Орта ғасырдағы Британиядағы Стратклайд патшалығы

Кіріспе

Британдық патшалық ерте ортағасырлық Британияда Стратклайд (лат. "Клайдтың кең аңғары", Истрад Клад, Камбрия) – орта ғасырлардағы Солтүстік Британиядағы бритондық патшалық. Ол қазіргі Оңтүстік Шотландия мен Солтүстік-Батыс Англияның бір бөлігін қамтыды, бұл аймақты Уэльс тайпалары Yr Hen Ogledd (“Ескі Солтүстік”) деп атады. Х ғасырда ең үлкен көлемінде ол Лох-Ломондтан Пенриттегі Имонт өзеніне дейін созылып кетті. Бұл патшалық Британияның Римнен кейінгі кезеңінде пайда болды және оны Дамнон халқы құрған болуы мүмкін. 870 жылы Дублиннен викингтер әскері Думбартонды тонағаннан кейін, астана Гованға көшіріліп, патшалық Стратклайд деп аталды. Ол оңтүстікке қарай Кумбрия тауларына дейін, бұрынғы Регед жерлеріне дейін кеңейді. Көршілес англосакстар бұл кеңейтілген патшалықты Камбраленд деп атады. Бұл мәтін Римдіктердің шабуылдау кезеңінде және б.з. 1-ғасырда Рим Британиясының құрылуы кезінде Оңтүстік Шотландиядағы бірқатар тайпаларды немесе тайпалар топтарын тізімдейді. Птолемей Дамнондықтармен қатар Оталиниді де атап өтті, олардың астанасы Трапрайн-Ло болған көрінеді; олардың батысында Оңтүстік таулы аймақтағы Селговалар және одан әрі батыста Галлоуэйде Нованталар. Бұған қоса, кейінірек Рим жазбаларында, болжам бойынша, Стирлинг маңындағы Маеатея деп аталатын топ та кездеседі. Дамнондықтардың астанасы Думбартонның маңында, Карманда болған деп есептеледі, бірақ Клайд өзенінен бес шақырымдай қашықтықта. Рим Британиясының солтүстік шекарасы тарихтың көп бөлігінде Адриан қабырғасы болғанмен, қабырғадан солтүстікке қарай Рим ықпалының көлемі белгісіз. Әрине, қабырғаның солтүстігінде римдік бекіністер болған, ал Крэмондке дейінгі солтүстік бекіністер ұзақ уақыт бойы болған болуы мүмкін. Оның үстіне, шекара үш рет солтүстікке қарай жылжытылды. Екі рет Антонин қабырғасының шегіне дейін, Адриан қабырғасы салынған кезде және Септимий Север кезінде, және бір рет солтүстікке қарай, Тай өзенінен ары, Агриколаның жорықтары кезінде, бірақ әр жолы ол тез арада кері қайтарылды. Осы байланыстардан басқа, римдік әскерлер шекарадан солтүстікке қарай жазалау экспедицияларын жүргізді. Солтүстіктегі жергілікті тұрғындар да сауда-саттық, шабуыл жасау және Рим армиясында қызмет ету үшін қабырғадан оңтүстікке қарай сапар шегеді. Римдік саудагерлер солтүстікке сапар шеккен болса керек, ал римдіктер пайдалы рулар мен басшыларға ақшалай көмек немесе пара берген. Рим Британиясының қаншалықты римдікке айналуы талқылануда, егер Римнің тығыз бақылауындағы аймақтар туралы күмән болса, онда Дамнонның қаншалықты римдікке айналуы туралы күмән болуы керек. Рим Британиясының соңғы кезеңінде құрлық пен теңіз арқылы шабуылдар көбейді, пиктар, скотттар және шығу тегі белгісіз құпия Аттакоттилер. Бұл шабуылдар Оңтүстік Шотландияның тайпаларын да нысанаға алған. Рим әскерлерінің 410 жылы соңғы шегінуі Дамнонға әскери әсер етпеуі мүмкін, бірақ Қабырға гарнизонынан жалақының алынып тасталуы өте елеулі экономикалық әсерге ие болды. Тарихи дереккөздер Стратклайд патшалығының шекаралары туралы нақты мәлімет бермейді, бірақ жер атаулары мен топография негізінде ұсыныстар берілді. Лох-Ломондтың солтүстік шетінде, Клайдтан қайықпен жетуге болатын, Clach nam Breatann, Британдықтардың тасы орналасқан, ол өзінің атын Альт Клуттың солтүстік шегінде маркер ретінде алған деп есептеледі. Кемпси Феллз және Лох-Ломонд пен Стирлинг арасындағы батпақтар тағы бір шекараны білдірген болуы мүмкін. Оңтүстікке қарай патшалық Клайдтың аңғарына дейін және жағалау бойымен, ықтимал, Айрға қарай оңтүстікке қарай созылған.

