Кіріспе

Процесске бағытталған психология, сондай-ақ процесс жұмысы деп аталады, – Арнольд Минделл дамытқан тереңдік психологиясының теориясы және техникалар жиынтығы. Ол трансперсональдық психологиямен, соматикалық психологиямен және Юнгтен кейінгі психологиямен байланысты. Процесске бағытталған психология жеке терапияны, топтармен және ұйымдармен жұмыс істеуді, сондай-ақ психологияны әлемдік мәселелерге – әлеуметтік-экономикалық теңсіздіктерге, әртүрлілік мәселелеріне, әлеуметтік қақтығыстарға және көшбасшылыққа қолдануға пайдаланылады. Афроамерикандықтар мен К.Г. Юнгтің аналитикалық психологиясы арасындағы қарым-қатынасты сыни тұрғыдан зерттеген Фанни Брюстер Минделлдің арман дене жұмысын және оның дене симптомдары мен психологиялық дамуды байланыстыруын сипаттайды. Брюстердің пікірінше, Минделлдің Юнг идеяларын дамытуы ақыл мен денені байланыстыратын дәстүрлі африкалық емдеу концепцияларымен үйлеседі: «Менің ойымша, Минделлдің тәнді емдеуге баса назар аударатын арманға деген көзқарасы африкалық емдеу жүйесінің дене мен жанды біріктіруін көрсетеді». Минделл 2012 жылы АҚШ Дене психотерапиясы қауымдастығының «Пионер» сыйлығымен марапатталған бес адамның бірі болды. 1982 жылы жарық көрген «Dreambody» кітабы «дәстүрлі психологиялық ортада» көп танылмағанмен, «жаһандық емдеу саласында кең таралды». Ол шығармашылық және импровизациялық ерекшеліктерімен сипатталады: «еркін, икемді, ойынға құмар тәсіл, негізгі принциптерді пайдаланып, кез келген жағдайға тиімді шешімдер табу, жеке, саяси, денелік, қарым-қатынастық және рухани аспектілерді үйлестіру». Ол Юджин Гендлиннің «Фокусинг» әдісімен ұқсас және тәжірибедегі белгісіз жақтарға назар аударумен байланысты: «Процесс жұмысы өмірдің белгісіз және иррационалды жақтарымен кездесуге тырысады. [Ол] кез келген симптом мен бұзылысты емдеуді, жеңуді немесе жоюды қажет ететін патология ретінде емес, біздің одан әрі өсуіміз, бақытымыз немесе рухани жарыққа жетуіміз үшін қажетті нәрсенің көрінісі ретінде бағалайды». Өзінің бастапқы «арман дене» концепциясынан бастап, процесс жұмысы сананың өзгерген күйлерімен – өлімге жақын жағдайлар мен комамен, сондай-ақ психиатриялық диагноз қойылған жағдайлармен жұмыс істеудің теориясын және әдістемесін дамытты. Минделлдің кома және паллиативтік күтім туралы кітабы Ұлыбританияда Эдинбург пен Лондонда қойылған театрлық қойылымға әсер етті. Процесс жұмысы және Арнольд Минделл топтар мен ұйымдарда қақтығыстарды шешу және көшбасшылық мәселелерімен жұмыс істеудің теориясы мен әдістемелерімен де танымал. Процесске бағытталған психология баламалы рухани қозғалыстармен байланысты және Шотландияның солтүстік-шығысындағы Финдхорн қауымдастығында оқытылады. Фред Алан Вольф Минделлдің «арман дене» концепциясын келтіреді, ал Ноэтика ғылымдары институты Минделлді өз каталогында тізімдеген.

