Кіріспе
Зигмунд Фрейдтің терапиялық техникалар жиынтығы. Психоанализ – санадан тыс жағдайларды қамтитын теориялар мен терапиялық техникалар жиынтығы, олар психикалық ауруларды емдеу әдісін құрайды. Бұл ғылымды 1890 жылдардың басында Зигмунд Фрейд қалыптастырды, оның жұмысы Йозеф Брюер және басқалардың клиникалық тәжірибесіне негізделген. Фрейд 1939 жылы қайтыс болғанға дейін психоанализ теориясы мен практикасын дамытып, жетілдірді. Энциклопедиялық мақаласында ол психоанализдің негізгі қағидаларын «санасыз психикалық процестердің бар екендігі туралы болжам, репрессия және қарсылық теориясын қабылдау, сексуалдық және Эдип комплексінің маңыздылығын түсіну» деп атады. Фрейдтің әріптестері Альфред Адлер мен Карл Густав Юнг психоанализден жеке психология (Адлер) және аналитикалық психология (Юнг) деп аталатын өз бағыттарын жасады, бірақ Фрейд оларға сын айтып, олардың психоанализдің формалары екенін қатаң түрде жоққа шығарды. Психоанализ кейіннен Эрих Фромм, Карен Хорни және Гарри Стак Салливан сияқты неофрейдиандық ойшылдар арқылы әртүрлі бағытта дамыды. Фрейд саналы және санасыз сананы ажыратып, санасыз сананың адамның мінез-құлқы мен танымдық процестерін басым бөлігімен анықтайтынын дәлелдеді. Фрейд мұндай күйзелістерді санаға әкелуге тырысудың қорғаныс механизмдері түрінде қарсылық тудыратынын, әсіресе репрессия арқылы, ал саналы және санасыз материал арасындағы қақтығыстар психикалық бұзылыстарға әкелуі мүмкін екенін байқады. Ол сондай-ақ түстер мен қасақана емес әрекеттерде, оның ішінде мінез-құлқы мен Фрейдтік қателіктерде санасыз материалды табуға болатынын болжады. Психоаналитикалық терапия немесе жай ғана аналитикалық терапия – санасыз материалды санаға әкелу арқылы психикалық денсаулықты жақсарту құралы ретінде қалыптасты. Психоаналитиктер адамның дамуындағы ерте балалық шаққа ерекше мән береді. Терапия кезінде психоаналитик пациенттердің балалық шақтағы қайшылықтарын қайта бастан кешіруіне, аналитикке деген махаббат, тәуелділік және ашу сезімдерін проекциялау арқылы көмектесуге тырысады. Психоанализ сеанстары кезінде пациент әдетте диванда жатады, ал аналитик одан сәл артында, көзден тыс жерде отырады. Пациент өз ойларын, соның ішінде еркін ассоциацияларды, қиялдарды және түстерді айтады, олардан аналитик пациенттің симптомдары мен мінез-құлқына себеп болатын санасыз қақтығыстарды түсінеді. Бұл қақтығыстарды талдау арқылы, трансфертті және контртрансфертті (аналитикке деген пациенттің сезімдерін) түсіндіру арқылы, аналитик пациенттің патологиялық қорғаныс механизмдерін анықтап, олардың өзін жақсырақ түсінуіне көмектеседі. Психоанализ – даулы ғылым, оның ем ретіндегі тиімділігі күмәнді, бірақ ол психиатриядағы ықпалын сақтап тұр. Психоаналитикалық тұжырымдамалар терапиялық саладан тыс, психоаналитикалық әдебиеттік және кино сын, ертегілерді талдау, Фрейд-марксизм сияқты философиялық көзқарастар және басқа да мәдени құбылыстар сияқты салаларда кеңінен қолданылады.
Psychoanalysis is a set of theories and therapeutic techniques that deal in part with the unconscious mind, and which together form a method of treatment for mental disorders. The discipline was established in the early 1890s by Sigmund Freud, whose work stemmed partly from the clinical work of Josef Breuer and others. Freud developed and refined the theory and practice of psychoanalysis until his death in 1939. In an encyclopedic article, he identified the cornerstones of psychoanalysis as "the assumption that there are unconscious mental processes, the recognition of the theory of repression and resistance, the appreciation of the importance of sexuality and of the Oedipus complex." Freud's colleagues Alfred Adler and Carl Gustav Jung developed offshoots of psychoanalysis which they called individual psychology (Adler) and analytical psychology (Jung), although Freud himself wrote a number of criticisms of them and emphatically denied that they were forms of psychoanalysis. Psychoanalysis was later developed in different directions by neo Freudian thinkers, such as Erich Fromm, Karen Horney, and Harry Stack Sullivan. Freud distinguished between the conscious and the unconscious mind, arguing that the unconscious mind largely determines behaviour and cognition owing to unconscious drives. Freud observed that attempts to bring such drives into awareness triggers resistance in the form of defense mechanisms, particularly repression, and that conflicts between conscious and unconscious material can result in mental disturbances. He also postulated that unconscious material can be found in dreams and unintentional acts, including mannerisms and Freudian slips. Psychoanalytic therapy, or simply analytical therapy, developed as a means to improve mental health by bringing unconscious material into consciousness. Psychoanalysts place a large emphasis on early childhood in an individual's development. During therapy, a psychoanalyst aims to induce transference, whereby patients relive their infantile conflicts by projecting onto the analyst feelings of love, dependence and anger. During psychoanalytic sessions a patient traditionally lies on a couch, and an analyst sits just behind and out of sight. The patient expresses their thoughts, including free associations, fantasies, and dreams, from which the analyst infers the unconscious conflicts causing the patient's symptoms and character problems. Through the analysis of these conflicts, which includes interpreting the transference and countertransference (the analyst's feelings for the patient), the analyst confronts the patient's pathological defence mechanisms to help patients understand themselves better. Psychoanalysis is a controversial discipline, and its effectiveness as a treatment has been contested, although it retains influence within psychiatry. Psychoanalytic concepts are also widely used outside the therapeutic arena, in areas such as psychoanalytic literary criticism and film criticism, analysis of fairy tales, philosophical perspectives such as Freudo Marxism, and other cultural phenomena.
1940-шы жылдар - қазіргі уақыт
Гитлер билікке келген кезде Фрейд отбасы және олардың көптеген әріптестері Лондонға қашып кетті. Бір жылдың ішінде Зигмунд Фрейд қайтыс болды. Америка Құрама Штаттарында да, Фрейдтің өлімінен кейін психоаналитиктердің жаңа тобы эгоның функциясын зерттей бастады. Хайнц Хартманн басшылығымен, бұл топ психикалық қызметтегі делдал ретінде эгоның синтетикалық функциясы туралы түсініктерге сүйенді, оны автономды эго функцияларынан (мысалы, жад және интеллект) ажыратты. 1950 жылдардың «эго психологтары» санасыз қақтығыстардың терең тамырларын зерттеуге кіріспес бұрын, эго арқылы жүзеге асырылатын қорғаныс механизмдеріне назар аудару арқылы талдау жұмысын бағыттаудың жолын ашты. Сонымен қатар, балалар психоанализіне қызығушылық артып келеді. Психоанализ балалық дамуды зерттеу құралы ретінде қолданылды және әлі де кейбір психикалық бұзылыстарды емдеу үшін қолданылуда. 1960 жылдары Фрейдтің әйелдердің жыныстық дамуының балалық шақтағы кезеңдері туралы алғашқы ойлары сынға ұшырады; бұл сын әйелдердің жыныстық дамуына қатысты әртүрлі түсініктердің пайда болуына әкелді, олардың көпшілігі Фрейдтің бірнеше теорияларының уақытын және қалыптылығын өзгертті. Бірнеше зерттеушілер Карен Хорнидің әйелдердің дамуына әсер ететін қоғамдық қысым туралы зерттеулерін жалғастырды. 21-ші ғасырдың басында Америка Психоаналитикалық қауымдастығы (APsaA) аккредиттеген, Халықаралық Психоаналитикалық қауымдастықтың (IPA) құрамдас бөлігі болып табылатын, АҚШ-та шамамен 35 психоанализ оқу институты болды, және АҚШ-та 3000-нан астам бітірген психоаналитиктер жұмыс істеді. IPA бүкіл әлемде, соның ішінде Сербия, Франция, Германия, Австрия, Италия, Швейцария және басқа да көптеген елдерде, сондай-ақ тікелей АҚШ-тағы шамамен алты институтта психоаналитикалық оқу орталықтарын осындай «құрамдас ұйымдар» арқылы аккредиттеуде.