Brittonic kingdom in early medieval Britain

Strathclyde (lit. "broad valley of the Clyde", Ystrad Clud, Cumbria) was a Brittonic kingdom in northern Britain during the Middle Ages. It comprised parts of what is now southern Scotland and North West England, a region the Welsh tribes referred to as Yr Hen Ogledd (“the Old North"). At its greatest extent in the 10th century, it stretched from Loch Lomond to the River Eamont at Penrith. This kingdom emerged during Britain's post Roman period and may have been founded by the Damnonii people. After the sack of Dumbarton by a Viking army from Dublin in 870, the capital seems to have moved to Govan and the kingdom became known as Strathclyde. It expanded south to the Cumbrian Mountains, into the former lands of Rheged. The neighbouring Anglo Saxons called this enlarged kingdom Cumbraland. – lists a number of tribes, or groups of tribes, in southern Scotland at around the time of the Roman invasion and the establishment of Roman Britain in the 1st century AD. As well as the Damnonii, Ptolemy lists the Otalini, whose capital appears to have been Traprain Law; to their west, the Selgovae in the Southern Uplands and, further west in Galloway, the Novantae. In addition, a group known as the Maeatae, probably in the area around Stirling, appear in later Roman records. The capital of the Damnonii is believed to have been at Carman, near Dumbarton, but around five miles inland from the River Clyde. Although the northern frontier of Roman Britain was Hadrian's Wall for most of its history, the extent of Roman influence north of the Wall is obscure. Certainly, Roman forts existed north of the wall, and forts as far north as Cramond may have been in long term occupation. Moreover, the formal frontier was three times moved further north. Twice it was advanced to the line of the Antonine Wall, at about the time when Hadrian's Wall was built and again under Septimius Severus, and once further north, beyond the river Tay, during Agricola's campaigns, although, each time, it was soon withdrawn. In addition to these contacts, Roman armies undertook punitive expeditions north of the frontiers. Northern natives also travelled south of the wall, to trade, to raid and to serve in the Roman army. Roman traders may have travelled north, and Roman subsidies, or bribes, were sent to useful tribes and leaders. The extent to which Roman Britain was romanised is debated, and if there are doubts about the areas under close Roman control, then there must be even more doubts over the degree to which the Damnonii were romanised. The final period of Roman Britain saw an apparent increase in attacks by land and sea, the raiders including the Picts, Scotti and the mysterious Attacotti whose origins are not certain. These raids will have also targeted the tribes of southern Scotland. The supposed final withdrawal of Roman forces around 410 is unlikely to have been of military impact on the Damnonii, although the withdrawal of pay from the residual Wall garrison will have had a very considerable economic effect. No historical source gives any firm information on the boundaries of the Kingdom of Strathclyde, but suggestions have been offered on the basis of place names and topography. Near the north end of Loch Lomond, which can be reached by boat from the Clyde, lies Clach nam Breatann, the Rock of the Britains, which is thought to have gained its name as a marker at the northern limit of Alt Clut. The Campsie Fells and the marshes between Loch Lomond and Stirling may have represented another boundary. To the south, the kingdom extended some distance up the strath of the Clyde, and along the coast probably extended south towards Ayr.

