Транзакциялық талдау: Психологиялық талдау теориясы мен тәжірибесі

Кіріспе

Психологиялық талдаудың бір түрінің теориясы мен практикасы

Транзакциялық талдау – психоаналитикалық теория және терапия әдісі, онда әлеуметтік өзара әрекеттесулер (немесе "транзакциялар") коммуникатордың эголық жағдайын анықтау үшін талданады (ата-ана сияқты, бала сияқты немесе ересек сияқты), бұл мінез-құлықты түсінудің негізі болып табылады. Транзакциялық талдауда коммуникаторға эмоциялық проблемаларды шешу үшін эголық жағдайын өзгертуге үйретіледі. Бұл әдіс Фрейдтік психоанализден өзгеше, ол санадан тыс идеялардың мазмұнын арттыруға бағытталған. Эрик Берн 1950 жылдардың соңында транзакциялық талдаудың тұжырымдамасын және парадигмасын жасады.

Тарих

Эрик Берн транзакциялық талдауды әлемге феноменологиялық тәсіл ретінде ұсынды, Фрейдтің философиялық құрылымын байқалатын деректермен толықтырды. Оның теориясы Уайлдер Пенфилд пен Рене Шпицтің ғылымдарына, сондай-ақ Пол Федерн, Эдоардо Вайс және Эрик Эриксон сияқты адамдардың нео-психоаналитикалық ойларына негізделген. Адамдар арасындағы мотивациялық теорияға көшу арқылы ол оны өз заманының психоаналитикалық дәстүрлеріне қарсы, ал болашақта психоаналитикалық дәстүрге айналатын нәрсеге жатқызды. Берннен транзакциялық талдаушылар қолжетімді және пайдаланушыға ыңғайлы жүйе құруға ұмтылысты, сценарий немесе өмірлік жоспарды, эго күйлерін, транзакцияларды және топтар теориясын түсінуді мұра етті. Берн теориясы Фрейдтің идеяларына негізделген, бірақ айқын айырмашылықтары бар. Фрейдтік психотерапевтер клиенттің жеке тұлғасына назар аударды. Берн клиенттің әлеуметтік транзакцияларын талдау арқылы түсініктілікті жақсы табуға болатынына сенді. 1956 жылы, психоанализ бойынша 15 жылдық оқудан кейін, Берн Сан-Франциско психоаналитикалық институтына толыққанды психоаналитик ретінде қабылданудан бас тартылды. Ол тағы бірнеше жыл оқуды талап етуді қабылдамау ретінде түсіндірді және психоанализден бас тартуға шешім қабылдады. Жыл соңына дейін ол 1957 жылы жарық көрген екі маңызды мақала жазды. Бірінші мақаласында, "Intuition V: The Ego Image", Берн П. Федерн, Э. Кан және Х. Сильберерге сілтеме жасап, эго күйлері туралы түсінікке қалай келгенін көрсетті, соның ішінде "ересек" пен "бала" арасын бөлу туралы идеясын қосты. Екінші мақаласы, "Психотерапиядағы эго күйлері", сол жылдың басында Маунт-Зион психиатриялық клиникасында, Сан-Францискода ұсынылған материалға негізделген, сондай-ақ UCSF медицина мектебіндегі Лэнгли Портер нейропсихиатриялық клиникасында ұсынылды. Бұл екінші мақалада ол бүгінгі таңда қолданылатын үш бөлімді схеманы (Ата-ана, Ересек және Бала) әзірледі, оны бейнелеудің үш шеңбер әдісін таныстырды, араласуды көрсетті, теорияны "құрылымдық талдау" деп атады және оны "жаңа психотерапиялық тәсіл" деп сипаттады. Бірнеше айдан кейін ол "Транзакциялық талдау: Топтық терапияның жаңа және тиімді әдісі" атты үшінші мақаласын жазды, ол 1957 жылы Лос-Анджелестегі Америкалық топтық психотерапия қауымдастығының Батыс аймақтық мәжілісінде шақыру арқылы ұсынылды. Бұл мақаланың 1958 жылы "Американдық психотерапия журналында" жариялануымен Берннің жаңа диагностика және емдеу әдісі, транзакциялық талдау, психотерапия әдебиетінің тұрақты бөлігіне айналды. Эго күйлері мен құрылымдық талдау тұжырымдамаларын қайталаудан басқа, 1958 жылғы мақала транзакциялық талдаудың (яғни транзакцияларды талдау), ойындар мен сценарийлердің маңызды жаңа ерекшеліктерін қосты. 1963 жылғы "Ұйымдар мен топтардың құрылымы мен динамикасы" бір-бірлеп әрекеттесуден гөрі кең контексте бірдей талдауды қарастырды.