Психоанализ қозғалысы
Фрейд 1902 жылы Психологиялық сәрсенбі қоғамын құрды, және Эдвард Шортер бұл психоанализ қозғалысының бастауы деп есептейді. Бұл қоғам 1908 жылы Вена психоаналитикалық қоғамына айналды, сол жылы Австрияның Зальцбург қаласында психоанализдің алғашқы халықаралық конгресі өткен болатын. Психоанализдің екінші конгресі 1910 жылы Германияның Нюрнберг қаласында, ал үшінші конгресі 1911 жылы Веймар қаласында өтті. Эрнест Джонс 1913 жылы Лондон психоаналитикалық қоғамын құрды.
Когнитивті мінез-құлық терапиясы (КБТ)
1950 жылдары психоанализ психотерапияның басты түрі болды. 1960 жылдары психотерапияның мінез-құлықтық үлгілері психотерапияда маңыздырақ роль атқара бастады. Психоанализдік дәстүрде білім алған психиатр Аарон Т. Бек психоанализдік депрессия модельдерін тәжірибелік тұрғыдан тексеруге кірісіп, жоғалту мен жеке өкініш туралы саналы ойлардың депрессиямен байланысты екенін анықтады. Ол бұрмаланған және субъективті сенімдердің депрессияның себебі болуы мүмкін екенін айтты және депрессияны түсіндіру үшін схемалар тұжырымдамасын пайдаланып, он жылдық зерттеулерден кейін 1967 жылы әсерлі мақала жариялады. Боулби психоанализдік білім алған, бірақ психоанализдің кейбір ерекшеліктеріне қатысты алаңдады; сол кездегі психоанализдің догматизмі, оның түсініксіз терминологиясы, бала мінез-құлқындағы ортаның маңыздылығына назар аудармауы және бала мінез-құлқына қатысты сөздік терапиядан алынған ұғымдар оны мазалады. Психоанализшілер арасында нақты синдромдардың себептері және ең тиімді емдеу әдістері туралы пікір қақтығыстары бар. 21 ғасырда психоанализдік идеялар бала күтімі, білім беру, әдеби сын, мәдениеттану, психикалық денсаулық, және әсіресе психотерапия салаларында қолданыс тапты. Көптеген психоанализшілер қазіргі психоанализдік ойдың түрлерін қабылдаса да, бір психоанализшінің және оның мектебінің қағидаларын ұстанатын топтар бар. Психоанализдік идеялар әдебиетті талдаудың кейбір түрлерінде, мысалы, архетиптік әдеби сын-пікірде де маңызды рөл атқарады.
Топографиялық теория
Топографиялық теорияны Зигмунд Фрейд "Түстерді түсіндіру" (1899) еңбегінде тұңғыш рет атап, сипаттады. Бұл теория бойынша, психикалық аппарат саналы, алды-саналы және бейсаналы жүйелерге бөлінеді деген гипотеза қарастырылады. Бұл жүйелер мидың анатомиялық құрылымдары емес, ақыл-ой процестері болып табылады. Фрейд өмір бойы осы теорияны сақтап келгенімен, оны көбінесе құрылымдық теориямен ауыстырды.
Қазіргі заманғы жанжал теориясы
Қазіргі заманғы қақтығыс теориясы – эго психологиясының бір түрі, құрылымдық теорияның жаңартылған нұсқасы. Бұл теория ең бастысы, жасырылған ойлар қайда сақталады деген тұжырымдаманы өзгерту арқылы ерекшеленеді. Ол тұрақты "ид", "эго" және "суперэго" ұғымдарынан бас тартады, орнына тілектердің (тәуелді, бақылаушы, жыныстық және агрессивті), кінә мен ұят сезімі, эмоциялар (әсіресе, алаңдау және депрессиялық күйзеліс) және қорғаныс механиздері арқылы олардың кейбір аспектілерін санадан жасыру сипаттайды. Сонымен қатар, денсаулыққа қатысты жағдай (бейімделу қабілеті) көбінесе қақтығыстарды шешу арқылы анықталады. Қазіргі заманғы қақтығыс теориясы психоанализінің мақсаты – пациенттегі қақтығыстардың тепе-теңдігін өзгерту, аз бейімделген шешімдердің (немесе "компромистік құрылымдар" деп аталатын) аспектілерін санаға көтеріп, оларды қайта қарастыруға және тиімдірек шешімдер табуға көмектесу болып табылады. Чарльз Бреннердің, әсіресе "The Mind in Conflict" (1982) еңбегін ұстанатын қазіргі теоретиктердің қатарында Сандор Абенд, Джейкоб Арлоу және Джером Блэкман бар.
Нысан қатынастары теориясы
Нысандық қатынастар теориясы адамдар арасындағы қарым-қатынастарды өзінің және басқалардың психикалық бейнелері қалай ұйымдастырылғанын зерттеу арқылы түсіндіруге тырысады. Объектілік қатынастар проблемаларын (әдетте өмір бойы дамудың тежелуі) көрсететін клиникалық симптомдарға адамның сезіну қабілетінің бұзылуы жатады: жылулық, эмпатия, сенім, қауіпсіздік сезімі, жеке басының тұрақтылығы, эмоционалдық жақындық және маңызды адамдармен қарым-қатынастағы тұрақтылық. Клайн интроекция, яғни сыртқы нысандардың психикалық бейнесін құру, және проекция, яғни осы психикалық бейнені шындыққа қолдану тұжырымдамаларын талқылайды. Уилфред Бион ана мен бала арақатынасында проекцияларды ұстап тұру тұжырымдамасын енгізді, онда ана баланың проекцияларын түсінеді, оларды өңдейді және балаға қайтарады. Жасөспірім шақта Эрик Эриксон (1950-1960 жылдар) «жекелік дағдарысын» сипаттады, ол жекелік шашырауынан туындаған алаңдаушылықты қамтиды. Ересек адам қарым-қатынаста «Жылы этиканы: (жылулық, эмпатия, сенім, қауіпсіз орта, жекелік, жақындық және тұрақтылық)» сезінуі үшін, жасөспірім жекелік проблемаларын шешіп, өзін және нысандық тұрақтылықты қайта дамытуы керек. Лакан Францияда және Латын Америкасының кейбір аймақтарында психоанализге үлкен әсер еткенімен, оның идеяларын ағылшын тіліне аудару ұзаққа созылды, сондықтан ол ағылшын тілді әлемде психоанализ бен психотерапияға аз әсер етті. Ұлыбритания мен АҚШ-та оның идеялары әдебиет теориясында мәтіндерді талдау үшін кеңінен қолданылады. Фрейдтің ойларынан ауытқуға қатысты оның үнемі сынға толы көзқарасы, әсіресе әріптестерінің нақты мәтіндері мен түсіндірулерін ерекшелеп көрсетуі салдарынан, Лакан IPA-да оқытушы-аналитик ретінде жұмыс істеуден шеттетілді, бұл оны өз мектебін құруға итермеледі, осылайша оның талдауын жалғастыруды қалаған көптеген үміткерлер үшін институционалдық құрылымды сақтады.
Адаптациялық парадигма
Психотерапияның бейімделу парадигмасы Роберт Лэнгстің еңбегінен туындайды. Адаптациялық парадигма психикалық қақтығысты негізінен шындыққа саналы және санасыз бейімделу арқылы түсіндіреді. Лэнгстің жақындағы жұмыстары белгілі бір дәрежеде ертерек Фрейдке оралуды білдіреді, ол ақыл-ойының топографиялық моделін (саналы, алды-саналы және санасыз) құрылымдық модельге (ид, эго және суперэго) қарағанда өзгертілген түрінде бағалайды, соның ішінде бұрынғысының травмаға жасаған баса назары (бірақ Лэнгс жыныстық травмалардың орнына өліммен байланысты травмаларға көңіл бөледі).