Ескі Солтүстік

Бұл кезең үшін қол жетімді жазбаша көздер негізінен ирланд және уэльс тілдерінде, ал 400 және 600 жылдар аралығындағы кезеңмен бір замандас болғандары өте аз. Ирландиялық дереккөздер Думбартон патшалығындағы оқиғаларды тек ирландтық байланысы болған жағдайларда ғана баяндайды. 6-ғасырға жататын Гилдастың "Жақынғандары" және Талиэсин мен Анеирінге (әсіресе, 6-ғасырда Шотландияда жазылған деп саналатын "Иодддин") жатқызылатын поэзияны есептемегенде, уэльс дереккөздері көбінесе одан әлдеқайда кейінгі кезеңге жатады. Олардың кейбіреулері 9-ғасырдан бастап Уэльсте басым болған саяси көзқарастармен байланысты. Бейтараптығы айқын Бед бриттерді сирек еске алады, және көбінесе жағымсыз пікірде айтады. Осы ерте кезеңде замандас дереккөздерден екі патша белгілі. Біріншісі – Coroticus немесе Ceretic Guletic (Ceredig), ол Әулие Патриктің хатын алғандығымен танымал, ал 7-ғасырлық биограф оны Клайдтың биіктігіндегі, яғни Думбартон қаласының патшасы деп мәлімдеп, оны 5-ғасырдың екінші жартысына жатқызады. Патриктің хатынан Керетик христиан болғаны анық, және сол аймақтың билеуші тобы да, кем дегенде, атау бойынша христиан болған болуы мүмкін. Оның ұрпағы Риддерх Хаел Адомнанның "Әулие Колумбаның өмірінде" есімдері аталады. Риддерх Дал Риатаның Аедан мак Габрайн және Регедтің Уриеннің замандасы болды, олармен түрлі дәстүрлер мен әңгімелер арқылы байланысты, сондай-ақ Берникияның Этельфритпен де байланысы бар. Егер Патриктің Коротикусқа жазған хаты шынымен де Стратклайдтағы патшаға арналған болса, Оңтүстік Шотландияның христиандануы алғашқы тарихи дереккөздер пайда болған кезде елеулі прогреске жеткен. Оңтүстікке қарай, Уитхорнда 5-ғасырдың екінші жартысынан бастап, жаңа шіркеуді еске алу үшін христиандық жазу белгілі. Бұл қалай болғаны белгісіз. Колумбадан айырмашылығы, Клайд бриттеріне уағыздаған деп саналатын Кентигерн (Cyndeyrn Garthwys) көлеңкелі тұлға, ал Джоселин Фурнесс 12-ғасырлық өмірбаяны кеш жазылған және күмәнді, бірақ Джексон Джоселиннің нұсқасы бұрынғы кумбрик тіліндегі түпнұсқаға негізделген болуы мүмкін деп санайды.

The written sources available for the period are largely Irish and Welsh, and very few indeed are contemporary with the period between 400 and 600. Irish sources report events in the kingdom of Dumbarton only when they have an Irish link. Excepting the 6th century jeremiad by Gildas and the poetry attributed to Taliesin and Aneirin—in particular y Gododdin, thought to have been composed in Scotland in the 6th century—Welsh sources generally date from a much later period. Some are informed by the political attitudes prevalent in Wales in the 9th century and after. Bede, whose prejudice is apparent, rarely mentions Britons, and then usually in uncomplimentary terms. Two kings are known from near contemporary sources in this early period. The first is Coroticus or Ceretic Guletic (Ceredig), known as the recipient of a letter from Saint Patrick, and stated by a 7th century biographer to have been king of the Height of the Clyde, Dumbarton Rock, placing him in the second half of the 5th century. From Patrick's letter it is clear that Ceretic was a Christian, and it is likely that the ruling class of the area were also Christians, at least in name. His descendant Rhydderch Hael is named in Adomnán's Life of Saint Columba. Rhydderch was a contemporary of Áedán mac Gabráin of Dál Riata and Urien of Rheged, to whom he is linked by various traditions and tales, and also of Æthelfrith of Bernicia. The Christianisation of southern Scotland, if Patrick's letter to Coroticus was indeed to a king in Strathclyde, had therefore made considerable progress when the first historical sources appear. Further south, at Whithorn, a Christian inscription is known from the second half of the 5th century, perhaps commemorating a new church. How this came about is unknown. Unlike Columba, Kentigern (Cyndeyrn Garthwys), the supposed apostle to the Britons of the Clyde, is a shadowy figure and Jocelyn of Furness's 12th century Life is late and of doubtful authenticity though Jackson believed that Jocelyn's version might have been based on an earlier Cumbric language original.