Процесс

Процесске бағдарланған психология теориясы «процесс» идеясын қамтиды: уақыт өте келе мағыналы, байланысты үлгі, оны қасақана емес сигналдар арқылы (мысалы, сөзсіз қарым-қатынас, дене симптомдары, армандар, оқиғалар, қақтығыстар) байқауға және қадағалауға болады. «Арман процесі» теориясы Арнольд Минделлдің «арман денесі» тұжырымдамасынан бастау алды, ол Юнгтің арман талдауынан және армандар мен дене симптомдарының мағыналы түрде байланысты екендігі туралы байқаудан дамыды. Процесс жұмысында «арман көру» – «адамның ұйықтағанда да, оянғанда да беймәлім қызметі» деп анықталады. Процесс жұмысы алаңдататын сезімдерді, симптомдарды және мінез-құлықты «патология емес, денсаулыққа, толықтыққа және әртүрлілікке ұмтылыс» ретінде түсіндіруді ұсынады. Brown and Harris (2014) түсіндіреді: Терең демократия – жеке, ұйымдық және әлеуметтік трансформациялық өзгерістер арасындағы қарым-қатынастарды қолдайтын, ұжымдық басқаруды қамтамасыз ететін құрал ретінде жасалды. Эми мен Арнольд Минделлдің әлемдік жұмыс аясы физикадан салыстырмалылық тұжырымдамаларын пайдаланып, барлық тәжірибедегі қарым-қатынас элементіне назар аударуды арттырады. Орталық тұжырымдама – субъективті ішкі және байқалатын сыртқы тәжірибелердің бір-бірімен байланыстылығы. «От ішінде отыру: қақтығыс пен әртүрлілікті пайдалана отырып, үлкен топтың трансформациясы» (1995) еңбегінде Минделлдің әлемдік жұмыс және терең демократия туралы идеялары Данан Парридің жұмысына ұқсас деп айтылады. Процесске бағдарланған психология үшін «терең демократия» ұғымы – «өзіміздің барлық жақтарымыздың және айналамыздағы әлемдегі барлық көзқарастардың маңыздылығына сенім». Ол демократия идеясын когнитивтік, рационалды көзқарастарды ғана емес, сонымен қатар эмоционалдық тәжірибелер мен интуицияны да қамтитын етіп кеңейтуді мақсат етеді: «Терең демократиялық сана ішкі дауыстарды қабылдайды және әртүрлілік пен қазіргі шиеленісті қатысушылардың субъективті тәжірибесіне, терең түсінігіне және нақты нәтижелеріне қол жеткізу үшін пайдаланады». «Терең демократия» терминінің осы қолданылуы Арджун Аппадурай мен Джудит М. Гриннің қауымдастық дамуындағы және Хайдер А. Ханның экономикалық теориясындағы қолданылуынан ерекшеленеді. Әлемдік жұмысқа нәсілшілдік сияқты әлеуметтік мәселелерді түсіндіруге арналған топтық әдістер кіреді және ол жанжалдан кейінгі жарақаттармен күресу үшін қолданылады. Әлемдік жұмыс – «саяси қақтығыстар саласында психотерапияны қолдану, терапиялықты саясидан жоғары қоймайтын әрекет» ретінде сипатталады, бұл Mindell «ақсақалдық» деп атайды. Процесске бағдарланған психология жанжалдың оң үлгісімен танымал, оны өсу мен қоғамдық дамуға мүмкіндік ретінде қарастырады. Минделл, Томас Крум және Данан Парри сияқты авторлар, жеке қақтығыстарды жақсы шешу жаһандық өзгерістерді тудыруы мүмкін деп санайды. Қақтығысты шешу моделі қақтығыстағы тараптарды рөлдер ретінде анықтауды және қақтығысқа түскен тараптардың барлық рөлдерді білдіруімен тәжірибе жасауын, үлкен түсіністікке қол жеткізгенше тараптарды ауыстыруын қамтиды. Қақтығыс – топ ішінде кем дегенде бір көзқарас немесе тәжірибе жеткілікті түрде көрсетілмегендігінің белгісі ретінде түсіндіріледі және Процесс жұмысының мақсаты осы «көлеңкелерді» саналы түрде тану және диалогқа тарту.

