Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тайвань коммунистік партиясы (t=臺灣共產黨; 台湾共產党) – Жапон үкімдігіндегі Тайваньдағы революциялық ұйым. Қазіргі Тайвань Халық партиясы сияқты, оның өмір сүру мерзімі үш жыл ғана болды, бірақ оның саясаты мен қызметі Тайваньның отаршылдыққа қарсы күресін қалыптастыруға зор ықпал етті. Партия Жапон Коммунистік партиясына бағынышты болғанмен, Тайваньтың Жапониядан тәуелсіздігін жақтады.
Political party in Japanese ruled Taiwan
The Taiwanese Communist Party (t=臺灣共產黨; 台湾共產党) was a revolutionary organization active in Japanese ruled Taiwan. Like the contemporary Taiwanese People's Party, its existence was short, only three years, but its politics and activities were influential in shaping Taiwan's anti colonial enterprise. The party was subordinate to the Japanese Communist Party but advocated Taiwan's independence from Japan.
Құрылуы
Партия 1928 жылғы 15 сәуірде Шанхай француздық концессиясында ресми түрде құрылды. Оның жоспарлау жұмысы 1925 жылға дейін барып жетеді, сол кезде Мәскеуде оқытылған тайвандық студенттер Қытай мен Жапониядағы бірдей ойлы адамдармен байланыс жасауды бастады. 1927 жылдың соңына қарай Коминтерн 1922 жылдан бері ұйымдастырылған жапон коммунистеріне «Жапон коммунистік партиясының Тайвань ұлттық бөлімшесі» үшін саяси және ұйымдық қағидаларды (綱領) жазуды тапсырды. Осы жобадан кейін Линь Мушунь және Хсие Хсуехун Шанхайда тағы жеті адаммен, олардың үшеуі Қытай, Корея және Жапония коммунистік партияларының өкілдері болды, жасырын кездесіп, жаңадан құрылып келе жатқан ұйымды құрды. TCP-нің алғашқы бас штабы Шанхай француздық концессиясында орналасқан. 1931 жылы Коминтерн осы топтың мәртебесін партия бөлімшесінен толыққанды партия деңгейіне көтерді, ол тікелей оған бағынышты болды.
The party was officially formed on 15 April 1928 in the Shanghai French Concession. Its planning went back to as early as 1925, when Moscow trained Taiwanese students began to contact likeminded individuals in China and Japan. By late 1927, the Comintern had instructed Japanese communists, who had been organized since 1922, to draft political and organizational charters (綱領) for a "Japanese Communist Party, Taiwanese National Branch". Following the draft, 林木順 and Hsieh Hsueh hung secretly met in Shanghai with seven others, three of whom represented the Chinese, Korean, and Japanese Communist Parties, respectively, to form the nascent organization. The TCP's first headquarters were located in the Shanghai French Concession. In 1931, the Comintern elevated the group's status from party branch to that of a full fledged party, which was directly answerable to it.
Ұйымдастыру және идеология
Партия Тайваньдың жапон үстемдігінен тәуелсіздігін жақтады. Саяси тұрғыдан партия «Тайвань ұлтын» (臺灣民族) Косинга әскерінің ұрпақтары және кейіннен Қытайдың оңтүстік-шығысынан келген қоныс аударушылар деп сипаттады. Косинга да, басқа да маньчжур билеушілері де феодалдық жүйені орнатып, оның пікірінше, 19 ғасырдағы батыс капиталының аралға енуімен бұл жүйе ыдырай бастады. Формоза Республикасы феодалдық жер иелерінің, саудагерлердің және радикалды патриоттардың революциялық қозғалысын білдірді, бірақ жергілікті капиталистік таптың дамымағандығына байланысты сәтсіздікке ұшырады. Партия Тайвань капитализмінің жапон капитализміне толыққанды тәуелді екенін көрді. Пролетариат революциясын үстем жапон капиталы мен жергілікті (және нашар дамыған) капитал және ауылдық феодалдық элементтер арасындағы қайшылықтар жетекші күш ретінде қозғайды. Партияның мақсаты – жұмысшылар мен шаруаларды біріктіру болды. Осы мақсатқа жету үшін партия солшыл бағытталған Тайвань мәдени қауымдастығын платформа және заңды фронт ретінде пайдаланды, сондай-ақ Чианг Вэйшуйдің басшылығымен солға қарай бет бұрған Тайвань Халық партиясының «өтіріктерін» әшкереледі. 1928 жылғы харта Тайвань коммунистерінің ұйымын жапон партиясына бағындырды. Жапон коммунистеріне Тайвань бөлімшесін басқару тапсырылғанмен, 1928 жылдан бастап Жапониядағы жаппай репрессия Тайваньдықтарды қиын жағдайға түсірді. Кейбір солшыл студенттер де Тайваньға қайта оралуға мәжбүр болды. Осы жағдайларға байланысты басшылық Хси Хсуеге тиді, ол қайта ұйымдастыруды жүзеге асырды.