Алт-Клут патшалығы

600 жылдан кейін, дереккөздерде Альт Клуттың британиялықтары туралы ақпарат көбірек кездесе бастайды. Дегенмен, тарихшылар осы мәліметтерді қалай түсіндіру керектігі жайында келіспеушіліктер бар. Көбінесе, олар зерттеме нысандарын ерте тарихи кезеңдегі Солтүстік Британия тарихының орталық тұсына қоятын теориялар ұсынады. Соның салдарынан, бір-бірімен келіспейтін әңгімелер қатары пайда болды. Соңғы кездегі зерттеулер бұл мәселені шешуге белгілі бір көмек көрсетуде. 7 ғасырдың басында Аедан мак Габрайн Солтүстік Британиядағы ең қуатты патша болған болуы мүмкін, ал Даль Риата өркендеген шағында болды. Кейінгі Уэльс поэзиясындағы Аэданның лақабы – Аэддан Фрадавг (Аэдан опасыз), Альт Клуттың британиялықтары арасында оған жағымсыз пікір қалыптастырғанын көрсетеді, және ол Альт Клутты басып алған болуы мүмкін. Аэданның үстемдігі шамамен 604 жылы аяқталды, оның әскері, ішінде ирланд патшалары мен Берникиядан шеттетілгендер, Этельфритпен Дегстандағы шайқаста жеңіліске ұшырады. Этельфрит, одан кейін Эдвин және Берникия мен Нортумбрия патшалары Оңтүстік Шотландияға кеңейген деген болжам бар. Эльметті жаулап алу, Солтүстік Уэльстегі және Мерсиямен болған соғыстар сияқты дәлелдер, 7 ғасырдың бірінші жартысында Нортумбрияның қызметінің оңтүстікке қарай бағытталғанын көрсетеді. Ольстер жылнамасындағы 638 жылғы «Гленн Мюйресан шайқасы және Этен қоршауы» (Эдин, кейіннен Эдинбург) туралы хабарлама Нортумбрия патшасы Освальдтың Эдинді басып алғанын көрсетеді, бірақ жылнамада тұтқынға алу туралы немесе Нортумбриялықтар туралы ешқандай ақпарат жоқ, сондықтан бұл сәйкестік өте күмәнді. 642 жылы Ольстер жылнамасында Белдің ұлы Евгений басқарған Альт Клуттың британиялықтары Даль Риатаның әскерін жеңіп, Аеданның немересі Домналь Бректі Страткарронда өлтіргені туралы жазылған. Бұл жеңіс «И Гододин» поэмасына да қосылған. Бұл шайқас Уэльстің кейінгі деректерінде Баннауг деп аталатын аймақта болды, Баннокберн атауы осымен байланысты деп есептеледі. Бұл Лох-Ломонд пен Форт өзені арасындағы кең саздар мен батпақтар, солтүстікке қарайғы дөңестер мен көлдер, британиялықтардың жерлерін Даль-Риата мен пиктерден бөліп тұрған жерлер, және бұл жер үшін күресудің мәні болмады. Дегенмен, осы аймақтың оңтүстігі мен шығысындағы жерлерді кішкентай, аты-жөні белгісіз британдық патшалықтар басқарды. Алт-Клутта, Даль-Риатада, Пиктландта немесе Бернициядағы қуатты көрші патшалар осы кішкентай патшаларға салық төлеткен болуы мүмкін, ал осы аймақтың үстемдігі үшін соғыстар 6-8 ғасырларда жиі орын алған. VII ғасырдың қалған бөлігінде Альт Клут туралы нақты мәліметтер аз, бірақ Ирландия жылнамаларында Альт Клутқа қатысты жазбалар болуы мүмкін. VII ғасырдың соңғы тоқсанында Ирландияда, негізінен Ирландия теңізінің жағалауындағы аймақтарда, британиялықтардың қатысуымен бірнеше шайқастар болды. Бұл британиялықтар жалдамалы әскерлер немесе Англияның солтүстігіндегі англосаксондық жаулап алудан кейін жерінен айырылғандар деп есептеледі. Алайда, бұл Альт Клуттың патшаларының жорықтарын білдіруі мүмкін, оның патшалығы Ирландия теңізімен байланысты аймақтың бір бөлігі болған. Альт Клуттың барлық көршілері – Нортумбрия, Пиктланд және Даль Риата, Ирландияға әскер жібергені белгілі. 8 ғасырдың басындағы Ольстер жылнамалары 711 жылы «Лорг Экклетте» (белгісіз) және 717 жылы «Минуирк деп аталатын жартаста» Альт Клут пен Даль Риата арасындағы екі шайқасты баяндаған. Олардың жазбадағы пайда болуының қандай да бір маңызы бар ма, әлде тек кездейсоқ болды ма, белгісіз. 8 ғасырдың соңында пикті патшасы Оэнгус Альт Клутқа қарсы кем дегенде үш рет шабуыл жасаған, бірақ ешқайсысы да сәтті болған жоқ. 744 жылы пиктер жалғыз әрекет етті, ал 750 жылы Оэнгус Нортумбрияның Эдбертімен бірлесіп шабуыл жасады. Бұл шабуылда Оэнгустың ағасы Талорган Альт Клуттың Тюдебурынан ауыр пиктілік жеңіліске ұшырап, қаза тапты. Эдберт 750 жылы Кайл жазығын, қазіргі Айр маңындағы жерді, Альт Клуттан алған деп айтылады. Тюдебур шамамен 752 жылы қайтыс болды, ал 756 жылы Оэнгус пен Эдберттің бірлескен әрекетіне оның ұлы Дюмнагуал қарсы тұрды. Пиктер мен Нортумбриандар Думбартон-Рокты қоршап алды және Дюмнагуалдан бағынуды алды. Келісім сақталмаған болуы мүмкін, өйткені Эдберттің әскері Нортумбрияға қайтып келе жатқанда олардың одақтастары немесе жақындағы жаулары жойып жіберді. Осыдан кейін Альт Клут немесе оның патшалары туралы 9 ғасырға дейін көп естілмеді. Альт Клутты «жағадан шығару», яғни басып алу туралы 780 жылы хабарланған, бірақ кім және қандай жағдайда жасағаны белгісіз. Кейіннен 849 жылы Дунблейн Альт Клуттың әскерімен өртке түсті, мүмкін Артгалдың тұсында.