Eric Berne presented Transactional Analysis to the world as a phenomenological approach, supplementing Freud's philosophical construct with observable data. His theory built on the science of Wilder Penfield and René Spitz along with the neo psychoanalytic thought of people such as Paul Federn, Edoardo Weiss, and Erik Erikson. By moving to an interpersonal motivational theory, he placed it both in opposition to the psychoanalytic traditions of his day and within what would become the psychoanalytic traditions of the future. From Berne, transactional analysts have inherited a determination to create an accessible and user friendly system, an understanding of script or life plan, ego states, transactions, and a theory of groups. Berne's theory was based on the ideas of Freud but with distinct differences. Freudian psychotherapists focused on client personalities. Berne believed that insight could be better discovered by analyzing a client's social transactions. In 1956, after 15 years of psychoanalytic training, Berne was refused admission to the San Francisco Psychoanalytic Institute as a fully fledged psychoanalyst. He interpreted the request for several more years of training as a rejection and decided to walk away from psychoanalysis. Before the end of the year, he had written two seminal papers, both published in 1957. In the first article, Intuition V: The Ego Image, Berne referenced P. Federn, E. Kahn, and H. Silberer, and indicated how he arrived at the concept of ego states, including his idea of separating "adult" from "child". The second paper, Ego States in Psychotherapy, was based on material presented earlier that year at the Psychiatric Clinic, Mt. Zion Hospital, San Francisco, and at the Langley Porter Neuropsychiatric Clinic, UCSF School of Medicine. In that second article, he developed the tripartite scheme used today (Parent, Adult, and Child), introduced the three circle method of diagramming it, showed how to sketch contaminations, labeled the theory, "structural analysis", and termed it "a new psychotherapeutic approach". A few months later, he wrote a third article, titled "Transactional Analysis: A New and Effective Method of Group Therapy", which was presented by invitation at the 1957 Western Regional Meeting of the American Group Psychotherapy Association of Los Angeles. With the publication of this paper in the 1958 issue of the American Journal of Psychotherapy, Berne's new method of diagnosis and treatment, transactional analysis, became a permanent part of the psychotherapeutic literature. In addition to restating his concepts of ego states and structural analysis, the 1958 paper added the important new features of transactional analysis proper (i. e. the analysis of transactions), games, and scripts. Structures and Dynamics of Organizations and Groups (1963) examined the same analysis in a broader context than one on one interaction.

