр таңертең бірінші сабақтың басында әнді бірге орындауға міндетті болды. 1969 жылы бұл күй "Сары өзен фортепиано концертіне" енгізілді. Концертті Цзян Цин жазды және Сянь Синхайдың "Сары өзен кантатасынан" бейімделді. Кантатаны бейімдеген кезде Цзян Концертті Мәдени революция тақырыбымен байланыстыру үшін "Шығыс қызыл" әнінің күйін қосты. Қытай 1970 жылы алғашқы спутнигін ұшырғаннан кейін "Шығыс қызыл" әні ғарыштан жіберілген алғашқы сигнал болды. "Шығыс қызыл" әні Қытай халық мәдениетінде танымал болып қала береді. 2009 жылы Қытай үкіметі жүргізген интернет-дауыс беруде ол ең танымал патриоттық ән деп танылды. Бұл ән Пекин теміржол вокзалы, Пекин телеграф ғимараты, Шанхай кеден үйі және Сианьдағы барабан мұнарасы сияқты сағаттарды соғу үшін қолданылатын мелодия ретінде де пайдаланылады. Қытайдағы кейбір радиостанциялар "Шығыс қызыл" әнін аралық сигнал ретінде пайдаланады, соның ішінде Қытай халықаралық радиосының (Индонезия қызметі) және Синьцзян халық радиостанциясы.

The lyrics to "The East Is Red" were adapted from an old Shaanxi folk song about love. The lyrics were often changed depending on the singer. The modern lyrics (attributed to Li Youyuan, a farmer from northern Shaanxi) were produced in 1942 during the Second Sino Japanese War. The song was popular in the Communist base area of Yan'an, but became less popular after the Chinese Communist Party (CCP) won the Chinese Civil War and established the People's Republic of China in 1949, possibly because some senior CCP leaders disagreed with the song's portrayal of Mao Zedong as "China's savior". The lyrics of "The East Is Red" idealize Mao Zedong, and Mao's popularization of "The East Is Red" was one of his earliest efforts to promote his image as a perfect hero in Chinese popular culture after the Korean War. In 1956, a political commissar suggested to China's defense minister, Peng Dehuai, that the song be taught to Chinese troops, but Peng opposed Mao's propaganda, saying "That is a personality cult! That is idealism!" Peng's opposition to "The East Is Red", and to Mao's incipient personality cult in general, contributed to Mao purging Peng in 1959. After Peng was purged, Mao accelerated his efforts to build his personality cult; by 1966, he succeeded in having "The East Is Red" sung in place of China's national anthem in an unofficial capacity. In 1964, Zhou Enlai used "The East Is Red" as the central chorus for a play he created to promote the personality cult of Mao Zedong, with "March Forward under the Banner of Mao Zedong Thought" as the original title. Zhou also served as co producer, head writer and director of the play. The central theme of the play was that Mao was the only person capable of leading the CCP to victory. The play was performed by 2,000 artists, and was accompanied by a 1,000 strong chorus and orchestra. It was staged repeatedly in Beijing at the Great Hall of the People in order to ensure that all residents would be able to see it (this was in time for the 15th National Day of the People's Republic of China), and was later adapted into a feature film, also titled "The East Is Red," that was shown all over China. It was in this play that the definite version of the song was heard for the first time; this would be the version used in events during the Cultural Revolution until 1969. During the Cultural Revolution, Tian Han, the author of China's official national anthem, "March of the Volunteers", was purged; as a result, that song was rarely used. "The East Is Red" was used as China's unofficial national anthem during this time. The Custom House on the Bund in Shanghai still plays the song in place of the Westminster Chimes that were originally played by the British. The Central People's Broadcasting Station began broadcasts every day by playing the song on a set of bronze bells that had been cast over 2,000 years earlier during the Warring States period. Students were obliged to sing the song in unison every morning at the beginning of the first class of the day. In 1969, the tune was used in the Yellow River Piano Concerto. The Concerto was produced by Jiang Qing and adapted from the Yellow River Cantata by Xian Xinghai. When she adapted the Cantata, Jiang added the tune to "The East Is Red" in order to connect the Concerto with the themes of the Cultural Revolution. After China launched its first satellite in 1970, "The East Is Red" was the first signal the craft sent back to Earth. The tune of "The East Is Red" remains popular in Chinese popular culture. In 2009, it was voted as the most popular patriotic song in a Chinese government run internet poll. It is used as the belling melody for striking clocks like Beijing railway station and the Beijing Telegraph Building, Shanghai Customs House as well as the Drum Tower in Xi'an. Some radio stations in China have used "The East Is Red" as an interval signal, including China Radio International (Indonesian service) and Xinjiang People's Radio Station.