After 600, information on the Britons of Alt Clut becomes slightly more common in the sources. However, historians have disagreed as to how these should be interpreted. Broadly speaking, they have tended to produce theories which place their subject at the centre of the history of north Britain in the Early Historic period. The result is a series of narratives which cannot be reconciled. More recent historiography may have gone some way to addressing this problem. At the beginning of the 7th century, Áedán mac Gabráin may have been the most powerful king in northern Britain, and Dál Riata was at its height. Áedán's byname in later Welsh poetry, Aeddan Fradawg (Áedán the Treacherous) does not speak to a favourable reputation among the Britons of Alt Clut, and it may be that he seized control of Alt Clut. Áedán's dominance came to an end around 604, when his army, including Irish kings and Bernician exiles, was defeated by Æthelfrith at the Battle of Degsastan. It is supposed, on rather weak evidence, that Æthelfrith, his successor Edwin and Bernician and Northumbrian kings after them expanded into southern Scotland. Such evidence as there is, such as the conquest of Elmet, the wars in north Wales and with Mercia, would argue for a more southerly focus of Northumbrian activity in the first half of the 7th century. The report in the Annals of Ulster for 638, "the battle of Glenn Muiresan and the besieging of Eten" (Eidyn, later Edinburgh), has been taken to represent the capture of Eidyn by the Northumbrian king Oswald, son of Æthelfrith, but the Annals mention neither capture, nor Northumbrians, so this is rather a tenuous identification. In 642, the Annals of Ulster report that the Britons of Alt Clut led by Eugein son of Beli defeated the men of Dál Riata and killed Domnall Brecc, grandson of Áedán, at Strathcarron, and this victory is also recorded in an addition to Y Gododdin. The site of this battle lies in the area known in later Welsh sources as Bannawg—the name Bannockburn is presumed to be related—which is thought to have meant the very extensive marshes and bogs between Loch Lomond and the river Forth, and the hills and lochs to the north, which separated the lands of the Britons from those of Dál Riata and the Picts, and this land was not worth fighting over. However, the lands to the south and east of this waste were controlled by smaller, nameless British kingdoms. Powerful neighbouring kings, whether in Alt Clut, Dál Riata, Pictland or Bernicia, would have imposed tribute on these petty kings, and wars for the overlordship of this area seem to have been regular events in the 6th to 8th centuries. There are few definite reports of Alt Clut in the remainder of the 7th century, although it is possible that the Irish annals contain entries which may be related to Alt Clut. In the last quarter of the 7th century, a number of battles in Ireland, largely in areas along the Irish Sea coast, are reported where Britons take part. It is usually assumed that these Britons are mercenaries, or exiles dispossessed by some Anglo Saxon conquest in northern Britain. However, it may be that these represent campaigns by kings of Alt Clut, whose kingdom was certainly part of the region linked by the Irish Sea. All of Alt Clut's neighbours, Northumbria, Pictland and Dál Riata, are known to have sent armies to Ireland on occasions. The Annals of Ulster in the early 8th century report two battles between Alt Clut and Dál Riata, at "Lorg Ecclet" (unknown) in 711, and at "the rock called Minuirc" in 717. Whether their appearance in the record has any significance or whether it is just happenstance is unclear. Later in the 8th century, it appears that the Pictish king Óengus made at least three campaigns against Alt Clut, none successful. In 744 the Picts acted alone, and in 750 Óengus may have cooperated with Eadberht of Northumbria in a campaign in which Talorgan, brother of Óengus, was killed in a heavy Pictish defeat at the hands of Teudebur of Alt Clut, perhaps at Mugdock, near Milngavie. Eadberht is said to have taken the plain of Kyle in 750, around modern Ayr, presumably from Alt Clut. Teudebur died around 752, and it was probably his son Dumnagual who faced a joint effort by Óengus and Eadberht in 756. The Picts and Northumbrians laid siege to Dumbarton Rock, and extracted a submission from Dumnagual. It is doubtful whether the agreement, whatever it may have been, was kept, for Eadberht's army was all but wiped out—whether by their supposed allies or by recent enemies is unclear—on its way back to Northumbria. After this, little is heard of Alt Clut or its kings until the 9th century. The "burning", the usual term for capture, of Alt Clut is reported in 780, although by whom and in what circumstances is not known. Thereafter Dunblane was burned by the men of Alt Clut in 849, perhaps in the reign of Artgal.

