Кіріспе

1976 жылғы фильм

1900 (,) – Бернардо Бертолуччи режиссерлік еткен 1976 жылғы эпикалық тарихи драма. Роберт Де Ниро, Жерар Депардье, Доминик Санда, Франческа Бертини, Лора Бетти, Стефания Казини, Эллен Швайерс, Стерлинг Хейден, Алида Валли, Ромоло Валли, Стефания Сандрелли, Дональд Сазерленд және Берт Ланкастер сияқты халықаралық актерлер тобы қатысқан. Бертолуччинің туған жері Эмилия аймағында өтетін фильмде жер иесі Альфредо Берлингьери (Де Ниро) мен шаруа Ольмо Далко (Депардье) есімді екі адамның өмірі мен достығы суреттеледі. Олар 20 ғасырдың бірінші жартысында Италиядағы фашизм мен коммунизм арасындағы саяси қақтығыстардың куәсі болады және оларға қатысады. Фильм 1976 жылғы Канн кинофестивалінде конкурсқа қатыспай көрсетілді. 317 минуттық түпнұсқасымен 1900 – коммерциялық түрде шығарылған ең ұзақ фильмдердің бірі ретінде танымал. Оның ұзақтығына байланысты Италия, Шығыс және Батыс Германия, Дания, Бельгия, Норвегия, Швеция, Колумбия, Пәкістан және Жапония сияқты көптеген елдерде екі бөлікке бөлініп көрсетілді. Ал басқа елдерде, мысалы, АҚШ-та фильмнің қысқартылған нұсқасы шығарылды. 1900 культ классикасы ретінде кеңінен танылды және әртүрлі дистрибьюторлар тарапынан бірнеше арнайы басылымдағы үй видеолары жарық көрді. Фильмнің қалпына келтірілген нұсқасы 2017 жылы 74-ші Венеция халықаралық кинофестивалінде конкурсқа қатыспай көрсетілді. 2008 жылы фильм Италияның Мәдени мұра министрлігінің «1942 және 1978 жылдар аралығында елдің ұжымдық естелігін өзгерткен» 100 итальян фильмінің тізіміне енгізілді.

Сюжет

1945 жылы Италия фашистерден азат етіледі. Эмилия-Романьядағы поместьеде шаруалар партизандық отрядқа қосылып, иесі Альфредо Берлингьериді тұтқындауға тырысады. Қашқысы келген орта жастағы Аттила мен Регинаға әйелдер шабуыл жасайды, қолдарында тырнақшалы шанышқылар бар. 1901 жылы туған Альфредо мен Ольмо Далконың әлеуметтік тегі мүлдем бөлек. Альфредо бай жер иелері отбасында туысы Регинамен бірге өседі, ал Ольмо – заңды емес шаруа, оны әкесінің әкесі Лео – шаруалардың басшысы және өкілі тәрбиелейді. Айырмашылықтарына қарамастан, Альфредо, отбасының жалғандығына наразылық білдіріп, социалист болып өскен Ольмомен достық қарым-қатынас жасайды. Бала кезінде Лео фермадағы әділетсіз жағдайларға қарсы наразылықтар ұйымдастырады, ал екі дос көп уақытын бірге өткізеді. 1917 жылы Ольмо Бірінші дүниежүзілік соғысқа Итальяндық әскерге шақырылады, ал Альфредо отбасының поместьесын басқаруды үйренеді. Ольмо оралғаннан кейін достығы жалғасады, бірақ өзгерістер болады. Альфредоның әкесі Джованни жаңа помещик Атилла Меланчиниді жұмысқа алады, ол фашист болып, поместье қызметкерлерімен қатыгездікпен күтеді. 1920 жылдары Ольмо Анитамен қарым-қатынаста болып, жұмысшылардың құқықтары үшін наразылықтарға жетекшілік етеді. Джованнидің өлімі Альфредоның жаңа помещик болуына және Адаға үйленуіне әкеледі. 1930 жылдары Альфредо биліктегі Ұлттық фашистік партияға мойынсұнып, әлсіз басшы екенін көрсетеді. Аданың алкоголизмi олардың некесінің мәнсіздігін көрсетеді. Осы уақытта Ольмоның әйелі Анита босанғанда қайтыс болады, қызы Анита кішіді қалдырады, ол әкесінің социалистік нанымдарын қолдайды. Ольмо кедей шаруалардың арасында көшбасшы болып қалыптасқанда, Аттиламен қақтығыстар күшейеді. Аттиланың психопатиялық бейімділігі зұлматтарға әкеледі, ал шаруалар оған қорлық көрсетеді. Альфредо Аттиланы жұмыстан шығарады, бірақ Ада оны тастап кетеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін билік ауысып, жергілікті ақсүйектер жазаға тартылады. Аттила мен Регина тұтқындалып, Берлингьери шошқа қорасына қамалады, ал Аттила өлім жазасына кесілгенге дейін өзінің қылмыстарын мойындайды. Ольмо Альфредоның жұмысшылар трибуналы алдындағы сотта куәлік беруге оралады. Жұмысшылардың азап шегуіне жол бергені үшін айыпталған Альфредо өлім жазасына кесіледі, бірақ Ольмо помещик өлді деп жариялағанда құтқарылады, бұл әлеуметтік жүйенің құлауын білдіреді. Жаңа үкімет өкілдері мен сарбаздар келіп, шаруаларды қаруларын тапсыруға шақырады. Олмо оларды көндіреді, бірақ Олмомен жалғыз қалғанда Альфредо сыныптық жүйе сақталатынын айтады. Фильм қарт Альфредо мен Ольмоның бір-біріне ойыншықтықпен шабуыл жасауымен, содан кейін теміржол бойында жүріп жатқандарына секіріп түсуімен аяқталады. Пойыз жақындап келе жатқанда, Альфредо бала кезіндегі ойынды еске түсіріп, өзін-өзі өлтіруге тырысқандай көрінеді. Пойыз оның үстінен өтеді, бұл оның балалық шағындағы ойынын еске түсіреді.

