Психоанализ: Объектілік қатынастар теориясы

Кіріспе

Психоаналитикалық ойлау мектебі

Объект қатынастары теориясы – психоаналитикалық теория және психоанализ ішіндегі, эго дамуының кезеңдеріне қатысты теорияларға негізделген ойлау мектебі. Оның назар аударатыны – балалық шақта психиканың басқалармен қарым-қатынасы, сондай-ақ сыртқы адамдар арасындағы қарым-қатынастарды, ішкі бейнелерді және олардағы қарым-қатынастарды зерттеу. Осы мектептің ойшылдары нәресте мен анасы арасындағы қарым-қатынас ересек өмірдегі тұлғаның қалыптасуын анықтайды деп есептейді. Атап айтқанда, байланыс – жеке бастың немесе психикалық ұйымның дамуының бастауы, ол өзіндік сананы қалыптастырады.

Фэрберннің сүйіспеншілік теориясы

Фэрберн бала кезінде зорлық көрген адамдардың осы тәжірибені қалай іштей сезінетінін анықтады; "адамгершілік қорғаныс" – зорлықтан аман қалғандардың барлық жамандықты өз мойнына алу бейімі, олар әрқайсысы моральдық жамандықты қабылдайды, нәтижесінде күтім алған адам жақсы болып есептеледі. Бұл қауіпсіз емес әлемде байланысты сақтап қалу үшін қолданылатын бөліну механизмі болып табылады. Осы жағдайдың бір мысалы ретінде Фэрберн төрт жасар, анасынан қолы сынған қызды өзінің дәрігер досымен таныстырды, ол кішкентай қызға жаңа ата-ана табатынын айтты. Қыз, қорқып, қайғыға батып, Фэрберн сұрағанға дейін "нағыз анамды" қалайтынын айтты: "Қолыңды сындырған анаңды айтып тұрсың ба?" "Мен жаман едім", - деп жауап берді қыз. Осы әңгімеден ол, қыздың сүйіспеншілік нысаны (анасы) толыққанды жақсы екеніне сенуі керек екенін, сонда ғана бір күні өзіне қажетті сүйіспеншілік пен күтімді алатынына сенімді болатынын түсінді. Осы қажеттіліктерін толықтыру үшін ол өзін жаман етіп көрсету арқылы анасының жақсылығын сақтауға тырысты, яғни моральдық қорғаныс механизмін қолданды.

Өлімге ұмтылу

Зигмунд Фрейд денелік құштарлықтар өз қажеттерін белгілі бір орта, объект арқылы қанағаттандыратынын сипаттау және баса көрсету үшін "объект қатынасы" деген ұғымды жасады. Мелани Клейннің объект қатынастары теориясының басты тезисі – объект субъектінің дамуында шешуші роль атқарады және ол бөлік объект немесе толық объект, яғни бір ғана орган (ананың кеудесі) немесе толыққанды адам (ана) бола алады. Сондықтан, құштарлықты қанағаттандыру осылайша ананың өзі немесе тек ананың кеудесі арқылы да мүмкін. Әрі, дәстүрлі психоанализ бойынша, кемінде екі түрлі құштарлық бар: либидо (мифтік аналогы: Эрос) және өлім құштарлығы, мортидо (мифтік аналогы: Танатос). Осылайша, объекттер махаббат пен жек көрудің, либидо мен өлім құштарлығының әсерін қабылдай алады.