Викингтер дәуірі

870 жылы викинг басшылары Амлаиб Конунг пен Имар бастаған әскер Алт Клутты қоршауға алды. Бұл қоршау шамамен төрт айға созылды, нәтижесінде цитадель қиратылып, көптеген тұтқындар алынды. Қоршау мен басып алу туралы уэльс және ирландиялық дереккөздер хабарлайды, ал Ольстер жылнамалары 871 жылы Клайдта қыстағаннан кейін: «Стратклайд британдарының патшасы» деп аталған король Артгал ап Дифнуалдың 872 жылы Дублинде Каусантин мак Синеданың ықпалымен өлтірілгенін айтады. Одан кейін Каусантиннің әпкесіне үйленген Альт Клуттың ұлы Рун таққа отырды. Осы некеден туған Эохайд Стратклайд немесе Альба патшалығының патшасы болған болуы мүмкін. Осы уақыттан бастап, және бәлкім одан да ертерек, Стратклайд патшалығы Альба патшаларының үстемдігіне ұшырады. Дегенмен, шотланд тағының мұрагерлері Стратклайдты немесе Камбрияны қарастырған деген бұрынғы пікірге көп қолдау жоқ, және шотландтардың бақылау деңгейін асыра бағалауға болмайды. Осы кезеңде Стратклайдта норвегиялық немесе норвегиялық-гэльдік қоныстану болған болуы мүмкін. Бірқатар жер аттары, әсіресе Кумбраға қараған жағалаудағы шоғырлар, сондай-ақ Говандағы қасқыр сияқты қабірлер осы жаңа келгендердің іздері болып табылады. Тоғызыншы ғасырдың соңында викингтер Оңтүстік Уэссексті қоспағанда, Англияны жаулап алуға жақын болды, бірақ 910 жылдары Батыс Саксон королі Эдуард Ескі және оның қарындасы Этельфледа Мерсиан ханым Хамберден оңтүстікке қарай Англияны қайтарып алды. Ирландияның фрагментарлық жылнамаларына сәйкес, Этельфледа Стратклайд пен Шотландиямен викингтерге қарсы одақ құрды, ал тарихшы Тим Кларксонның пікірінше, Стратклайд осы уақытта скандинавиялық викингтердің есебінен едәуір аумақтық пайдаға ие болды. «Англосаксон жылнамасы» 920 жылы Британия патшаларының, соның ішінде Стратклайд патшасының (аты аталмаған) Эдуардқа бағынғанын айтады. Дегенмен, тарихшылар бұл мәлімдемеге күмәнмен қарайды, өйткені Эдуардтың билігі Оңтүстік Британиямен шектелген, және бұл бейбіт келісім болған болуы мүмкін деп санайды. Осы кезеңде Стратклайдтың билеушілерінің есімдері белгісіз, бірақ Дифнуалдың 10 ғасырдың басында патша болғаны және 920 жылға дейін оның ұлы Оуэйн оны алмастырғаны айтылады. 927 жылы Эдуардтың ұлы Этельстан викингтер басқарған Нортумбрияны жаулап алып, Англияның бірінші патшасы атанды. 27 шілдеде Эмонт көпірінде Шотландияның Константині сияқты бірнеше патша оның үстемдігін мойындады. Оуэйннің Стратклайдтан немесе Гвенттен келгені туралы мәліметтер әртүрлі, бірақ екеуі де болуы мүмкін. 934 жылы Этельстан Шотландияға басып кірді және елді қиратты. Оуэйн шотланд патшасының одақтасы болды, сондықтан Стратклайд та қиратылған болуы мүмкін. Оуэйн 931 және 935 жылдары Этельстанның харталарын вице-патша ретінде растады (харталар S 413, 434 және 1792), бірақ 937 жылы Константин мен викингтерге қосылып Англияға шабуыл жасады. Нәтижесінде Брунанбур шайқасында ағылшындар жеңіске жетті. Брунанбур шайқасынан кейін Оуэйннің ұлы Дифнуал аб Оуэйн Стратклайд патшасы болды. Шотландия Англиямен одақтасқан болса, Стратклайд викингтермен одақтас болған болуы мүмкін. 945 жылы Этельстанның жартылай бауыры Эдумунд, 939 жылы Англия тағына отырғаннан кейін Стратклайдты қиратты. 13 ғасырдың хроникашысы Роджер Вендовердің мәлімдемесіне сәйкес, Эдумунд Дифнуалдың екі ұлын соқыр қылған, мүмкін, оларды таққа мұрагерлік құқығынан айыру үшін. Содан кейін Эдумунд патшалықты Шотландия королі Малкольмға құрлықта және теңізде қорғауға уәде бергені үшін берді, бірақ Дифнуал көп ұзамай патшалығын қайтарып алды. Ол 975 жылы Римге қажылық сапарда қайтыс болды.