Шолу

ТА (Трансакциялық талдау) постфрейдистік қана емес, сонымен қатар оның негізін қалаушының тілегі бойынша, саналы түрде фрейдистік емес. Яғни, оның тамыры психоанализде болғанымен, Берн психоаналитикалық білімі бар психиатр болғандықтан, ол "психо" талдауға емес, транзакциялық талдауға баса назар аударғандықтан, психоанализдің бөлігі ретінде қалыптасты. Транзакцияларға баса назар аудару арқасында ТА назарды ішкі психологиялық динамикадан адамдардың өзара әрекеттесуіндегі динамикаға аударды. Санасыз идеялардың мазмұнын түсінуді терапиялық жол деп санамай, ТА адамдардың бір-бірімен қарым-қатынасының мазмұнына назар аударды. Осы қарым-қатынастарды өзгерту – ТА-ның эмоционалдық проблемаларды шешу жолы болды. ТА Фрейдтік талдаудан сондай-ақ, адамның соңғы эмоционалдық жағдайы психиканың әртүрлі бөліктері арасындағы ішкі диалогтың нәтижесі екенін түсіндіру арқылы ерекшеленеді, ал Фрейдтік гипотеза бойынша, бейнелер ішкі эмоционалдық жағдайдың басты анықтамасы болып табылады. (Мысалы, депрессия ішкі Ата-анадан ішкі Балаға үнемі сын айтатын сөздік хабарлардың салдары болуы мүмкін.) Берн бұл ішкі диалогтарды анықтау салыстырмалы түрде оңай деп есептеді және оны жасау қабілеті балалық шақта ата-аналар тарапынан шектеледі. Сонымен қатар, Берн клиенттерін жай ғана түсінуден гөрі, оларды "емдеуге" бел буған. Осы мақсатта ол ТА-ның маңызды аспектісін енгізді: келісім-шарт – клиенттің және терапевттің клиенттің қалаған нақты өзгерістерін жүзеге асыру бойынша келісімі. Фрейдтің адам психикасы id, ego және super ego-дан тұрады деген тұжырымын қайта қарастырып, Берн оған қоса үш "эго күйін" – Ата-ана, Ересек және Бала күйін – енгізді, олар негізінен балалық шақтағы тәжірибелер арқылы қалыптасады. Бұл үш күй Фрейдтің эгосының бөлігі болып табылады, олардың ешқайсысы id немесе суперэгоны білдірмейді. Денсаулыққа зиян келтіретін балалық шақтағы тәжірибелер Бала мен Ата-ана эго күйіне патологиялық бейімділікке алып келуі мүмкін, бұл жеке адамға және/немесе басқаларға түрлі формаларда, соның ішінде көптеген психикалық ауруларға әкелуі мүмкін. Берн адамдардың бір-бірімен қарым-қатынас жасауын және эго күйлерінің әр транзакцияға қалай әсер ететінін қарастырды. Өнімсіз немесе кері нәтижелі транзакциялар эго күйінің проблемаларының белгісі деп есептелді. Адамның жеке даму тарихы бойынша осы транзакцияларды талдау оның жағдайын жақсартуға мүмкіндік береді. Берн барлық адамның эго күйінде проблемалық жайттары бар және теріс мінез-құлықты тек проблемалық адамды "емдеу" арқылы шешуге болмайды деп ойлады. Берн жалпылама контрпродуктивті әлеуметтік өзара әрекеттесу түрлерін анықтап, оларды "ойын" деп атады. Берн өзінің теорияларын трансакциялық талдау туралы екі танымал кітабында ұсынды: "Games People Play" (1964) және "What Do You Say After You Say Hello?" (1975). 1970-ші жылдарға қарай, ТА-ның техникалық емес және қауіп төндірмейтін терминологиясы мен адам психикасының моделіне байланысты, оның көптеген терминдері мен тұжырымдамалары эклектикалық терапевттер тарапынан психотерапияға жеке тәсілдерінің бөлігі ретінде қабылдалды. Бұл топтық емделушілерге немесе некелік/отбасылық кеңес алушыларға терапиялық модель ретінде жақсы қызмет етті, онда емделудің басты бағыты тұлғааралық (интраперсоналдық емес) бұзылулар болды. АҚШ-та ТА-ның танымалдылығы 1970-ші жылдары төмендеді. 1964 жылы Бернмен бірге ТА-ның ең белсенді жақтастары бірігіп, Халықаралық трансакциялық талдау қауымдастығын (ITAA) құрды, ол ғылыми-зерттеу және кәсіби аккредиттеу органы болып табылады.

