Кіріспе

Вирджиния және Теннесси штаттарындағы өзен, АҚШ, 1970 жылдары ұсынылған ядролық реактор. Клинч өзені – АҚШ-тың Вирджиния және Теннесси штаттарындағы Ұлы Аппалачи аңғарында 483 км-ден астам қашықтыққа оңтүстік-батысқа қарай ағатын өзен. Ол Теннесси штатының Кингстон қаласында Теннесси өзеніне құяр алдында Пауэлл өзені сияқты көптеген салаларды жинақтайды.

Курс

Клинч өзені екі рет бөгеттелген: Теннесси өзені алқабының басқармасы (TVA) салған алғашқы бөгет – Норрис бөгеті; және Теннесси өзенінің негізгі арнасында орналасқан емес, навигациялық шлюзі бар жалғыз Мелтон Хилл бөгеті. Клинч өзенінің маңызды саласы – Пауэлл өзені. Клинч пен Пауэлл су жиналатын алаптары Пауэлл тауымен бөлінеді. Норрис бөгетінен төмен, бірақ Мелтон Хилл бөгетінен жоғары Клинч өзеніне құятын салаларға Coal Creek, Hinds Creek, Bull Run Creek және Beaver Creek жатады. Поплар сайы Мелтон Хилл бөгетінен төмен өзенге құяды.

Тарих

Кейіннен Оңтүстік-Батыс нүктесі деп аталатын, Клинч өзенінің сағасында орналасқан жарты арал, ежелгі заманнан бері жергілікті американдықтар үшін маңызды болды. Алғашқы отаршылдық кезеңде бұл жерде шекаралық бекініс салынған. Бұл құрылыс жақында қайта жаңғыртылды. Чероки тайпасы мен еуропалық қоныс аударушылар Теннесси штатының астанасын осы жерге көшіруге келісім жасады. Теннесси штатының Бас Ассамблеясы бұл талапты техникалық түрде орындады: Кингстонда бір күн отырып, содан кейін астананы басқа қалаға көшіруге дауыс берді. Кейін ол Нэшвиллге көшірілді. Клинч – бұл 18 ғасырдағы аймақты зерттеген саяхатшының есімі. Бұрынғы атауларының арасында «Клинч өзені», «Кленч өзені», «Клинч өзені» және «Файм Клинч» болды. Өзеннің кейбір ерте карталарда кездесетін ескі аты – «Pelisipi River» еді, оның әртүрлі жазылулары «Pelisippi» және «Pellissippi», сондай-ақ «Fiume Pelissipi» түрінде кездеседі. 2017 жылы аяқталған зерттеулер Майами-Иллинойс тайпасының «Мосопелеаципи» («Мосопелеа» тайпасының өзені») деген атауы алғаш рет еуропалықтар Огайо өзені деп атаған су айдынына қолданылғанын көрсетті. Шоуни тілінде «pelewa thiipi», «spelewathiipi» немесе «peleewa thiipiiki» деп қысқартылған бұл атау «Polesipi», «Peleson», «Pele Sipi» және «Pere Sipi» сияқты басқа да түрлерге айналды. Соңында «Pelisipi/Pelisippi/Pellissippi» түріне орнықты. Бұл атаулар Огайо және Клинч өзендеріне қатысты әртүрлі қолданылды. «Pellissippi» атауы Шығыс Теннессиде кеңінен қолданылады, мысалы, Пеллсиппи Парквейі және Пеллсиппи Мемлекеттік Колледжінде.

Энергетика саласы

Энергия станциясы Вирджиния штатының Рассел округіне қарасты Карбо қаласында Клинч өзенінің жағасында орналасқан. Ол 1957 жылы салынған және American Electric Power компаниясының бөлігі болып табылатын Appalachian Power компаниясына тиесілі. 2016 жылы станция көмірден табиғи газға көшірілді. 2012 жылы жұмысын бастаған тағы бір көмірмен жұмыс істейтін Вирджиния қаласы гибридтік энергия орталығы, Вирджиния штатының Уайс округіндегі Сент-Пол қаласынан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. Оның иесі – Dominion Virginia Power компаниясы.

Экология

Теннесси штатының Клинч өзенінде (Норис бөгетінің құйрық сулары) Теннессидің жабайы табиғат ресурстары агенттігі көкжаңбырлы және қоңыр көкжаңбырлы балықтарды қоныстандырады. Клинч өзені бөгет салынар алдында тұщы сулы мидиялар мен інжу-маржанның маңызды өндіріс ортасы болған. Оңтүстік Аппалачи тауларының өзендері әлі де ерекше бай мидиялардың биологиялық әртүрлілігімен көзге түседі. Мидиялар ежелгі американдықтар үшін маңызды тағам көзі болған. Шотланд-ирланд және кейіннен британдық қоныс аударғандар мидияларды әйелдерге жем ретінде және шошқаларға азық ретінде пайдаланған. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында тұщы су інжу-маржандарының өндірісі Оңтүстік Аппалачи тауларында гүлденген. Клинч және Эмори өзендері інжу-маржан өнеркәсібінің экономикалық орталығы саналды, ал Теннесси АҚШ-та інжу-маржан өндірісі бойынша алғашқы алты штаттың біріне кірді. Мидияға негіделген өнеркәсіптер 20-шы ғасырдың басында төмендеуге бет бұрды және 20-шы ғасырдың ортасында TVA салған бөгеттердің салдарынан толығымен жойылды. Теннесси өзеніндегі алғашқы ірі бөгет – Вильсон бөгеті, ол Алабама штатындағы Масл-Шуолс деген жерде салынған. Бұл атау аймақтағы тұщы су мидияларына сілтеме болуы мүмкін (құймалар өзен арқылы көлік құралдарын өткізу үшін қажетті күш-жігермен де байланысты болуы мүмкін). Клинч өзеніндегі Норрис бөгеті мен Норрис көлі Янг аралының жанындағы мидиялардың тағы бір маңызды аймағын суға батырды. Аймақтағы кен өндірісінен туындаған өзеннің ластануы экологиялық белсенділердің үлкен алаңдаушылығын тудырды, себебі өзенде бірнеше сирек кездесетін түрлер мекендейді. 2000-шы жылдардың басында кейбір мидиялар штаттан тыс жерден Кливленд, Вирджиния аймағына қайта қоныстандырылды. 20-шы ғасырдың ластануы тарихи мидия түрлерінің көп бөлігін жойды. 2008 жылы TVA-ның Кингстон фоссильдік электр стансасынан ұшқыш күлдің көп мөлшері шығып, Эмори өзенінің құйылысынан төменгі өзеннің бөлігіне 2,6 миллион фунт ұшқыш күл түсті. Бастапқыда TVA күлді өзеннен тазалауға кіріссе де, 2009 жылы EPA жұмысты өз қолына алды және 2010 жылы көмір күлін толығымен алып тастады. Өзендерге көмір күлінің түсуі шөгінділердің көбеюіне және су организмдеріне іздік элементтердің әсер етуіне әкеп соғады. Ағыннан кейін бірнеше ай өткен соң жүргізілген зерттеулер өзенде азық тізбегінде қауіпті болатын сынап және мырыш сияқты іздік металдардың мөлшері артқанын көрсетті. Ағыннан кейін бір жыл өткен соң жүргізілген зерттеу метил сынаптың азық тізбегінде жиналуы мүмкін екенін көрсетті, бірақ бұл әлі дәлелденбеген.