Терең демократияның Льюис әдісі

Терең демократияның Льюис әдісі Арнольд Минделлдің еңбегіне негізделген. 1990 жылдардың басында Арнольд Минделлдің екі шәкірті, Мирна Льюис және оның қайтыс болған күйеуі Грег, кейбір әдістерді қолдануға қатысты жұмыстарды аударуды бастады. Льюис әдісі тереңдік деңгейіне қатысты икемдірек.

Патрисия А. Уилсонның терең демократиясы

Уилсон ішкі жұмысқа және диалог пен байланыс мәдениетін қалыптастыру үшін жағдай жасауға көбірек назар аударады. Ол терең демократияның мәнін "өзара байланыстылықтың ішкі сезімі" деп қорытындылайды.

Грин, Джудит. М. Терең демократия

Грин "Терең демократия адамдарға әртүрлілікті және өзгерістерді күтуге, түсінуге және құнды тұтуға мүмкіндік береді, сонымен бірге демократиялық адамгершілік мәдени құндылықтарды және өзара әрекеттестікке негізделген тұрақты экологиялық құндылықтарды динамикалық түрде жауап беру арқылы сақтап, дамытуға көмектеседі" деп сипаттады.

Зерттеу

Процесске бағдарланған психология – 2012 жылы аяқталған швейцариялық бойлық зерттеуде қарастырылған он бір психотерапиялық тәсілдің бірі. Процесс жұмысының психикалық аурулары бар адамдармен топтық терапияда және деменциямен ауыратын егдеулерге күтім көрсетудегі клиникалық қолданылуы туралы жарияланған зерттеулер бар. Жапондық жағдайды зерттеуде процесске бағдарланған психологияның үлкен депрессия және тамақтану тәртібін бұзу сияқты белгілері бар әйелді емдеуде қолданылуы сипатталған, бұл тәсіл психосоматикалық проблемаларды шешуде тиімді болуы мүмкін деген қорытынды жасалған. Процесс жұмысы ойын терапиясының әдістерін кеңейту үшін қолданылды және ата-аналары ажырасқан балалармен терапиялық жұмысты байытуға көмектеседі. Клиникалық бақылауға процесске бағдарланған психологиялық тәсіл қолданылған, ол клиент-кеңесші және кеңесші-басшы арасындағы өзара әрекеттесуде туындайтын сигналдар, рөлдер және "параллель динамика"мен жұмыс істеу үшін тәжірибелік және феноменологиялық әдістерді ұсынады. "Метадағдылар" тұжырымы полиаморлы клиенттерге көмектесуге ниеттенген психотерапевт үшін пайдалы болуы мүмкін деп ұсынылған. Процесске бағдарланған психология мен би-қимыл терапиясы арасында байланыс орнатылған. Минделл анықтаған және дамытқан "ранг" түсінігі, іс-әрекет үйрену, халықаралық үкіметтік емес ұйымдардың адвокаттық кампанияларын талдау және нәсілшілдікке қарсы әртүрлілікті қолдау жұмысы сияқты бірнеше контексттерде қолданылды. Австралиялық жағдайды зерттеу жоғары білім берудегі мәдениаралық коммуникация мәселелерін шешу үшін процесске бағдарланған психологияны қолдануды қарастырды; зерттеу нәтижесінде процесс жұмысының әлеуметтік ранктің көп өлшемді тұжырымы бар екені анықталды (әлеуметтік мәртебеден асып, "психологиялық" және "рухани" аспектілерді қамтиды), бұл адамдар арасындағы қарым-қатынас мәселелерін түсінуге көмектеседі және Австралиядағы халықаралық студенттердің тәжірибесін жақсарту үшін қолданылуы мүмкін.