The party advocated Taiwan's independence from Japanese rule. Politically, the party described the "Taiwanese nation" (臺灣民族) as the descendants of Koxinga's army and later settlers from southeastern China. Both Koxinga and other Manchu rulers established a feudal system, which, in its view, began to disintegrate with the introduction of 19th century Western capital into the island. The Republic of Formosa represented a revolutionary movement of feudal landowners, merchants and radical patriots, but it was doomed to failure given the immaturity of the native capitalist class. It saw Taiwan's capitalism to be utterly dependent upon its Japanese counterpart. The proletarian revolution would be driven by the contradiction between the dominant Japanese capital and the native (and poorly developed) capital and rural feudalistic elements. The goal of the party was to unite the workers and the peasants. Toward that goal, the party would use the left leaning Taiwanese Cultural Association as a platform and legal front, and expose the "lies" of the Taiwanese People's Party, which had been moving toward the left under Chiang Wei shui's leadership. The 1928 charter subjected the organization of the Taiwanese communists to the Japanese party. Although Japanese communists had been entrusted with the task of guiding the Taiwanese branch, massive repression in Japan proper, starting in 1928, left the Taiwanese adrift. Some leftist students were also forced to return to Taiwan. Leadership fell to Hsieh Hsueh hung to reorganize in light of that development.
Іс-шаралар
Партия әлі ұйымдастырылмаған маңызды салалардағы жұмысшыларды ұйымдастыруға тырысты, соның ішінде Солтүстік Тайваньдағы көлік және кен өндіру салаларын. Партия кадрлары Иланның орман шаруашылығындағы шаруашылықтарына және Келунгтегі шахталарға үгіт-насихат жүргізу үшін жіберілді, нәтижелері әртүрлі болды. Тайбэйде партия баспагерлердің сәтсіз ереуілін ұйымдастырды. Аралдың оңтүстігінде Каосиунгтегі теміржол жұмысшыларының ереуіліне бастама берді. Дегенмен, жалпы алғанда, ТКК Тайвань Халық партиясына байланысты Тайвань жұмысшыларының одағына қарағанда аз белсенді және сәтті болды. Партия шаруаларды ұйымдастыруда көбірек жетістікке жетті. Бұрын, 1925 жылы төменнен бастау алған шаруалар қозғалысы жылдам тарады, нәтижесінде бүкіл аралды қамтитын Тайвань шаруалар одағы құрылды. ТКК Одақтағы өз фракциясын дамыта алды және 1928 жылдың соңына қарай Одақ коммунистерді қолдайтынын ашық жариялады. Сол кезде 1930 жылғы Ұлы экономикалық дағдарыс көптеген коммунистер үшін пролетариат революциясының бетке айналу алдында екендігінің белгісі ретінде қабылдады. Жапонияның Қытайдағы соғыс әрекеттері де қиындыққа тап болды. 1931 жылға қарай ТКК басқаратын Шаруалар одағы, кеңес құру үшін, қарулы күреске дайындық ретінде шаруаларды (көпшілігі хака ұлтынан) жасырын түрде оқытты, оның кейбіреулері бұл кеңеске Қытай Коммунистік партиясының қолдауын табады деп сенді. Ақпараттың жария болуы билік органдарына маңызды топты таратуға мүмкіндік берді, бұл жоспарды тоқтатты. ТКК 1927 жылы бір топ орташа және консервативті көшбасшылар кеткеннен кейін солшыл бағытталған Мәдени қауымдастығына енуді жоспарлады. Бұл заңды қорғауға болатын ыңғайлы платформа болды. Үшінші съезде (1929) коммунистер қауымдастықтың орталық комитетіне бірнеше кадрларды сайлауға қол жеткізді. Олар қалған консерваторлар мен ТКК-ға жатпайтын солшылдардың, әсіресе Лян Вэньциннің басшылығын тазартуды бастады. 1931 және 1933 жылдар аралығында билік органдары 107 ТКК мүшесін тұтқындады, оларға 15 жылға дейін түрме жазасы берілді. Бірнешесі түрмеде қайтыс болды.