Қарым-қатынастық психоанализ
Реляциялық психоанализ – бұл тұлғааралық психоанализді объектілік қатынастар теориясымен және субъектілер аралық теориямен қатар психикалық денсаулық үшін өте маңызды деп санайды. Оны Стивен Митчелл енгізді. Реляциялық психоанализ адамның жеке тұлғасының басқалармен нақты және ойдағы қарым-қатынастар арқылы қалыптасуын, сондай-ақ осы қарым-қатынас үлгілерінің аналитик пен науқас арасындағы өзара әрекеттесуде қайта жаңғыруын баса назар аударады. Реляциялық психоанализшілер кейбір шегініп, оқшаланған науқастарға қарым-қатынастар мен өздері туралы ойлауға байланысты "ментализация" қабілетін дамытуға көмектесу қажеттілігін айтты.
Балалық шағы
Фрейдтік теориялар ересектердегі проблемалар балалық және жасөспірімдік шақтағы шешілмеген қақтығыстарға, олардың өз ішкі құмарлықтарынан туындаған қиялдарға байланысты деп санайды. Фрейд карьерасының басында пациенттерінен жинаған деректерге сүйене отырып, бала кезінде сексуалдық зорлыққа ұшырағанда невротикалық бұзылыстар пайда болады деп күдіктенді (яғни, азғыру теориясы). Кейіннен Фрейд балаларға зорлық көрсетілгенімен, невротикалық симптомдар осымен байланысты емес деп ойлады. Оның пікірінше, невротикалық адамдарда көбінесе дамудың әртүрлі кезеңдерінен туындайтын инцест фантазияларына қатысты санасыз қақтығыстар болады. Ол үш пен алты жас аралығындағы кезеңді (қазіргі кезде "бірінші генітальдық кезең" деп аталатын мектепке дейінгі жас) екі ата-анамен де романтикалық қарым-қатынас туралы қиялдармен толы деп тапты. 20-ғасырдың басында Венада ересектердің балаларды азғыруы, яғни балаларға сексуалдық зорлық көрсетуі невротикалық аурудың себебі ме деген пікірлер қызу талқылау тудырды. Бүгінгі таңда мамандар балаларға сексуалдық зорлық көрсетудің психикалық денсаулыққа тигізетін теріс әсерін мойындайды. Патологиялық бұзылған қарым-қатынастардың пайда болу теориясын психиатрия саласындағы маман Юрг Вилли (* 16 наурыз 1934, Цюрих; † 8 сәуір 2019) Collusion (психология) тұжырымдамасына дамытты. Бұл тұжырымдама Зигмунд Фрейдтің нарциссикалық, оралдық, анальдық және фалликалық кезеңдерге жасаған бақылауларын екі жұптық қарым-қатынас моделіне аударады, бұл қарым-қатынастағы дисфункциялардың балалық шақтағы жарақаттардан туындауымен байланысты.
Эдиптік қақтығыстар
Балалармен жұмыс істейтін көптеген психоаналитиктер балалық зорлық-зомбылықтың нақты әсерлерін зерттеді, олар эго және объект қатынастарының жетіспеушілігін, сондай-ақ ауыр невротикалық қақтығыстарды қамтиды. Балалық шақтағы осындай жарақаттар мен олардың ересек жастағы салдары туралы көптеген зерттеулер жүргізілді. Балалық шақта невротикалық симптомдардың дамуын бастайтын факторларды зерттегенде, Фрейд әдеби себептермен Софоклдің «Эдип Рекс» пьесасына негізделген «Эдип кешені» деп аталатын факторлар жиынтығын тапты, онда басты кейіпкер әкесін өлтіріп, анасына үйленеді. Эдип кешенінің дұрыстығы қазір кеңінен дауланып, жоққа шығарылуда. «Одипаль» деген қысқаша термин, кейіннен Джозеф Ж. Сэндлер «Суперэго туралы түсінік» (1960) еңбегінде түсіндіріп, Чарльз Бреннер «Қайшылықтағы сана» (1982) еңбегінде өзгерткен. Бұл термин балалардың мектепке дейінгі жасында ата-аналарына құдайға сыйынғандай берілгендігін білдіреді. Бұл берілгендік бір (немесе екеуі) ата-анамен жыныстық қатынас туралы қиялдарды қамтиды, сондықтан ата-аналардың бірін (немесе екеуін де) басып озуға тырысатын қиялдар туындайды. Хумберто Нагера (1975) осы жылдарда баланың көптеген күрделі мәселелерін түсіндіруде айрықша көмек көрсетті. «Позитивті» және «негативті» эдипальді қақтығыстар сәйкесінше гетеросексуалдық және гомосексуалдық аспектілермен байланыстырылған. Екеуі де балалардың дамуында кездеседі. Соңында, өсіп келе жатқан баланың шындыққа мойын бұйруы (олар бір ата-анамен үйленбейді және екіншісін де жоймайды) ата-аналық құндылықтармен сәйкестендіруге әкеледі. Бұл сәйкестендірулер әдетте құндылықтар мен кінәға қатысты жаңа психикалық операцияларды құрайды, олар «суперэго» терминімен біріктіріледі. Суперэгоның дамуынан басқа, балалар мектепке дейінгі эдипальді қақтығыстарды ата-аналары бекітетін нәрсеге құмарлық таныту арқылы («сублимация») және мектеп жасындағы («латенттік кезең») жасқа сай мәжбүрлі қорғаныс тәсілдерін (ережелер, қайталанатын ойындар) дамыту арқылы «шешеді».
Емдеу
Психикалық проблемаларды бағалау үшін әртүрлі аналитикалық және психологиялық әдістерді қолдану арқылы, кейбір мамандар проблемалардың нақты жиынтығы аналитикалық емге (төменде қараңыз) өте қолайлы екенін, ал басқа проблемалар дәрі-дәрмектерге және басқа да қарым-қатынас аралық шараларға жақсырақ жауап беретінін айтады. Атап айтқанда, аналитикке қатысты жасырын жауыздық сезімдері Роберт Лэнгс кейінірек «терапия шеңбері» деп атаған нәрсеге – сеанстар уақыты, төлемдер және сөйлесу қажеттілігін қамтитын жағдайға – символдық, теріс реакциялар арқылы көрінеді. Уақыт, төлемдер және сөйлесуге қатысты қателіктер жасаған, ұмытқан немесе өзге ерекшеліктер көрсеткен пациенттерде аналитик әдетте ой ағынына түрлі санасыз «қарсылықтарды» таба алады (еркін қауымдастық деп те аталады). Пациент диванға жатып, аналитикті көзден тыс қалдырғанда, ол көбірек тәжірибелерді, қарсылықты және көшіруді еске түсіруге бейім, сондай-ақ аналитик түсіндіру жұмысы арқылы түсінік дамығаннан кейін ойларын қайта ұйымдастыра алады. Түс арқылы қиял әлемін түсінуге болады, бірақ мастурбациялық қиялдар да маңызды. Аналитик пациенттің мұндай қиялдарға қалай реакция жасайтынын және олардан қалай қашып өтетінін білуге қызығушылық танытады. Ерте өмірдегі естеліктер көбінесе бұрмаланған – Фрейд оларды «экрандық естеліктер» деп атаған – және әдетте екі жасқа дейінгі өте ерте тәжірибелерді еске түсіру мүмкін емес.