Ұйымдар

Процесске бағдарланған психологияны Процесске бағдарланған психологияны жүзеге асыратын мамандардың халықаралық қауымдастығы (IAPOP) деп аталатын кәсіби ұйым көрсетеді. Қауымдастық әлемнің 25 оқу орталығын мойындайды, оның ішінде Ұлыбритания, Австралия және Жаңа Зеландия, Польша, Швейцария, Словакия, Ирландия, Жапония, Үндістан, Грекия, Израиль, Палестина, Ресей, Украина және АҚШ бар. Алғашқы оқыту ұйымы 1982 жылы Цюрихте құрылды және қазір Швейцариядағы психотерапия бойынша аккредиттелген оқыту институты – Процесс жұмысы институты (Institut für Prozessarbeit IPA) деп белгілі. Ұлыбританиядағы Процесске бағдарланған психология ғылыми-зерттеу қоғамының (RSPOPUK) оқыту бағдарламасы Ұлыбритания психотерапия кеңесінің гуманистік және интегративтік психотерапия бөлімінде аккредиттелген. АҚШ-та алғашқы оқу орталығы 1989 жылы Портлендте (Орегон штаты) құрылды, ол қазір Процесс жұмысы институты деп аталады, ал Терең демократия институты 2006 жылы құрылды. Процесс жұмысының ең жаңа институты 2018 жылы Германияда құрылды (Institut für Prozessarbeit Deutschland).

Сын-пікірлер мен ертедегі дау-дамайлар

Процесске бағдарланған психологияны сынаушылар «арманды дене» тұжырымдамасы мен әдістерінің тым субъективті және шамадан тыс оңтайлы екенін айтады. 1997 жылы Аум Синрикё культының мүшелерін депрограммалауға қатысқан жапон ғалымы процесске бағдарланған психологияны Азия философиясы, Гештальт, Юнг және трансперсональды психологияға сүйенетін жаңа психотерапиялық парадигмалардың мысалы ретінде атап көрсетті және «бұл бағдарламалар өзіндік қауіпті болмаса да», әдістерді зиянды пайдалануға болады және «ақылды басқарудың» бір түрі болуы мүмкін деп мәлімдеді. Ол процесске бағдарланған психологияның қауіпті деп есептелмейтінін нақтылады. Минделлдің (1993) «Лидер – жауынгерлік өнер шебері» кітабы шығыс сенім жүйелерін капиталистік бизнес практикасын ақтау үшін пайдалану деп сынға ұшырады. АҚШ-тың Орегон штатында процесске бағдарланған психология тарихында даулы мәселелер болды. 1990 жылы Юджиннің Register Guard газеті негізін қалаушы Арнольд Минделлдің Ячатс қаласы үшін құрылыс рұқсатын алу туралы өтінішіне бастапқыда «басқа Бхагван Шри Раджниш» деген қорқынышпен және алаңдаушылықпен келіскенін, бірақ бұл алаңдаушылықтар кейіннен сейілгенін хабарлады. 23 жыл өткен соң, 2013 жылы Yachats өнер және ғылым академиясы Арнольд пен оның әйелі Эми Минделлді әлемдегі қақтығыстарды шешу жөніндегі жұмыстары туралы негізгі лекция оқуға шақырды. 2001 жылы Портлендтегі Willamette Week баламалы газеті студенттің шағымы бойынша Орегон штатындағы процесске бағдарланған психология мектебінің (әлемдегі 26 мектептің бірі), Портлендтегі Процесс жұмысы орталығының (қазір Процесс жұмысы институты деп аталады) студенттің шағымы және анонимді хат негізінде Орегонның диплом беру кеңсесі (ODA) тарапынан тергеу жүргізіліп жатқанын хабарлады. Шағымның негізгі мәселесі – Процесс жұмысы бойынша магистратурада оқыған студенттер туралы ақпаратты оқытушылардың дұрыс пайдаланбауы және студенттер арасындағы қарым-қатынас және жыныстық шекаралардың анық болмауы еді. Кейбір айыптамалар расталмады, ал кейбіреулері «негізінен дұрыс» деп танылды. ODA студенттер мен оқытушылар арасындағы жеке өмірге қатысты саясатты және қызығушылықтардың қақтығысын болдырмау саясатын жақсартуды ұсынды. PWI тергеу кезінде талап етілген өзгерістерді орындады және диплом Орегон штатының диплом беру кеңсесімен үздіксіз бекітілді. Процесс жұмысы институтының аймақтық аккредиттеуі жоқ және DOE Title IV несиелеу бағдарламасына қатыспайды. Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы шағын мектептерде 300-ден астам белсенді студент болмаса, аймақтық аккредиттеуге құқығы жоқ. PWI қазіргі уақытта АҚШ-та шағын мектептерге рұқсат етілген ұлттық аккредиттеуді алуға тырысуда. Швейцария, Польша, Ұлыбритания және Австралия сияқты халықаралық Процесс жұмысы мектептері аймақтық, ұлттық немесе психологиялық кәсіби аккредиттеу кеңестері арқылы аккредиттеуге қол жеткізді. ODA веб-сайтында 2014 жылы Процесс жұмысы институтының диплом беруге құқығы бар екені және PWI Орегон штатындағы студенттерге бекітілген аккредиттелмеген жеке колледждердің бірі ретінде тізімделгені көрсетілген.