TA (Transactional Analysis) is not only post Freudian, but, according to its founder's wishes, consciously extra Freudian. That is to say that, while it has its roots in psychoanalysis, since Berne was a psychoanalytically trained psychiatrist, it was designed as a dissenting branch of psychoanalysis in that it put its emphasis on transactional rather than "psycho " analysis. With its focus on transactions, TA shifted the attention from internal psychological dynamics to the dynamics contained in people's interactions. Rather than believing that increasing awareness of the contents of unconsciously held ideas was the therapeutic path, TA concentrated on the content of people's interactions with each other. Changing these interactions was TA's path to solving emotional problems. TA also differs from Freudian analysis in explaining that an individual's final emotional state is the result of inner dialogue between different parts of the psyche, as opposed to the Freudian hypothesis that imagery is the overriding determinant of inner emotional state. (For example, depression may be due to ongoing critical verbal messages from the inner Parent to the inner Child.) Berne believed that it is relatively easy to identify these inner dialogues and that the ability to do so is parentally suppressed in early childhood. In addition, Berne believed in making a commitment to "curing" his clients, rather than just understanding them. To that end he introduced one of the most important aspects of TA: the contract—an agreement entered into by both client and therapist to pursue specific changes that the client desires. Revising Freud's concept of the human psyche as composed of the id, ego, and super ego, Berne postulated in addition three "ego states"—the Parent, Adult, and Child states—which were largely shaped through childhood experiences. These three are all part of Freud's ego; none represent the id or the superego. Unhealthy childhood experiences can lead to being pathologically fixated in the Child and Parent ego states, bringing discomfort to an individual and/or others in a variety of forms, including many types of mental illness. Berne considered how individuals interact with one another, and how the ego states affect each set of transactions. Unproductive or counterproductive transactions were considered to be signs of ego state problems. Analyzing these transactions according to the person's individual developmental history would enable the person to "get better". Berne thought that virtually everyone has something problematic about their ego states and that negative behaviour would not be addressed by "treating" only the problematic individual. Berne identified a typology of common counterproductive social interactions, identifying these as "games". Berne presented his theories in two popular books on transactional analysis: Games People Play (1964) and What Do You Say After You Say Hello? (1975). By the 1970s, because of TA's non technical and non threatening jargon and model of the human psyche, many of its terms and concepts were adopted by eclectic therapists as part of their individual approaches to psychotherapy. It also served well as a therapy model for groups of patients, or marital/family counselees, where interpersonal (rather than intrapersonal) disturbances were the focus of treatment. TA's popularity in the U. S. waned in the 1970s. The more dedicated TA purists banded together in 1964 with Berne to form a research and professional accrediting body, the International Transactional Analysis Association, or ITAA.

Елу жылдан кейін

Транзакциялық талдау шеңберінде, соңғы транзакциялық талдаушылар транзакциялық талдаудың әртүрлі және бір-бірімен тоғысатын теорияларын жасады: танымдық, мінез-құлықтық, қарым-қатынастық, қайта шешім қабылдау, интегративтік, конструктивистік, наративтік, денемен жұмыс, оң психологиялық, тұлғалық бейімделу, өзін-өзі қайта тәрбиелеу, психодинамикалық және нейроконструктивистік. Кейбір транзакциялық талдаушылар когнитивті-мінездік терапиямен ортақ көптеген нәрселерді атап өтеді: нақты мақсаттары бар келісімшарттарды қолдану, танымдық бұрмалауларға назар аудару (ол "ересек күйдің тазалануы" немесе "бала күйінің шатасуын жою" деп аталады), клиенттің саналы көзқарастары мен мінез-құлқына назар аудару және "құшақтаулардың" (strokes) қолданылуы. Танымдық негіздегі транзакциялық талдаушылар эго күйін анықтау арқылы байланыс бұрмалауларын анықтайды және байланыс динамикасындағы әртүрлі функционалдық мүмкіндіктерді үйретеді. Кейбіреулері өмірлік жоспарлар, сценарийлер немесе санадан тыс процестерге қатысты тереңірек жұмыс үшін қосымша келісімшарттар жасайды, оның ішінде клиент-терапевт қарым-қатынасында трансферт және контртрансферт ретінде көрінетін процестерді қамтиды және өзін психодинамикалық немесе қарым-қатынастық транзакциялық талдаушы деп атайды. Кейбіреулері патологияға қарағанда субъективті жақсылықты және адамның оңтайлы жұмыс істеуін зерттеуге және насихаттауға баса назар аударады, сондықтан олар оң психологиямен байланыстырады. Ал кейбіреулеріне қазіргі зерттеулердегі байланыс, ана мен бала арасындағы өзара әрекеттесу, сондай-ақ тұлғааралық нейробиология мен сызықты емес динамикалық жүйелердің салдары үлкен әсер етеді.