Топтық терапия және ойын терапиясы
Бір клиентті емдеу әдеттегі жағдай болып қала берсе де, психоаналитикалық теория психологиялық емдеудің басқа түрлерін әзірлеу үшін пайдаланылды. Психоаналитикалық топтық терапияны Тригант Берроу, Джозеф Пратт, Пол Ф. Шилдер, Сэмюэл Р. Славсон, Гарри Стак Салливан және Вулф бастамаға алды. Ата-аналарға бағытталған балаларға кеңес беруді аналитикалық тарихтың басында Фрейд енгізді, ал кейін Ирвин Маркус, Эдит Шульхофер және Гилберт Климан оны одан әрі дамытты. Психоаналитикалық негіздегі жұбайлар терапиясын Фред Сандер жариялады және түсіндірді. ХХІ ғасырдың алғашқы онжылдығында жасалған техникалар мен құралдар психоанализді бұрынғы әдістермен емделмейтін науқастарға қолжетімді етті. Бұл аналитикалық жағдайды осы науқастар үшін ыңғайлырақ және тиімдірек ету үшін өзгертуді білдірді. Eagle (2007) психоанализ жеке тәртіп болай алмайды, керісінше, басқа ғылымдардың зерттеулері мен теорияларының ықпалына және интеграциясына ашық болуы керек деп санайды. Психоаналитикалық тұжырымдар балалармен қолдану үшін бейімделді, мысалы, ойын терапиясы, сурет терапиясы және әңгіме айту сияқты емдеулерде. Анна Фрейд 1920-жылдардан 1970-жылдарға дейінгі мансабының барысында ойын арқылы балаларға психоанализді бейімдеді. Бұл әлі де балалар, әсіресе жасөспірім шаққа дейінгі балалар үшін қолданылады. Ойыншықтар мен ойындарды пайдалану арқылы балалар өздерінің қорқыныштарын, қиял-ойындарын және қорғаныстарын символдық түрде көрсете алады; толықтай бірдей болмаса да, бұл техника балаларда ересектердегі еркін қауымдасу мақсатына ұқсас. Психоаналитикалық ойын терапиясы бала мен сарапшыға балалардың қақтығыстарын, әсіресе жағымсыз сезімдер мен жауыздық тілектерден қорғау үшін мойынсұнбаушылық және қашу сияқты қорғаныстарды түсінуге көмектеседі. Сурет терапиясында кеңесші баладан портрет салуын және осы портрет туралы әңгіме айтуын сұрай алады. Кеңесші қайталанатын тақырыптарға назар аударады – бұл сурет пе, әлде ойыншықтар пе, маңызды емес.
Мәдениеттің өзгеруі
Психоанализ терапевт немесе кеңесші клиенттің мәдениетін түсінген жағдайда, әртүрлі мәдениеттерге бейімделуге болады. Мысалы, Тори мен Блаймс 2624 тайдың нормативтік үлгісінде қорғаныс механизмдерінің қолданылуын анықтады. Кейбір қорғаныс механизмдерін қолдану мәдени құндылықтармен байланысты болды. Мысалы, тайлар тыныштық пен ұжымдыққа баға береді (буддистік сенімдеріне байланысты), сондықтан оларда регрессивті эмоционалдық деңгейі төмен болды. Психоанализ Фрейд пациенттерінің жеке пікірлерін алуға мүмкіндік беретін әдістерді қолданғандықтан да қолданылады. Ол терапиялық сеанстарда клиенттеріне тіке қарамай, объективті көзқарас ұстанады. Ол пациенттерімен олардың қайда болса да кездесетін, мысалы, еркін қауымдастыру арқылы – клиенттер өзін-өзі цензураламай, ойына келгенін айта алатын. Оның емдеу әдістері көптеген мәдениеттерде, әсіресе Азия мәдениеттерінде, құрылымдық болған жоқ. Сондықтан Фрейдтің теориялық тұжырымдары құрылымды терапияда жиі қолданылады. Сонымен қатар, Кори терапевттің клиенттерге мәдени және жеке сәйкестікті дамытуға көмектесуі қажет деп санайды.
Психодинамикалық терапия
Психодинамикалық терапия – психоаналитикалық тәсілдерден алынған, бірақ қысқа мерзімді немесе аз қарқынды терапияны білдіреді. Төмен төлеммен психоанализдік талдау психоанализдік оқу орталықтарында және магистратураларда көбінесе қолжетімді. Әйтпесе, әрбір талдаушының белгілейтін төлемақысы оның біліктілігі мен тәжірибесіне байланысты өзгереді. АҚШ-тың көп бөлігінде, Онтарио мен Германиядан айырмашылығы, классикалық талдау (әдетте аптасына үш-бес рет сессиялар қажет) денсаулық сақтанумен қамтылмайды, сондықтан көптеген талдаушылар өз төлемақысын оларға көмектесе алатынына сенетін, бірақ қаржылық қиындықтары бар пациенттермен келісе алады. Психодинамикалық терапияны қоса, талдаудың модификациялары, қысқа мерзімді терапиялар және белгілі бір топтық терапия түрлері азырақ жиі жүргізіледі – әдетте аптасына бір, екі немесе үш рет, және пациент көбінесе терапевтке қарсы отырады. Қорғаныс механизмдері мен санасыздың түсініксіз элементтеріне қол жеткізудің қиындығы салдарынан психоанализ бірнеше жыл бойы аптасына 2-5 сессияны қамтитын кеңейтілген процесс болуы мүмкін. Бұл терапия түрі симптомдарды азайту түбірлі себептерге немесе иррационалдық күштерге көмектеспейді деген сенімге негізделген. Талдаушы әдетте «бос экран» рөлінде болады, клиенттің қарым-қатынастағы кеңістікті сыртқы араласусыз өзінің санасымен жұмыс істеуі үшін өзі туралы аздаған ақпаратты ғана ашады. Психоаналитик пациенттің өзін-өзі тануына, түсінуіне және симптомдардың мәнін ашуына көмектесу үшін әртүрлі әдістерді қолданады. Біріншіден, психоаналитик пациенттің сезімдері, ойлары және қиялдарын айта алатын қауіпсіз және құпиялы атмосфераны құруға тырысады. Психоанализшінің міндеті – талданушымен бірлесіп, оның санасынан тыс, мінез-құлқына ықпал ететін факторларды түсінуін тереңдетуге көмектесу. Психоанализ ұсынатын қауіпсіз ортада талданушы талдаушыға байланысты болады және көп ұзамай ол өміріндегі маңызды тұлғалармен, мысалы, ата-анасымен, басшысымен, жақындарымен сезінетін қақтығыстарды бастан кешіре бастайды. Психоаналитик осы қақтығыстарды анықтап, оларды түсіндіруге міндетті. Бұл ішкі қақтығыстардың талдаушыға ауысуы «көшу» деп аталады.
Білім беру және ғылыми-зерттеу
Психоанализді психиатрлар, әлеуметтік жұмыскерлер және басқа да психикалық денсаулық мамандары әлі де қолданып келеді; алайда, оның практикасы азайды. 20-ғасырдың ортасында оның орнына, оған ұқсас, бірақ ауқымы кеңірек психодинамикалық психотерапия келді. Ұлыбритания Ұлттық денсаулық сақтау жүйесі психоаналитикалық тәсілдердің депрессияға көмектесуі мүмкін екенін мойындайды.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та психоаналитикалық білім беру бағдарламасына қарай әртүрлі болуы мүмкін, бірақ ол оқушы үшін жеке психоанализден, екі жылдан бес жылға дейінгі кезеңде стандартты оқу жоспарымен шамамен 300-600 сағаттық сыныптық оқытудан тұрады. Әдетте, бұл психоанализді қадағалаушы және оқытушы аналитик жүргізуі тиіс. Американдық психоаналитикалық қауымдастығының көптеген институттары (бірақ барлығы емес) қадағалаушы және оқытушы аналитиктердің Американдық психоанализдер кеңесінен сертификат алуын талап етеді. Сертификаттау – психоанализшінің жұмысын оның жергілікті қауымдастығынан тыс психоанализдердің анонимді қарауынан өтуді қамтиды. Сертификат алғаннан кейін, психоанализдер өз институтының аға мүшелерінен арнайы тексеруден өтеді және ең жоғары этикалық және моральдық стандарттарды сақтауға міндетті болады. Сонымен қатар, олар психоанализдер жүргізуде кең тәжірибе жинауы керек. Үміткерлер әдетте әр психоаналитикалық жағдай бойынша аптасына бір сағаттан қадағалаудан өтеді. Институттар арасындағы жағдайлардың ең аз саны әртүрлі. Үміткерлерде көбінесе екі-төрт жағдай болады; ерлер және әйелдер арасынан жағдайлар болуы қажет. Қадағалау бір немесе бірнеше жағдай бойынша кем дегенде бірнеше жылға созылады. Қадағалау барысында оқушы сол аптадағы психоаналитикалық жұмыстан материал ұсынады. Бақылаушымен бірге оқушы пациенттің бейсаналық қақтығыстарын трансференциялық және контртрансференциялық құбылыстарды зерттеу арқылы талдайды.
