Инувиалуит – Канаданың батыс Арктикасында тұратын инуиттер тобы. Тарихы, географиясы, жері (Inuvialuit Settlement Region) және 1984 жылғы келісім туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Инуиттердің Inuvialuit (sing. Inuvialuk; нағыз адамдар) немесе Батыс Канада инуиттері – Канаданың батыс Арктика аймағында тұратын инуиттер. Олар, барлық инуиттер сияқты, Аляскадан шығысқа қарай көшіп келген Туле тайпасының ұрпақтары. Олардың туған жері – Инувиалуит қоныстану аймағы – Аляска шекарасынан бастап, шығысқа қарай Бофорт теңізі мен Амундсен шығанағынан өтетін Солтүстік Мұзды мұхит жағалауының бөлігін, сондай-ақ Канаданың батыс Арктика аралдарының бір бөлігін, Аклавик қаласын және Юконның бір бөлігін қамтиды. Бұл жер 1984 жылы Инувиалуит соңғы келісімімен белгіленді.
Inuit subgroup
The Inuvialuit (sing. Inuvialuk; the real people) or Western Canadian Inuit are Inuit who live in the western Canadian Arctic region. They, like all other Inuit, are descendants of the Thule who migrated eastward from Alaska. Their homeland – the Inuvialuit Settlement Region – covers the Arctic Ocean coastline area from the Alaskan border, east through the Beaufort Sea and beyond the Amundsen Gulf which includes some of the western Canadian Arctic Islands, as well as the inland community of Aklavik and part of Yukon. The land was demarked in 1984 by the Inuvialuit Final Agreement.
Тарих және көші-қон
Инувиалуит елді мекендер аймағында негізінен Сиглит инуиттері қоныстанды, бірақ 19-ғасырдың екінші жартысында жаңа аурулардың таралуы олардың санын қысқартып жіберді. 1910 және 1920 жылдары Нунатамиут, Аляска инуиттері, Хадсон шығанағы компаниясы мен Еуропа нарықтарында теріге деген сұраныстың жаңаруына байланысты, дәстүрлі Сиглит аймақтарына көшіп келді. Сиглит аймағына қоныс аударған Нунатамиуттар Ууммармиут деп аталды. Алғашқыда Сиглиттер мен Ууммармиуттар арасында зор қарсылық болды, бірақ жылдар өте келе бұл айырмашылықтар жойылды және екі абориген халық араласты. Денсаулық сақтаудың жақсаруы және Нунатамиуттардың аралас некелерінің нәтижесінде, қазіргі таңда Инувиалуиттердің саны шамамен 3100-ге жетеді. 1930 жылдары Инувиалуиттер Батыс Арктиканың негізгі экономикалық драйвері ретінде бұғы шаруашылығын енгізуге бағытталған Канада үкіметінің жобасына қатысты. Үлкен шығынмен мыңдаған үй жануарлары Аляскадан Маккензи дельтасындағы жаңа қауымдастық – "Бұғы станциясына" жеткізілді. Инувиалуит еркектеріне өздерінің мал басын қалай күту керектігін үйрету үшін норвегиялық саами халқы шақырылды. Алайда, бұл бағдарлама толыққанды сәтті болмады, себебі ол усақтап, жалғыз өмір сүруді қажет етті және дәстүрлі аң аулау мен құрлысудан кем пайдалы болды. 2006 жылғы Инувиалуит елді мекендерінің дәстүрлі білімдері жөніндегі есебі қосымша атау сипаттамаларын анықтады. Батыста тұратын Инувиалуиттерді шығыстағылар Уалинмиут (Уалиник) деп атайды. Шығыс аймағында тұратын Инувиалуиттерді батыстағылар Киванинмиут (Кивалиник) деп біледі. Улухактак инуиттері Сиглит немесе Ууммармиут емес, Мыс инуиттері болып табылады және өздерін Улухактакмуит деп атайды, бұл Улухактактың ежелгі атауы, бұрын Холман деп аталған жер. 2017 жылы жобадан бас тартқанға дейін ұсынылған Маккензи аңғары құбыр жолы Инувиалуит және Гвичін аумақтарынан өтуі тиіс еді.