Контурлық

Транзакциялық талдау психология және психотерапия теорияларын біріктіреді, себебі оның құрамында психоаналитикалық, гуманистік және когнитивтік идеялардың элементтері бар. Халықаралық транзакциялық талдау қауымдастығының мәлімдемесінше, ТА – «жеке тұлғаны зерттейтін теория және жеке даму мен өзгеріске бағытталған жүйелі психотерапия». Жеке тұлға теориясы ретінде ТА адамдардың психологиялық құрылымын сипаттайды. Ол үшін ең танымал моделі – «Ата-ана, Ересек, Бала» (Ego State) моделі қолданылады. Осы модель адамдардың қалай әрекет ететінін және мінез-құлқы арқылы жеке тұлғасын қалай көрсететінін түсіндіруге көмектеседі. Бұл сондай-ақ жүйелер мен ұйымдарды талдауға қолданылатын коммуникация теориясы. Оңтайлы нығайту (позитивті күшейту) өзін жақсы сезіну сезімін арттырады. Барлық адамдарда махаббатқа лайық ядро және позитивті өсуге деген құштарлық бар. Эголық күйлер Зигмунд Фрейдтің эгосы, суперэгосы және ид-імен тікелей сәйкес келмейді, бірақ айқын параллельдер бар: Суперэго / Ата-ана; Эго / Ересек; Ид / Бала. Эголық күйлер әр адам үшін тұрақты және (ТА практиктерінің пікірінше) Фрейдтің моделінің компоненттерінен қарағанда анық байқалады. Яғни, адамның қандай эголық күйде сөйлеп тұрғаны оның мінез-құлқы, манерасы және сөздерінен көрінеді.

Танымал мәдениетте

"Жақсылықты іздеу" фильмінде Уилл Хантингті Шон Магуайр басып отырғанда, Уиллтің арқасына жабысқан кітап сөресінде "Мен жақсымын, сен де жақсысың" кітабының омырқасын көруге болады. Томас Харристің 1960 жылдардың соңында жарық көрген, табысты болған "Мен жақсымын, сен де жақсысың" атты еңбегі көбінесе транзакциялық талдауға негізделген. Алайда, Харрис пен Берне арасындағы маңызды айырмашылық – Берне барлық адам өмірді "Мен жақсымын" деген позициядан бастайды деп санайды, ал Харрис өмір "Мен жақсы емеспін, сен жақсысың" дегеннен басталады деп есептейді. Жаңа дәуірдің авторы Джеймс Редфилд өзінің 1993 жылғы бестселлері "Селестина болжамында" Харрис пен Бернеге маңызды ықпал еткендерін мойындады. Романдағы басты кейіпкерлер транзакциялық талдау ойындарына ұқсас "бақылау драмаларынан" қашып (сәттілікпен) аман қалады. Әнші-сазгер Уоррен Зевон 1980 жылы шыққан "Bad Luck Streak in Dancing School" альбомындағы "Gorilla, You're a Desperado" әнінде транзакциялық талдау туралы айтады. Әнші-күйші Джо Сауттың 1968 жылғы "Games People Play" әні тікелей транзакциялық талдау тұжырымдары мен Берненің осы аттас кітабына негізделген. ТА Антонио Кампостың 2016 жылғы "Кристин" тарихи фильмінде де пайда болады, ол тележурналист Кристин Чуббактың телеарнада өзін-өзі өлтіруіне әкелген оқиғаларды көрсетеді. Оның әріптесі оны транзакциялық талдау сеансына алып келеді, онда олар оған "Иә, бірақ..." әдісін таныстырады. Әнші Джон Денвер өзінің өмірбаянында транзакциялық талдау туралы айтады. Сол кездегі әйелі Энни Денвер де бұл қозғалысқа белсенді қатысып жүрген. Джон оны сынап көрді, бірақ қанағаттанбады. Эрик Берннің "Games People Play" кітабы "Mad Men" сериалының бір эпизодында маңызды рөл атқарды. Кітап 4-ші маусымның 11-ші эпизодында, "Қытай қабырғасы" деген атаумен көрсетілді. Бұл эпизод шамамен 1965 жылдың қыркүйек айында болды. 1965 жылдың қыркүйек айының соңына қарай "Games People Play" кітабы "New York Times" газетінің бестселлер тізімінде тоғыз аптадан бері тұрды.