Ұлыбритания
Лондондық психоаналитикалық қоғам 1913 жылғы 30 қазанда Эрнест Джонс құрды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлыбританияда психоанализдің кеңдеуімен, қоғам қайта құрылып, 1919 жылы Британдық психоаналитикалық қоғам деп аталды. Ұзақ өтпей, қоғамның қызметін басқару үшін Психоанализ институты құрылды. Оның құрамына психоанализшілерді даярлау, психоанализ теориясы мен тәжірибесін дамыту, Лондондық психоанализ клиникасы арқылы емдеу қызметін ұсыну, «Жаңа психоанализ кітапханасы» мен «Психоаналитикалық идеялар» кітаптарын жариялау кіреді. Психоанализ институты «Психоанализдің халықаралық журналын» шығарып, кітапхананы күтіп ұстайды, зерттеулер жүргізеді және қоғамдық лекциялар өткізеді. Қоғамда этика кодексі мен этикалық комиссия бар. Қоғам, институт және клиниканың барлығы Батыс Лондондағы Байрон Хаусында орналасқан. Қоғам Халықаралық психоаналитикалық қауымдастықтың (IPA) құрамына кіреді – ол барлық бес құрлықта мүшелері бар және кәсіби және этикалық тәжірибені сақтайтын ұйым. Қоғам Британдық психоаналитикалық кеңестің (БПК) мүшесі; БПК британдық психоанализшілер мен психоаналитикалық психотерапевтердің тізімін жариялайды. Британдық психоаналитикалық кеңестің барлық мүшелері үздіксіз кәсіби даму (CPD) бағдарламасын орындауға міндетті. Қоғам мүшелері басқа бекітілген психоаналитикалық курстарда, мысалы, Британдық психотерапия қоры мен академиялық бөлімдерде, мысалы, Лондон университетінің колледжінде оқытады және қызмет атқарады. Қоғам мүшелерінің арасында: Майкл Балинт, Уилфред Бион, Джон Боулби, Рональд Фейрберн, Анна Фрейд, Гарри Гунтрип, Мелани Клейн, Дональд Мелцер, Джозеф Дж. Сэндлер, Ханна Сегал, Дж. Д. Сазерленд және Дональд Винникотт болды. Психоанализ институты психоаналитикалық әдебиеттің ең ірі баспагері болып табылады. Зигмунд Фрейдтің толық психологиялық еңбектерінің 24 томдық стандартты басылымы Британдық психоаналитикалық қоғамның басшылығымен жасалды, аударылды және жарияланды. Қоғам Рэндом Хауспен бірлесіп, жақын арада жаңа, қайта қаралып, кеңейтілген стандартты басылымды шығарады. «Жаңа психоанализ кітапханасы» арқылы институт жетекші теоретиктер мен тәжірибешілердің кітаптарын жариялауды жалғастыруда. «Психоанализдің халықаралық журналы» Психоанализ институтының баспасында жарық көреді. 100 жылдан астам уақыт бойы ол психоаналитикалық журналдардың арасында ең көп таралғандарының бірі болып табылады.
Психоаналитикалық психотерапия
Психоанализдік ойлауды қолданатын психоанализдің және психотерапияның түрлі формалары бар. Классикалық психоанализден өзге, мысалы, психоаналитикалық психотерапия бар, бұл терапиялық тәсіл "100 жылдан астам уақыт бойы дамыған психоаналитикалық теория мен клиникалық практиканы көбірек адамдарға қолжетімді етеді". Психоанализдің түсініктерін пайдаланатын тағы бір белгілі терапиялар – ментализацияға негізделген терапия (МНТ) және трансфертке бағытталған психотерапия (ТБП).
Зерттеу
Жүз жылдан астам уақыт бойы Modern Psychoanalysis, Psychoanalytic Quarterly, International Journal of Psychoanalysis және Journal of the American Psychoanalytic Association журналдарында жарияланған жағдайлар мен зерттеулер невроздар мен мінез-құлық немесе тұлғалық проблемалар жағдайындағы талдаудың тиімділігін талдады. Объектілік қатынастар техникасымен толықтырылған психоанализ көптеген жағдайларда жақындық және қарым-қатынас мәселелеріне қатысты ұзаққа созылған проблемалардың шешілуіне көмектесетіні дәлелденді (мысалы, Отто Кернбергтің көптеген еңбектері). Психоаналитикалық емдеу, басқа жағдайларда, патологияның ауырлығы мен күрделілігіне байланысты шамамен бір жылдан көп жылдарға дейін созылуы мүмкін. Психоаналитикалық теория туғаннан бастап сын мен дау-дамайдың нысаны болды. Фрейд мансабының басында, Венадағы басқа дәрігерлер оның гистериялық түрлену симптомдары әйелдерге ғана тән емес деген тұжырымы үшін оны жақтырмаған кезде бұл туралы айтқан. Аналитикалық теорияға сын Ото Ранк пен Альфред Адлерден (20 ғасырдың басында) басталды, 1940-50 жылдары мінез-құлықшылар (мысалы, Вольпе) тарапынан жалғасты, және кейін де жалғасты (мысалы, Миллер). Сын-пикирлер санада біз білмейтін механизмдер, ойлар немесе сезімдер бар деген идеяға қарсы келетін адамдардан келеді. Сондай-ақ, "балалық сексуалдық қатынас" идеясына (екі жастан алты жасқа дейінгі балалар ұрпақ көбейту туралы ойларды елестетеді) қарсы сын айтылды. Теорияға сындық пікірлер Рональд Фейрберн, Майкл Балинт және Джон Боулби еңбектері сияқты аналитикалық теориялардың әртүрлі нұсқаларына әкелді. Соңғы 30 жылда сын-тегеуріндер эмпирикалық растау мәселесіне бағытталды, себебі психиатриялық контексте психоаналитикалық емдеудің тиімділігін дәлелдеу қиын. Психоанализ балалық дамуды зерттеу құралы ретінде қолданылды (қараңыз: The Psychoanalytic Study of the Child журналы), және белгілі бір психикалық бұзылыстарды емдеу үшін икемді және тиімді құралға айналды. Элеонора Галленсон, Нэнси Чодоров, Карен Хорни, Франсуаза Дольто, Мелани Клейн, Сельма Фрайберг және басқалардың да көптеген еңбектерін қараңыз. Соңғы кезде психоаналитикалық зерттеушілер, оның ішінде Алисия Либерман мен Дэниел Шехтер, өз жұмыстарына байланыстылық теориясын енгізіп, кішкентай балалардың өзін және басқаларды қабылдауының қалыптасуында ата-ананың психикалық жарақатының рөлін зерттеді.
Тиімділігі
Психоанализ кәсібі тиімділігін зерттеуге қарсы келеді. Тиімділікті бағалау, егер ол тек терапевттің түсіндіруіне негізделген болса, дәлелдеуге келмейді.