The party sought to organize workers in still unorganized key industries, including the transportation and mining sectors in northern Taiwan. Party cadres were sent to work spread propaganda in the logging ranches of Yilan and the mines in Keelung, with mixed success. In Taipei, the party led a failed strike by print workers. In the island's south, cadres sparked a strike by railroad workers in Kaohsiung. Overall, however, the TCP was neither as active nor as successful as the Alliance of Taiwanese Workers, which was affiliated with the Taiwanese People's Party. The party had more success organizing peasants. Earlier, a bottom up farmers' movement had spread rapidly in 1925, leading to the creation of the island wide Taiwanese Peasants' Union. The TCP was able to cultivate its faction within the Union and by late 1928, the Union had openly declared its support for the communists. At that time, the Great Depression of 1930 was seen by many communists worldwide as a sign that the proletariat revolution was on the verge of exploding. Japan's war efforts in China had also bogged down. By 1931 the TCP led Peasants' Union was secretly training farmers (many of Hakka ethnicity) in preparation for armed struggle to form a soviet, one that some believed would soon elicit support from the Chinese Communist Party. A leak allowed the authorities to liquidate a key group, halting that plan. From its inception, the TCP had plans to infiltrate the Cultural Association, which was already left leaning, after a group of moderate and conservative leaders had left in 1927. It was a convenient platform that could serve as a legal front. The third congress (1929) saw the communists succeed in electing several cadres to the Association's central committee. They proceeded to purge the leadership of the remaining conservatives and non TCP leftists, particularly Lien Wenqing. Between 1931 and 1933, authorities arrested 107 TCP members, who were sentenced to prison terms of up to 15 years. A few died in prison.
Фракциялық
Бастапқыда партия жапондық теоретик Ямакава Хитосидің ықпалында болды, ол жұмысшыларды, шаруаларды және ұсақ буржуазияны біріктіріп, жаппай партия құруды жақтады. Коминтерн де бастапқыда коммунистердің "буржуазиялық күштермен" бірігіп, империалистікке қарсы ұлт-азаттық соғыс жүргізуін қолдады. Бірақ 1931 жылғы ТКК жарғысы буржуазияның революциялық потенциалын азайтатын жаңа бағалауды көрсетті. Сыныптық күрес басымдыққа қойылды. Ол кездегі жетекші Хсиэ осы жаңа өзгеріске қарсы болды. Ол және оның қолдаушылары партиядан қуылды.
Initially, the party had been under the sway of the Japanese theorist Yamakawa Hitoshi, who advocated uniting the workers, peasants, and the petty bourgeoisie to form a mass party. The Comintern also initially favored communists uniting with "bourgeoisie forces" to wage an anti imperialist war of national liberation. The TCP's 1931 charter, however, reflected new assessment that downplayed the revolutionary potential of the bourgeoisie. Class struggle was to be the priority. Hsieh, the leader until then, was opposed to the new turn. She and her supporters were forced out of the party.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
Жапония одақтас күштерге берілгеннен кейін, партияның тірі қалған мүшелері ТКК-ны қайта құруға үлкергенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Дегенмен, 1945 жылдан 28 ақпан оқиғасынан кейінгі екі жылға дейін, кейбір жеке бұрынғы мүшелер (әсіресе Хсие Хсуе Ханг) үкіметке қарсы әрекеттерге қатысты. Гоминьданның репрессиясы олардың бір бөлігін Қытай материгіне қашуға мәжбүр етті, онда олар Қытай Коммунистік партиясының (ҚКП) қатарына бірікті. Тірі қалғандардың кейбірі британдықтар басып алған Гонконгқа қашып, 1947 жылдың қараша айында Тайвань демократиялық өзін-өзі басқару лигасының құрылысын ұйымдастырды. 1949 жылғы ұлтшылдардың Тайваньға «қайтарылуынан» кейін коммунистік қызметтер Қытай Коммунистік партиясының басшылығымен жүзеге асырылды. Еңбек партиясы 1989 жылы құрылды және Тайвань Коммунистік партиясымен тарихи байланысы бар екенін мәлімдейді.