Фэрберннің моделі

Рональд Фейрберн Кляйннің жұмысына, әсіресе оның ішкі объектілерге баса назар аударғандығына әсерленді, бірақ ол сыртқы объектілерді ішкілеу өлім инстинктісіне негізделген деген пікірге қарсы болды. Өлім инстинктісі – Кляйннің моделінде баса айтылған Фрейдтің моделінің қалдығы. Оның моделі адамның мінез-құлқы махаббат пен жек көрудің инстинктілік күштері арасындағы күреспен қозғалады деп санайды. Кляйн әрбір адам туа біткен өлім инстинктісімен дүниеге келеді деп сенді, ол баланың шизоидтық даму кезеңінде анасына зиян келтіруді қиялдауына итермелейді. Бала жек көру сезіміне қарсы қорғану үшін, ата-анасының сүйіспеншілік жақтарының естеліктерін ішкілендіріп, осылайша жек көрушілік компоненттерді теңестіруге тырысады. Фейрберннің моделі де сыртқы объектілерді ішкілеуді атап көрсетеді, бірақ оның ішкілеуге қатысты көзқарасы инстинктілік жетектенуге емес, баланың айналасындағы әлемді түсінуге деген қалыпты ынтасына негізделген. Фейрберн өзінің теориясын баланың анасының ізгі ниетіне толық тәуелділігін байқаудан бастады. Сәби өзінің барлық физикалық және психологиялық қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін аналық объектіге (немесе күтушіге) тәуелді болды, Фейрберн келесі үзіндіде атап өткендей: Балалық шақтағы тәуелділіктің ерекше ерекшелігі – оның шартсыз сипаты. Сәби өзінің тіршілігі мен физикалық денсаулығы үшін ғана емес, сонымен қатар психологиялық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін де өзінің объектісіне толық тәуелді. Керісінше, баланың әлсіздігі оны шартсыз тәуелді ететін жеткілікті. Оның баламасы – объектіні қабылдау немесе қабылдамау, бұл өмір мен өлім арасындағы таңдау ретінде көрінуі мүмкін (Фейрберн, 1952, 47). Модель толығымен интерперсональды, себебі мұрагерлік инстинкттердің биологиялық жетектенуші күштері жоқ. Аналық объекті қауіпсіздік және жылу сезімін сыйлағанда, баланың туа біткен «орталық эгосы» жаңа тәжірибелерді қабылдай алады, бұл баланың анасының тар орбитасынан тыс кеңістіктегі ортамен байланысын кеңейтуге мүмкіндік береді. Бұл – ата-анадан бөліну немесе ерекшелену процесінің басталуы, ол жаңа және бірегей жеке тұлғаға айналады. Аналық объекті эмоционалдық жылуды, қолдауды және қауіпсіздік сезімін ұдайы қамтамасыз ете бергенше, бала балалық шақта дами береді. Алайда, егер ата-ана осы факторларды үнемі қамтамасыз етпесе, баланың эмоционалдық және психологиялық дамуы тоқтап, бала кері дамуға ұшырап, анасынан ерекшеленбей қалады. Келесі цитата Фейрберннің моделінің негізін көрсетеді:
> Баланың ең үлкен қажеттілігі – ата-анасы оны шынайы түрде жақсы көретініне және оның сүйіспеншілігін қабылдайтынына нақты көз жеткізу. Осындай сенімділік оның нақты объектілеріне қауіпсіз түрде тәуелді болуына мүмкіндік беретіндей жеткілікті сенімді болған жағдайда ғана, ол балалық тәуелділіктен қорқынышсыз арыла алады. Мұндай сенімділік болмаған жағдайда, оның объектілерімен қарым-қатынасы, балалық тәуелділік ұстанымынан бас тартуға мүмкіндік беретін, ол үшін бөліну туралы үлкен уайымға толы: өйткені мұндай бас тарту оның көзінде өзінің қанағаттандырылмаған эмоционалдық қажеттіліктерін қанағаттандыруға деген барлық үмітінен бас тартуға тең. Адам ретінде сүйіспеншілікке ие болу және оның сүйіспеншілігін қабылдау құштарлығы баланың басынан кешетін ең ауыр жарақат (Фейрберн, 1952:39–40). және Глен О. Габбард. Объектілер қатынастары теориясын жалпы психология ретінде тиімді ету үшін Н. Грегори Гамильтон Отто Ф. Кернбергтің объектілер қатынастары бірліктері туралы тұжырымына нақты эго функцияларын қосты.

Ronald Fairbairn was impressed with the work of Klein, particularly in her emphasis on internalized objects, but he objected to the notion that internalization of external objects was based on the death instinct. The death instinct is a remnant of the Freudian model that was emphasized in Klein's model, and her model assumes that human behavior is motivated by a struggle between the instinctual forces of love and hate. Klein believed that each human being was born with an inborn death instinct which motivated the child to imagine hurting their mother during the schizoid period of development. The child attempts to protect themselves from becoming overwhelmed by hate by internalizing, or taking into themselves, memories of the loving aspects of their parents to counteract the hateful components. Fairbairn's model also emphasized the internalization of external objects, but his view of internalization was not based on instinctual drive, but rather the child's normal desire to understand the world around them. Fairbairn began his theory with his observation of the child's absolute dependency on the good will of their mother. The infant was dependent on their maternal object (or caretaker) for providing them with all of his physical and psychological needs, as Fairbairn noted in the following passage:The outstanding feature of infantile dependence is its unconditional character. The infant is completely dependent upon its object not only for his existence and physical well being, but also for the satisfaction of his psychological needs In contrast, the very helplessness of the child is sufficient to render him dependent in an unconditional sense He has no alternative but to accept or reject his object – an alternative that is liable to present itself to him as a choice between life and death (Fairbairn, 1952, 47). The model is completely interpersonal in that there are no biological drives of inherited instincts. When the maternal object provides a sense of safety and warmth, the child's innate "central ego" is able to take in new experiences, which allows the child to expand their contact with the environment beyond the tight orbit of their mother. This is the beginning of the process of differentiation, or separation from the parent, which eventuates into a new and unique individual. As long as the maternal object continues to provide emotional warmth, support, and a sense of safety, the child will continue to develop throughout childhood. However, if the parent fails to consistently provide these factors, the child's emotional and psychological development stops and the child regresses and remains undifferentiated from their mother. The following quote illustrates the basis of Fairbairn's model:
<blockquote>The greatest need of a child is to obtain conclusive assurance (a) that he is genuinely loved as a person by his parents, and (b) that his parents genuinely accept his love. It is only in so far as such assurance is forthcoming in a form sufficiently convincing to enable him to depend safely upon his real objects that he is able to gradually renounce infantile dependence without misgiving. In the absence of such assurance his relationship with his objects is fraught with too much anxiety over separation to enable him to renounce the attitude of infantile dependence: for such a renunciation would be equivalent in his eyes to forfeiting all hope of ever obtaining the satisfaction of his unsatisfied emotional needs. Frustration of his desire to be loved as a person and have his love accepted is the greatest trauma that a child can experience (Fairbairn, 1952:39–40). and Glen O. Gabbard. In making object relations theory more useful as a general psychology N. Gregory Hamilton added the specific ego functions to Otto F. Kernberg's concept of object relations units.