Зерттеу нәтижелері
Көптеген зерттеулер терапияның тиімділігі мектепке, техникаға немесе оқытуға емес, терапевттің сапасына тікелей байланысты екенін көрсетті. 2019 жылғы мета-талдаулар психоаналитикалық және психодинамикалық терапияның психоәлеуметтік жағдайды жақсартуға, суицидтік ойларды азайтуға, сондай-ақ 6 ай ішінде пациенттердің өзін-өзі зақымдау әрекеттерін азайтуға тиімді екенін анықтады. Психоаналитикалық психотерапияның зейін тапшылығы және гипербелсенділік синдромы (ЗТГС) және қарсыласушы мінез-құлқы бұзылысы (ҚМҚБ) үшін тиімді емдеу екендігіне, метилфенидатпен және мінез-құлықты басқарумен салыстырғанда дәлелдер бар. 2012 және 2013 жылдарғы мета-талдаулар психоаналитикалық терапияның тиімділігін қолдайды немесе дәлелдейді. Соңғы жылдары жарияланған басқа мета-талдаулар психоанализ бен психодинамикалық терапияның тиімді екенін көрсетті, нәтижелері басқа психотерапия түрлерінен немесе антидепрессанттардан кем емес, тіпті жақсырақ. Алайда, бұл мета-талдаулар түрлі сынға ұшырады. Атап айтқанда, рандомизацияланған бақыланатын зерттеулердің орнына, алдын-кейін зерттеулерді қолдану және бақылау тобымен тиісті салыстырудың болмауы нәтижелерді түсіндіруде маңызды шектеу болып табылады. Қысқа мерзімді психодинамикалық психотерапияның (ҚМПП) мета-талдауында әсердің мөлшері (Коэннің d) 0,34-тен 0,71-ге дейін ауытқып, емдемеумен салыстырғанда сәл жақсы нәтижелер көрсетті. Басқа шолулар соматикалық бұзылулар үшін 0,78-ден 0,91-ге дейін, ал депрессияны емдеу үшін 0,69 әсер мөлшерін анықтады. 2012 жылғы Гарвард психиатриясы шолуының интенсивті қысқа мерзімді динамикалық психотерапия (ISTDP) мета-талдауы, әсер мөлшерін интерперсональдық проблемалар үшін 0,84-тен депрессия үшін 1,51-ге дейін анықтады. Жалпы алғанда, ISTDP-ның әсер мөлшері емдемеумен салыстырғанда 1,18-ге тең болды. 2012 жылы ұзақ мерзімді психодинамикалық психотерапияның мета-талдауы жалпы әсер мөлшерін 0,33 деп тапты, бұл орташа көрсеткіш. Бұл зерттеу LTPP-дан кейінгі жазылу деңгейі стандартты емдеуге тең екенін, оның ішінде әдеттегідей емдеу де соның ішінде, және LTPP-ның тиімділігі туралы дәлелдер шектеулі және көбінесе қарама-қайшылықты екенін көрсетті. Басқа зерттеулер 0,44–0,68 әсер мөлшерін анықтады. INSERM жүргізген 2004 жылғы француздық шолуға сәйкес, психоанализ паникалық бұзылысты, посттравматикалық стрессті және жекелік бұзылыстарды емдеуде тиімді деп есептелді немесе дәлелденді, бірақ шизофренияны, обсессивтік-компульсивтік бұзылысты, нақты фобияны, булимияны және анорексияны емдеуде тиімділігіне дәлелдер табылған жоқ. 2001 жылғы Cochrane Collaboration жүргізген медициналық әдебиеттің жүйелі шолуы психодинамикалық психотерапияның шизофрения мен ауыр психикалық ауруларды емдеуде тиімді екенін көрсететін деректер жоқ екенін көрсетті және шизофрения жағдайында дәрі-дәрмектерді әрқашан сөйлесу терапиясының кез келген түрімен бірге қолдану қажет екенін ескертті. 2004 жылғы француздық шолу да осыған ұқсас нәтижелерді көрсетті.
Сын
Фрейд және психоанализ екеуі де қатаң сынға ұшырады. Психоанализді сынаушылар мен оны қорғаушылар арасындағы пікір алмасулар көбінесе осыншалықты қызу болғандықтан, оларды «Фрейд соғыстары» деп атауға келді. Лингвист Ноам Чомский психоанализдің ғылыми негізінің болмауына сын тақты. Эволюциялық биолог Стивен Джей Гулд психоанализдің рекапитуляция теориясы сияқты жалған ғылыми теориялардың ықпалында болғанын айтты. Психологтар Ханс Эйзенк, Джон Ф. Кильстром және басқалар да осы саланы жалған ғылым деп сынады.
Ғылыми статусы туралы пікірталас
Психоанализдің теориялық негіздері ғылыми позитивизмге алып келетін ағымдарға қарағанда, интерпретациялық феноменологияға алып келетін философиялық ағымдарда жатыр, бұл теорияны ақыл-ойды зерттеудегі позитивистік тәсілдермен үлкен дәрежеде үйлеспейді. Психоанализдің алғашқы сыншылары оның теориялары сандық және эксперименттік зерттеулерге жеткіліксіз негізделген, ал клиникалық жағдайды зерттеу әдісіне тым көп сүйенгенін айтты. Философ Франк Чиоффи теорияның және оның элементтерінің ғылыми тұрғыдан дұрыс тексерілгені туралы жалған мәлімдемелерді Фрейдтің және оның мектебінің жұмысын жалған ғылым ретінде жіктеудің ең сенімді негізі деп санайды. Карл Поппер психоанализді псевдонауқа жатқызып, оның тұжырымдамаларын сынау мүмкін емес және жоққа шығаруға болмайтындықтан, яғни олар фальсификацияланбайтындықтан айтты. "Сексуалдық құштарлық" (1986) еңбегінде философ Роджер Скрутон Поппердің репрессия теориясына қатысты аргументтерін жоққа шығарды. Дегенмен, Скрутон психоанализдің метафораға тым көп тәуелділігіне байланысты оны толыққанды ғылым деп санамады. Философ және физик Марио Бунге психоанализдің ғылымға тән онтология мен методологияны бұзатындықтан псевдонауқа жататынын мәлімдеді. Бунгеге сәйкес, психоаналитикалық теориялардың көпшілігі дәлелсіз немесе қолдау көрсетілмеген. Когнитивтік ғылымдар да өз пікірлерін білдірді. Позитивті психологияның көрнекті өкілі Мартин Селигман 30 жыл бұрын психологиядағы когнитивтік революция Фрейдті де, бихевиористерді де, кем дегенде академиялық ортада жеңгенін жазды. Фрейдтік көзқарас эмоция әрқашан ойды қозғайды деп санайды, ал когнитивтік көзқарас ой эмоцияны қозғайды деп санайды. Алайда, шындығында екеуі де бір-бірін кезекпен қозғайтыны дәлелденген. Адольф Грунбаум "Психоанализдің клиникалық теориясындағы растау" (1993) еңбегінде психоанализге негізделген теориялар фальсификацияланатынын, бірақ психоанализдің себептік тұжырымдамалары қолжетімді клиникалық деректермен расталмағанын айтады. Фрейд, Юнг, Адлер және Жанеттің тарихын зерттеген тарихшы Анри Элленбергер "Бес саналының ашылуы: динамикалық психиатрияның тарихы мен эволюциясы" атты кітабын жазып жатып, кейбір пациенттердің қазіргі кезде оңай анықталатын және психоанализбен байланысы жоқ жағдайларға ұшырағанын болжады; мысалы, Анна О. Фрейдтің истерия диагнозынан гөрі туберкулездік менингит немесе уақытша жамбас эпилепсиясы сияқты органикалық бұзылуларға ұшыраған болуы мүмкін. Анри Элленбергер мен Франк Саллоуэй Фрейд пен оның ізбасарлары психоанализді танымал ету үшін Фрейд туралы қате аңыз жасады деп санайды. Егер олардың өте қысқа мерзім ішінде дамытқан күрделі идеяларын, басқа ғылымдармен салыстырғанда бір идеядан екіншісіне жетуге кеткен уақытты ескерсек, барлық құрылымдар мен өнертабыстарды, жеке тұлға мен менгерімді, кернеулер мен күштерді, итермелеу мен тартуды қарастырсақ, олардың барлығы бір мидың немесе бірнеше мидың ойлап табуына жеткіліксіз. Сол сияқты, психиатр Э. Фуллер Торри "Солдақтар мен психиатрлар" (1986) кітабында психоаналитикалық теориялардың дәстүрлі жергілікті емшілердің, "селдагерлердің" немесе қазіргі заманғы "салт" альтернативаларының теорияларынан гөрі ғылыми негізі жоқ екендігімен келісті. Психолог Элис Миллер психоанализді өзінің "Өз игілігің үшін" атты кітабында сипаттаған зиянды педагогикаға ұқсас деп айыптады. Ол Фрейдтің қозғалыс теориясының, соның ішінде Эдип комплексінің дұрыстығын зерттеді және жоққа шығарды, ол, оның және Джеффри Массонның пікірінше, ересектердің жыныстық зорлық-зомбылық жасауына кінәлі етеді. Психолог Джоэл Куперсмид Эдип комплексінің заңдылығын зерттеп, оның табиғаты мен шығу тегін қарастырды. Ол Эдип комплексінің бар екеніне дәлел жеткіліксіз деген қорытындыға келді. Француз психоаналитигі Жак Лакан кейбір американдық және британдық психоаналитикалық дәстүрлердің симптомдардың қиял "салдары" туралы ұсынысқа тым көп мән беруін сынға алды және Фрейдке қайта оралуды ұсынды. Белгиялық психолингвист және психоаналитик Люс Иригарей психоанализді сынға алып, Жак Дерриданың фаллоцентризм тұжырымдамасын Фрейдтік және Лаканиялық психоаналитикалық теориялардан әйелді шеттетуді сипаттау үшін қолданды. Француз психоаналитигі және психиатры Феликс Гуатари Делюзбен бірге психоанализдің Эдиптік және шизофрениялық билік құрылымын және капитализммен байланысын "Эдипке қарсы" (1972) және "Мың плато" (1980) еңбектерінде сынға алды, бұл еңбектер олардың "Капитализм және шизофрения" теориялық жұмысының екі томы болып табылады. Делюз және Гуатари "Эдипке қарсы" еңбегінде Жерар Мендель, Бела Грюнбергер және Жанин Шассегет Смиргельдің, ең беделді психоаналитикалық қауымдастықтардың (соның ішінде ХПА) көрнекті мүшелерінің жағдайларын қарастырып, психоанализ тарихында полициялық мемлекеттің құдайы болғанын көрсетуге тырысты.