Шығару

Фильмнің түпнұсқа режиссерлік нұсқасы 317 минут (5 сағат, 17 минут) тартады және Италияда екі бөлімге бөлініп шығарылды. Грималди кейін Бертолуччиді монтаж бөлмесіне кіргізбей, 180 минуттық кесуді жасады. Бертолуччи Грималдидің кесуінен қорқып, ұсынысқа келісуге бел буды. Оның 247 минуттық (4 сағат, 7 минут) нұсқасы АҚШ-та бастапқыда көрсетілді. 1987 жылы Bravo арнасы ағылшын тіліне дубляждалған нұсқаны көрсетті. Кейін 1991 жылы фильм бастапқы ұзындығына қайта келтіріліп, шектеулі көрсетімге шығарылды. Фильм Sky Movies және Film 4 арналарында толық нұсқада көрсетілді. Бертолуччи өзінің 317 минуттық нұсқасын кинотеатрларға шығарғанда, Америка кино ассоциациясы фильмге NC 17 рейтингісін берді; ал 245 минуттық американдық кесу, АҚШ-та бейне нұсқасы ресми түрде қол жетімді болған басқа нұсқа, R рейтингін сақтап қалды. 2006 жылы Paramount компаниясы NC 17 рейтингісінен бас тартып, 5 желтоқсанда DVD форматында нұсқаны шығарды. Сол нұсқа 2012 жылдың 15 мамырында Olive Films компаниясымен АҚШ-та Blu-ray дискісінде жарық көрді.

Қабылдау

1900 1977 жылы «Ең үздік американдық емес фильм» номинациясы бойынша «Бодил» сыйлығын жеңіп алды және Ұлттық киносыншылар қоғамының «Ең үздік операторлық жұмыс» сыйлығында 2-орынға ие болды. «Paramount» компаниясы фильмнің қысқартылған нұсқасын Америкада кинотеатрларда көрсетті, ал нұсқа американдық сыншылардан әртүрлі бағалар алды. «Rotten Tomatoes» сайтында фильмге 23 сын негізінде 52% рейтинг берілді, салмақты орташа есебі 6,1/10 құрады. «Chicago Sun Times» газетіндегі киносыншы Роджер Эберт фильм туралы: «Фильм ешқайда жетіп бармағандай сезіледі. Ол тек ұзақтығымен ғана эпостық» деп жазды.