The Inuvialuit Settlement Region was primarily inhabited by Siglit Inuit until their numbers were decimated by the introduction of new diseases in the second half of the 19th century. Nunatamiut, Alaskan Inuit, moved into traditional Siglit areas in the 1910s and 20s, enticed in part by renewed demand for furs from the Hudson's Bay Company and European markets. The Nunatamiut who settled in the Siglit area became known as Uummarmiut. Originally, there was an intense dislike between the Siglit and the Uummarmiut, but these differences faded over the years, and the two aboriginal peoples intermarried. With improved healthcare and Nunatamiut intermarriage, the Inuvialuit now number approximately 3,100. In the 1930s, the Inuvialuit were involved in a Canadian government scheme to introduce reindeer herding as the primary economic driver of the Western Arctic. At tremendous expense, thousands of domesticated animals were herded from Alaska to the new Mackenzie Delta community of Reindeer Station. Indigenous Sámi people were imported from Norway to teach Inuvialuit men how to care for their own individual herds. However, the program was relatively unsuccessful, as it required a lonely lifestyle and was less lucrative than traditional hunting and trapping. The Inuvialuit Settlement Region Traditional Knowledge Report of 2006 identified additional naming characteristics. Those Inuvialuit who live in the west are called Ualinirmiut (Ualiniq) by the people of the east. The Inuvialuit who occupy the east are known as Kivaninmiut (Kivaliniq) by the people of the west. The Inuit of Ulukhaktok are neither Siglit nor Uummarmiut but are Copper Inuit and refer to themselves as Ulukhaktokmuit after Ulukhaktok, the native name for what used to be called Holman. The proposed Mackenzie Valley Pipeline would have passed through both Inuvialuit and Gwich'in territory before the abandonment of the project in 2017.
Тіл
Дәстүрлі тіл – инувиалуктун деп аталады және ол үш-төрт диалектіден тұрады. Ууммармиутун диалектісі Аклавик және Инувик аудандарындағы ууммармиуттар тарапынан қолданылады, ол инупиатун диалектісі болып табылады, бірақ көбінесе инувиалуктунмен байланыстырылады. Сиглитун диалектісінде Сакс-Харбор, Паулатук, Туктояктук және Инувик сиглиттері сөйлейді. Кангирюармиутун диалектін Улухактақтың кангирюармиуттары қолданады. Кангирюармиутун негізінен инуиннактунмен бірдей, ол сондай-ақ Нунавуттың Куглуктук, Батерст шығанағы және Кембридж шығанағындағы қауымдастықтарында да қолданылады. Нунавуттағы Gjoa Haven, Taloyoak, Kugaaruk және Repulse Bay аудандарындағы нетсилингмиуттар нетсилингмиутут диалектін қолданады. Ууммармиутун, Сиглитун және Инуиннактун (Кангирюармиутун) латын әрпімен жазылады, ал нетсилингмиутут инуктитут буын жазуымен жазылады.
The traditional language is known as Inuvialuktun and it is made up of three or four dialects. Uummarmiutun, spoken by the Uummarmiut of Aklavik and Inuvik, is an Inupiatun dialect but is usually associated with Inuvialuktun. Siglitun is spoken by the Siglit of Sachs Harbour, Paulatuk, Tuktoyaktuk and Inuvik. Kangiryuarmiutun is used by the Kangiryuarmiut of Ulukhaktok. Kangiryuarmiutun is essentially the same as Inuinnaqtun which is also used in the Nunavut communities of Kugluktuk, Bathurst Inlet and Cambridge Bay. Natsilingmiutut used by the Netsilingmiut of Gjoa Haven, Taloyoak, Kugaaruk and Repulse Bay in Nunavut. Uummarmiutun, Siglitun and Inuinnaqtun (Kangiryuarmiutun) are all written using Latin script while Natsilingmiutut is written in Inuktitut syllabics.