An army, led by the Viking chiefs known in Irish as Amlaíb Conung and Ímar, laid siege in 870 to Alt Clut, a siege which lasted some four months and led to the destruction of the citadel and the taking of a very large number of captives. The siege and capture are reported by Welsh and Irish sources, and the Annals of Ulster say that in 871, after overwintering on the Clyde:

King Arthgal ap Dyfnwal, called "king of the Britons of Strathclyde", was killed in Dublin in 872 at the instigation of Causantín mac Cináeda. He was followed by his son Run of Alt Clut, who was married to Causantín's sister. Eochaid, the result of this marriage, may have been king of Strathclyde, or of the kingdom of Alba. From this time forward, and perhaps from much earlier, the kingdom of Strathclyde was subject to periodic domination by the kings of Alba. However, the earlier idea, that the heirs to the Scots throne ruled Strathclyde, or Cumbria as an appanage, has relatively little support, and the degree of Scots control should not be overstated. This period probably saw a degree of Norse, or Norse Gael settlement in Strathclyde. A number of place names, in particular a cluster on the coast facing the Cumbraes, and monuments such as the hogback graves at Govan, are some of the remains of these newcomers. In the late ninth century the Vikings almost conquered England, apart from the southern kingdom of Wessex, but in the 910s the West Saxon king Edward the Elder and his sister Æthelflæd, Lady of the Mercians, recovered England south of the Humber. According to the Fragmentary Annals of Ireland, Æthelflæd formed an alliance with Strathclyde and Scotland against the Vikings, and in the view of the historian Tim Clarkson Strathclyde seems to have made substantial territorial gains at this time, some at the expense of the Norse Vikings. The Anglo Saxon Chronicle states that in 920 the kings of Britain, including the king of Strathclyde (who is not named), submitted to Edward. However, historians are sceptical of the claim as Edward's power was confined to southern Britain, and they think it was probably a peace settlement which did not involve submission. The names of Strathclyde's rulers in this period are uncertain, but Dyfnwal is thought to have been king in the early tenth century, and he was probably succeeded by his son Owain before 920. In 927 Edward's son Æthelstan conquered Viking ruled Northumbria, and thus became the first king of England. At Eamont Bridge on 27 July several kings accepted his overlordship, including Constantine of Scotland. Sources differ on whether the meeting was attended by Owain of Strathclyde or Owain ap Hywel of Gwent, but it could have been both. In 934 Æthelstan invaded Scotland and laid waste to the country. Owain was an ally of the Scottish king and it is likely that Strathclyde was also ravaged. Owain attested Æthelstan's charters as sub king in 931 and 935 (charters S 413, 434 and 1792), but in 937 he joined Constantine and the Vikings in invading England. The result was an overwhelming victory for the English at the Battle of Brunanburh. Following the battle of Brunanburh, Owain's son Dyfnwal ab Owain became king of Strathclyde. It is likely that whereas Scotland allied with England, Strathclyde held to its alliance with the Vikings. In 945, Æthelstan's half brother Edmund, who had succeeded to the English throne in 939, ravaged Strathclyde. According to the thirteenth century chronicler Roger of Wendover, Edmund had two sons of Dyfnwal blinded, perhaps to deprive their father of throneworthy heirs. Edmund then gave the kingdom to King Malcolm I of Scotland in return for a pledge to defend it on land and on sea, but Dyfnwal soon recovered his kingdom. He died on pilgrimage to Rome in 975.