There is no evidence that surviving members of the party managed to re constitute the TCP after Japan's surrender to the Allied Forces. However, during the two years between 1945 and the aftermath of the February 28 Incident, some individual past members (most notably Hsieh Hsueh hung) participated the anti government action. The Kuomintang's repression led a part of them to flee to Mainland China, where they merged into the ranks of the Chinese Communist Party (CCP). Some of the survivors fled to British occupied Hong Kong and formed the Taiwan Democratic Self Government League in November 1947. Communist activities after the 1949 Nationalist "retrocession" to Taiwan were thus directed under the auspices of the Chinese Communist Party. The Labor Party was formed in 1989 and proclaims to have historical links to the Taiwanese Communist Party.
Соңғы қайта жаңғыру әрекеттері
1987 жылы әскери жағдай алысқаннан кейін, сол аттас заңды партияны қайта құруға әрекеттер жасалды. Бірақ, Қытай Республикасының Ішкі істер министрлігіне берілген өтініштер Азаматтық ұйымдар туралы заңның 2-бабындағы азаматтық ұйымдар мен іс-әрекеттердің коммунизмді насихаттауына тыйым салынғанына байланысты қабылданбады. Кейін, 1989 жылы Тайвань Коммунистік партиясының идеологиялық жалғасы екенін жариялаған Еңбек партиясы құрылды. 2008 жылдың 20 шілдесінде Тайвань Коммунистік партиясы құрылды, дәл сол күні Тайвань Конституциялық соты коммунизмге тыйым салуды конституцияға қайшы деп шешті. Келесі жылы тағы екі партия құрылды. 2009 жылдың 31 наурызында Қытай Республикасы Коммунистік партиясы құрылды, ал сол жылдың соңында Тайвань Демократиялық Коммунистік партиясы құрылды. Қытай Коммунистік партиясы Тайваньда коммунизмді насихаттауға қызығушылық танытқан жоқ, және 2005 жылдан бері оның күш-жігерінің басым бөлігі Тайваньдағы қытай ұлтшылдығын қолдауға бағытталған, бұл «Көк коалициямен» қарым-қатынастың жақсаруына әкелді. Дегенмен, 2000 жылы Тайвань тұрғыны Дай Чунг ҚКП-ның «Тайвань провинциясының бөлімшесі» екенін жариялады, бірақ ол партия ретінде ресми мәртебе алуға үміттенбеді және ҚКП-дан қолдау немесе қызығушылық алмады.
After the lifting of martial law in 1987, attempts have been made to re establish a legal party of the same name. However, applications to the Republic of China Ministry of the Interior were rejected on the grounds that Article 2 of the Civic Organization Law forbids civic organizations and activities from promoting communism. Later, the Labor Party was founded in 1989, which views itself as the ideological successor to the Taiwanese Communist Party. On 20 July 2008, the Taiwan Communist Party was founded, the same day that the Taiwanese Constitutional Court ruled the prohibition of communism to be unconstitutional. The following year, two other parties were founded. On 31 March 2009, the Communist Party of the Republic of China was founded, and later that year, the Taiwan Democratic Communist Party was founded. The CCP has shown no recent interest in promoting communism in Taiwan, and as of 2005, most of its efforts are directed at promoting Chinese nationalism on Taiwan, which has led to increasingly warm relations with the Pan Blue Coalition. Still, in 2000, Dai Chung, a Taiwanese resident, self proclaimed a "Taiwan Province branch" of the CCP without applying for official status as a political party and without any support or interest from the CCP.