Likewise, psychiatrist E. Fuller Torrey, in Witchdoctors and Psychiatrists (1986), agreed that psychoanalytic theories have no more scientific basis than the theories of traditional native healers, "witchdoctors" or modern "cult" alternatives such as EST. Psychologist Alice Miller charged psychoanalysis with being similar to the poisonous pedagogies, which she described in her book For Your Own Good. She scrutinized and rejected the validity of Freud's drive theory, including the Oedipus complex, which, according to her and Jeffrey Masson, blames the child for the abusive sexual behavior of adults. Psychologist Joel Kupfersmid investigated the validity of the Oedipus complex, examining its nature and origins. He concluded that there is little evidence to support the existence of the Oedipus complex. French psychoanalyst Jacques Lacan criticized the emphasis of some American and British psychoanalytical traditions on what he has viewed as the suggestion of imaginary "causes" for symptoms, and recommended the return to Freud. Belgian psycholinguist and psychoanalyst Luce Irigaray also criticized psychoanalysis, employing Jacques Derrida's concept of phallogocentrism to describe the exclusion of the woman both from Freudian and Lacanian psychoanalytical theories. Together with Deleuze, the French psychoanalyst and psychiatrist Félix Guattari criticized the Oedipal and schizophrenic power structure of psychoanalysis and its connivance with capitalism in Anti Oedipus (1972) and A Thousand Plateaus (1980), the two volumes of their theoretical work Capitalism and Schizophrenia. Deleuze and Guattari in Anti Oedipus take the cases of Gérard Mendel, Bela Grunberger, and Janine Chasseguet Smirgel, prominent members of the most respected psychoanalytical associations (including the IPA), to suggest that, traditionally, psychoanalysis had always enthusiastically enjoyed and embraced a police state throughout its history.
Фрейдтік теория
Ғылыми зерттеулер көрсеткендей, Фрейдтің ауыздық, анальдық, Эдиптік және жыныстық фазаларына сәйкес келетін мінез-құлық ерекшеліктерін байқауға болады, бірақ олар балалардың даму сатылары ретінде міндетті түрде көрінбейді. Бұл зерттеулер сондай-ақ ересектердегі мұндай ерекшеліктердің балалық тәжірибеден туындағанын растамады. Дегенмен, бұл сатыларды қазіргі психоанализ үшін шешуші деп қарастыруға болмайды. Қазіргі психоаналитикалық теория мен практикада маңызды болып табылатыны – санасыздың күші және трансферт құбылысы. "Санасыз" идеясы даулы, себебі адамның мінез-құлқына куә болуға болады, ал адамның ой-қиялына қатысты қорытынды жасау қажет. Алайда, санасыз қазір эксперименталды және әлеуметтік психология салаларында зерттеу тақырыбына айналған (мысалы, жасырын көзқарас өлшемдері, fMRI және ПЭТ сканерлері, сондай-ақ басқа да жанама тесттер). Санасыз идеясы және трансферт құбылысы когнитивтік және әлеуметтік психология салаларында кеңінен зерттелді және расталды, бірақ когнитивтік психологтардың көпшілігі санасыз психикалық қызметтің фрейдистік түсіндіруін қабылдамайды. Нейроғылымның соңғы жетістіктері психоаналитикалық теорияға сәйкес санасыз эмоционалдық өңдеуге биологиялық негіз ұсынды деген талаптарға әкелді, яғни нейропсихоанализ.
Жак Деррида өзінің "болмыстың метафизикасы" деп атаған нәрсеге күдік тудыру үшін психоаналитикалық теорияның элементтерін деконструкция теориясына енгізді. Деррида сондай-ақ осы идеялардың бір бөлігін Фрейдке қарсы қолданып, оның еңбектеріндегі кернеулер мен қайшылықтарды ашты. Мысалы, Фрейд дін мен метафизиканы Эдип кешенін шешу кезінде әкемен идентификацияның орын ауыстыруы ретінде анықтаса, Деррида (1987) Фрейдтің өзінің талдауындағы әкенің маңыздылығы Платоннан бері Батыс метафизикасы мен теологиясында әкеге берілген мәнге қарыз екенін айтады.
Кіріспе
Бреннер, Чарльз (1954). Психоанализдің негізгі оқулығы. Эллиотт, Энтони (2002). Психоаналитикалық теория: кіріспе (2-ші басылым). Дьюк университетінің баспасы. Психоаналитикалық теорияны маңызды теоретиктердің түсіндірулері арқылы түсіндіретін кіріспе. Файн, Рубен (1990). Психоанализ тарихы. (толықтырылған басылым). Нортвейл: Джейсон Аронсон. Сэмюэл, Лоуренс Р. (2013). «Шринк»: Америкадағы психоанализдің мәдени тарихы. Небраска университетінің баспасы. 253 бет. Фрейд, Зигмунд (2014) [1926]. "Психоанализ". Британника энциклопедиясы. Мак-Уильямс, Нэнси. Психоаналитикалық психотерапия. Практикалық нұсқаулық.