Арнольд Минделл

Минделл, А. (2010) Processmind: Құдайдың санасымен байланысуға арналған пайдаланушы нұсқаулығы. Quest Books. Минделл, А. (1995) Оттың ішінде отыру: Қақтығыс пен әртүрлілікті пайдалана отырып, үлкен топтың өзгеруі. Портленд, ОР: Лао Цзэ баспасы. Минделл, А. (1993) Шаманның денесі: Денсаулықты, қарым-қатынастарды және қоғамды өзгертуге арналған жаңа шаманизм. Сан-Франциско: Harper. Минделл, А. (1992) Көшбасшы жауынгерлік өнер шебері ретінде: Терең демократияға кіріспе (1-басылым). Сан-Франциско: Harper.

Басқа авторлар

Аудергон, А. (2005). Соғыс қонақ үйі: Зорлық-зомбылық жанжалдардағы психологиялық динамика. Лондон және Филадельфия: Whurr Publishers. Бедрик, Д. (2013). Доктор Филге қарсы пікір: Бағытты психологияға баламалар. Санта-Фе, НМ: Belly Song Press. Даймонд, Дж., & Джонс, Л. С. (2004). Жүріп жасалған жол: Іс жүзіндегі Процесс жұмысы. Портленд, ОР: Лао Це баспасы. Гудбред, Дж. (1987). Dreambody құралдық жиынтығы: Процесске бағытталған психологияның философиясы, мақсаттары және практикасына практикалық кіріспе. Routledge & Kegan Paul Ltd. Гудбред, Дж. (2009). Шегінде өмір сүру: Әлеуметтік шеттеудің мифтік, рухани және философиялық тамырлары. Нью-Йорк: Nova Science Publishers, Inc. Менкен, Д. (2013). Ата-аналарды тәрбиелеу, балаларды өсіру: Келесі буынға қолдау. Санта-Фе, НМ: Belly Song Press. Минделл, Эми. (2001). Мета-дағдылар: Терапияның рухани өнері. Портленд, ОР: Лао Це баспасы. Морин, П., & Рейсс, Г. (2010). Команың ішінде: Есте сақтаудың, емдеудің және үміттің жаңа көрінісі. Санта-Барбара, Калифорния: Praeger Publishers. Рейсс, Г. (2006). Палестина-Израиль қақтығысындағы кек алу циклын тоқтату. Ж. Курианский (ред.), "Қасиетті жердегі террор: Израиль-Палестина қақтығысының азабының ішінде" (107–116 бб.). Вестпорт, КТ, АҚШ: Praeger Publishers/Greenwood Publishing Group.