Эрик Берннің кітаптары (көбінесе)

(1964) Адамдар ойнайтын ойындар. Нью-Йорк: "Гров Пресс". (1996) (Қайта басылым, қағазды мұқабасымен) Нью-Йорк: Баллантайн кітаптары. (1975) Психиатрия және психоанализ жөніндегі қарапайым адамның нұсқаулығы (қағазды мұқабасымен); 1975, Grove Press; (1975) Сәлемдескен соң не айту керек? .

Эрик Берннің кітаптары (басқа)

Психотерапиядағы транзакциялық талдау. Ұйымдар мен топтардың құрылымы және динамикасы.

Басқа авторлардың кітаптары

Бойс, Грегори Дж., Енді драма жоқ: салауатты қарым-қатынастарға практикалық нұсқаулық, (Soul Dance Query 2012). Кларк, Сюзан Л., Кларктың транзакциялық талдау сөздігі [Paperback 2012]. Коркил Бриггс, Дороти, Өзіңді құттықта. (1986). Bantam Doubleday Dell Publishing Group баспасы. Freed, Alvyn M. және Регина Фаул Дженсен (суретші) (1978) Т. А. Жасөспірімдерге арналған. Сакраменто, Калифорния: Jalmar Press. Грир, Арт, Көкте ересектер жоқ: Христиандар (және басқалар) үшін ТА кіріспесі (Hawthorn Books, 1975). Харрис, Томас А., "Мен жақсымын, сен де жақсысың" (Harper & Row 1967). Мюриел, Джеймс және Дороти Йонгворд, Жеңіс үшін туылған: Гештальт тәжірибелерімен транзакциялық талдау (Addison Wesley, 1971). Нельсон, Лесли, Әскери балалар үшін ТА (Inspiring Voices. 2014 жылғы 9 қаңтар). Сингер, Маргарет және Янжа Лалич, "Қадірлі емес емдер: олар не?", Олар жұмыс істейді ме? 1996, Қайта тәрбиелеу, ТА және ITAA. Штайнер, Клод және Джоанн Дик (суретші), Бастапқы жылы әдемі ертегі: ертегі. Сакраменто: Jalmar Press, 1977. Штайнер, Клод (1990; Paperback қайта басылым басылымы). Адамдар өмір сүретін сценарийлер: Өмірлік сценарийлердің транзакциялық талдауы. Нью-Йорк: Grove Press. Стюарт, Иан және Ванн Джойнс, TA Today: Транзакциялық талдауға жаңа кіріспе. Танголо, Анна Эмануэла, Транзакциялық талдаумен психодинамикалық психотерапия: Тірі тәжірибе теориясы және баяндамасы, Karnac Books, 2015. Уайт, Тони, Өзіне-өзі қол жұмсау қаупі бар адамдармен жұмыс (Jessica Kingsley Publishers, 2011). Уайт, Тони, Есірткі және алкогольге тәуелді адамдармен жұмыс (Jessica Kingsley Publishers, 2012).