Стратклайдтың соңы

Егер Альба патшалары, Джон Фордун сияқты, Стратклайдты өз билігінде деп ойлаған болса, 971 жылы Куйлен мак Идуилб пен оның бауыры Эокайдтың Риддерх ап Дифнвалдың қолынан қаза табуы – оның қызы зорланған немесе ұрланғандығы үшін кек алу екені айтылса да – оған қарсы дәлел келтіреді. Шатасудың басты себебі – Риддерхтың мұрагері Маэль Колуимнің аты. Қазіргі таным бойынша, ол Римде қайтыс болған Дифнвал аб Оуэйннің ұлы, бірақ бұрын Шотландияның кейінгі патшасы Маэль Колуим мак Синедамен шатастырылып келді. Маэль Колуимнан кейін, 1018 жылы Кархам шайқасында қаза болған деп есептелетін, Оуэн Балдақ келген көрінеді. Оуэннің ізбасары болған, бірақ оның аты белгісіз. 1018 жылдан кейін, 1054 жылға дейін Стратклайд патшалығын шотландтар басып алған, бұл 1034 жылы қайтыс болған Маэль Колуим мак Синеданың билігі тұсында болған болуы мүмкін. 1054 жылы ағылшын патшасы Эдуард Исповедник шотландтарға қарсы Нортумбрия графы Сивардты, сондай-ақ бұрын белгісіз болған «Кумбрия патшасының ұлы Малкольмды» Стратклайдке жіберді. Мак Бетад мак Финдлайх (Макбет) бұл аймақты басқарды. Малкольм немесе Маэль Колуим деген есімдер қайтадан шатасу тудырды, кейбір тарихшылар бұл Шотландияның кейінгі патшасы Маэль Колуим мак Доннчада (Маэль Колуим Ценн Мор) болған деп болжады. Малкольм/Маэль Колуим «Кумбрия патшасы» болды ма, әлде болмады ма, немесе қанша уақыт билік етті – белгісіз. Кесуик аймағын VII ғасырда Нортумбрияның англосаксон патшалығы басып алды, бірақ Нортумбрияны IX ғасырдың соңында викингтер қиратты. X ғасырдың басында ол Стратклайдтың бір бөлігіне айналды және шамамен 1050 жылға дейін Стратклайд құрамында болды, содан кейін Сивард, Нортумбрия графы, Камбрияның осы бөлігін басып алды. Карлайл 1066 жылы Шотландияның бір бөлігі болды, сондықтан ол 1086 жылғы «Домсдей кітабында» тіркелмеді. Бұл 1092 жылы Уильям Жеңімпаздың ұлы Уильям Руф аймақты басып алып, Камберлендті Англияға қосып алғаннан кейін өзгерді. Карлайл қамалының құрылысы 1093 жылы Едем өзенінің оңтүстігіндегі римдік бекініс орнында басталды. 1112 жылы қамал тастан қайта салынды, оның ішінде қамал мен қала қабырғалары болды. 1070-жылдарға қарай, тіпті Маэль Колуим мак Доннчаданың билігі кезінде де, шотландтар қайтадан Стратклайдты бақылауда ұстаған сияқты. Стратклайд шын мәнінде тәуелді аймаққа айналғаны анық, өйткені 1107 жылы Александр I оны өзінің бауыры Дәуітке, Кумбрияның әміршісіне, кейіннен Дәуіт I-ге сыйлады.

If the kings of Alba imagined, as John of Fordun did, that they were rulers of Strathclyde, the death of Cuilén mac Iduilb and his brother Eochaid at the hands of Rhydderch ap Dyfnwal in 971, said to be in revenge for the rape or abduction of his daughter, shows otherwise. A major source for confusion comes from the name of Rhydderch's successor, Máel Coluim, now thought to be a son of the Dyfnwal ab Owain who died in Rome, but long confused with the later king of Scots Máel Coluim mac Cináeda. Máel Coluim appears to have been followed by Owen the Bald who is thought to have died at the battle of Carham in 1018. It seems likely that Owen had a successor, although his name is unknown. Some time after 1018 and before 1054, the kingdom of Strathclyde appears to have been conquered by the Scots, most probably during the reign of Máel Coluim mac Cináeda who died in 1034. In 1054, the English king Edward the Confessor dispatched Earl Siward of Northumbria against the Scots, ruled by Mac Bethad mac Findláich (Macbeth), along with an otherwise unknown "Malcolm son of the king of the Cumbrians", in Strathclyde. The name Malcolm or Máel Coluim again caused confusion, some historians later supposing that this was the later king of Scots Máel Coluim mac Donnchada (Máel Coluim Cenn Mór). It is not known if Malcolm/Máel Coluim ever became "king of the Cumbrians", or, if so, for how long. The Keswick area was conquered by the Anglo Saxon Kingdom of Northumbria in the seventh century, but Northumbria was destroyed by the Vikings in the late ninth. In the early tenth century it became part of Strathclyde; it remained part of Strathclyde until about 1050, when Siward, Earl of Northumbria, conquered that part of Cumbria. Carlisle was part of Scotland by 1066, and thus was not recorded in the 1086 Domesday Book. This changed in 1092, when William the Conqueror's son William Rufus invaded the region and incorporated Cumberland into England. The construction of Carlisle Castle began in 1093 on the site of the Roman fort, south of the River Eden. The castle was rebuilt in stone in 1112, with a keep and the city walls. By the 1070s, if not earlier in the reign of Máel Coluim mac Donnchada, it appears that the Scots again controlled Strathclyde. It is certain that Strathclyde did indeed become an appanage, for it was granted by Alexander I to his brother David, Prince of the Cumbrians, later David I, in 1107.