McWilliams Nancy. Psychoanalytic psychotherapy. Practice Guide
Анықтамалық еңбектер
де Мийолла, Ален, ред. (2005). Халықаралық психоанализ сөздігі [толықтырылған американдық нұсқасы] 1, 2 және 3 томдары. Детройт: Thomson/Gale. Лапланш, Жан және Ж. Б. Понталис (1974). "Психоанализ тілі". W. W. Norton & Company. Фрейд, Зигмунд (1940). Психоанализдің негіздері. ePenguin. ;Жалпы
Эдельсон, Маршалл (1984). Психоанализдегі гипотеза және дәлелдер. Чикаго: Чикаго университетінің баспасы. Этчегоен, Хорацио (2005). Психоаналитикалық техниканың негіздері (жаңа редакциясы). Karnac Books. Гелнер, Эрнест. Психоаналитикалық қозғалыс: Ақылсыздықтың хитролығы, Фрейд теориясына сынды қарау. Грин, Андре (2005). "Психоанализ: Клиникалық ойлау үшін үлгі". Free Association Books. Иригарей, Люс (2004). Негізгі жазбалар. Continuum. Джейкобсон, Эдит (1976). Депрессия; қалыпты, невротикалық және психотикалық жағдайлардың салыстырмалы зерттеуі. International Universities Press. Кернберг, Отто (1993). Ауыр жеке тұлғалық бұзылыстар: Психотерапиялық стратегиялар. Yale University Press. Кохут, Хайнц (2000). Өздік талдау: Нарциссикалық жеке тұлғалық бұзылыстарды емдеуге жүйелі тәсіл. International Universities Press. Ковачевич, Филип (2007). Эдипті босату? Психоанализ – сындық теория. Lexington Books. Кристава, Юлия (1986). "Кристава оқырманы", Т. Мои редакциялаған. Columbia University Press. Мелцер, Дональд (1983). Түс өмірі: Психоаналитикалық теория мен техниканы қайта қарау. Karnac Books. — (1998). Клейниандық даму (жаңа редакциясы). Karnac Books; қайта басылым:
Митчелл, С. А. және М. Дж. Блэк (1995). Фрейд және одан әрі: қазіргі заманғы психоаналитикалық ой тарихы. Нью-Йорк: Basic Books. xviii–xx беттер. Поллок, Гризельда (2006). "Эдиптен тыс. Феминистік ойлар, психоанализ және әйел бейнесінің мифтік суреттері". В. Зайко және М. Леонард редакциялаған "Медузамен күлкі" кітабында. Оксфорд: Oxford University Press. Шпилрейн, Сабина (1993). Қирау туудың себебі. Столлер, Роберт (1993). Гендерлік ұсынылымдар. Yale University Press. Столоров, Роберт, Джордж Атвуд және Донна Оранж (2002). Тәжірибе әлемі: Психоанализде философиялық және клиникалық өлшемдердің өзара байланысы. Нью-Йорк: Basic Books. Шпиц, Рене (2006). Өмірдің бірінші жылы: Психоаналитикалық зерттеу, объектілік қатынастардың қалыпты және бұрмаланған дамуы. International Universities Press. Тэхка, Вейкко (1993). Ақыл және оны емдеу: Психоаналитикалық тәсіл. Мэдисон, КТ: International Universities Press.
Edelson, Marshall (1984). Hypothesis and Evidence in Psychoanalysis. Chicago: Chicago University Press. Etchegoyen, Horacio (2005). The Fundamentals of Psychoanalytic Technique (new ed.). Karnac Books. Gellner, Ernest. The Psychoanalytic Movement: The Cunning of Unreason, A critical view of Freudian theory. Green, André (2005). "Psychoanalysis: A Paradigm For Clinical Thinking". Free Association Books. Irigaray, Luce (2004). Key Writings. Continuum. Jacobson, Edith (1976). Depression; Comparative Studies of Normal, Neurotic, and Psychotic Conditions. International Universities Press. Kernberg, Otto (1993). Severe Personality Disorders: Psychotherapeutic Strategies. Yale University Press. Kohut, Heinz (2000). Analysis of the Self: Systematic Approach to Treatment of Narcissistic Personality Disorders. International Universities Press. Kovacevic, Filip (2007). Liberating Oedipus? Psychoanalysis as Critical Theory. Lexington Books. Kristeva, Julia (1986). The Kristeva Reader, edited by T. Moi. Columbia University Press. Meltzer, Donald (1983). Dream Life: A Re Examination of the Psycho Analytical Theory and Technique. Karnac Books. — (1998). The Kleinian Development (new ed.). Karnac Books; reprint:
Mitchell, S. A., and M. J. Black (1995). Freud and beyond: a history of modern psychoanalytic thought. New York: Basic Books. pp. xviii–xx. Pollock, Griselda (2006). "Beyond Oedipus. Feminist Thought, Psychoanalysis, and Mythical Figurations of the Feminine." In Laughing with Medusa, edited by V. Zajko and M. Leonard. Oxford: Oxford University Press. Spielrein, Sabina (1993). Destruction as cause of becoming. Stoller, Robert (1993). Presentations of Gender. Yale University Press. Stolorow, Robert, George Atwood, and Donna Orange (2002). Worlds of Experience: Interweaving Philosophical and Clinical Dimensions in Psychoanalysis. New York: Basic Books. Spitz, René (2006). The First Year of Life: Psychoanalytic Study of Normal and Deviant Development of Object Relations. International Universities Press. Tähkä, Veikko (1993). Mind and Its Treatment: A Psychoanalytic Approach. Madison, CT: International Universities Press.
Талдау, талқылау және сын
Азиз, Роберт (2007). Синдетикалық парадигма: Фрейд пен Юнгтен асып түскен жол, Олбани: Нью-Йорк штаты университетінің баспасы. Борх Якобсен, Миккель (1991). Лакан: Абсолюттік шебер, Стэнфорд: Стэнфорд университетінің баспасы. Борх Якобсен, Миккель (1996). Анна О-ны еске алу: Мистификация ғасыры, Лондон: Рутледж. Борх Якобсен, Миккель және Шамдасани, Сону (2012). Фрейдтің құпиялары: Психоанализ тарихын зерттеу, Кембридж университетінің баспасы. Бернхам, Джон, ред. (2012). Фрейд кеткеннен кейін: Америкадағы психоанализдің ғасыры, Чикаго университетінің баспасы. Cioffi, Фрэнк (1998). Фрейд және псевдонаука мәселесі, Open Court Publishing Company. Крюс, Фредерик (1986). Күдікпен қарау, Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы. Бұл томның бірінші бөлігі, "Фрейдтің құлқына салуы" деп аталады, 1975-1986 жылдар аралығында жазылған психоанализге сын бағытталған бес эсседен тұрады. Крюс, Фредерик (1995). Есте сақтау соғыстары: Фрейдтің даулы мұрасы, Нью-Йорк: New York Review of Books. Крюс, Фредерик, ред. (1998). Рұқсатсыз Фрейд: Күмәнданушылар аңызға қарсы, Нью-Йорк: Viking. Крюс, Фредерик (2017). Фрейд: Әуесқойлық жасау, Metropolitan Books. Dufresne, Тод (2000). Фрейдтің қабірлерінен әңгімелер: Өлімге ұмтылу мәтін мен контекстте, Стэнфорд: Стэнфорд университетінің баспасы. — (2007). Фрейдке қарсы: Сыншылар жауап береді, Стэнфорд: Стэнфорд университетінің баспасы. Erwin, Эдвард (1996). Соңғы есеп: Фрейдтік психологиядағы философиялық және эмпирикалық мәселелер. Esterson, Аллен (1993). Алдаушы мираж: Зигмунд Фрейдтің еңбектерін зерттеу. Чикаго: Open Court. Fisher, Сеймур және Roger P. Greenberg (1977). Фрейдтің теориялары мен терапиясының ғылыми сенімділігі. Нью-Йорк: Basic Books. — (1996). Фрейдтің ғылыми қайта қаралымы: Теориялар мен терапияны тексеру. Нью-Йорк: John Wiley. Gellner, Эрнест (1993). Психоаналитикалық қозғалыс: Ақылсыздықтың айлакерлігі. Фрейд теориясына сынды көзқарас. — (1985). Психоанализдің негіздері: Философиялық сын. Macmillan, Малкольм (1997). Фрейд бағаланды: Аяқталған доға. Roustang, Франсуа (1982). Тікелей шеберлік: Фрейдтен Лаканға дейінгі шәкірттік. Балтимор: Johns Hopkins University Press. Webster, Ричард (1995). Фрейд неге қателескенін түсіндіру: Күнә, ғылым және психоанализ, Нью-Йорк: Basic Books, HarperCollins. Wollheim, Ричард, ред. (1974). Фрейд: Сындық эсселер жинағы. Нью-Йорк: Anchor Books.
Сын-пикірлерге жауаптар
Кёлер, Томас 1996: Антифрейд әдебиеті: бастауларынан бүгінгі күнге дейін. Психоанализдің ғылыми негіздемесі. Штутгарт: Kohlhammer Verlag. Оллинхаймо, Ари – Вуоринен, Ристо (1999): Метапсихология және ұсыныс аргументі: Грунбаумның психоанализ туралы сынына жауап. Commentationes Scientiarum Socialium, 53. Хельсинки: Финляндия ғылым және әдебиет академиясы. Робинсон, Пол (1993). Фрейд және оның сыншылары. Беркли және Лос-Анджелес: Калифорния университетінің баспасы. Гомес, Лавиния: Фрейд соғыстары: психоанализ философиясына кіріспе. Routledge, 2005. Пікір: Psychodynamic Practice 14(1):108–111. 2008 жылғы ақпан.