Кіріспе

23 ғасырдың басындағы Мысыр перғауыны Меренре Немтемсаф ("Раның сүйіктісі, Немти оның қорғаны") – ежелгі Мысыр перғауыны, Алтыншы династияның төртінші патшасы. Ол Ежелгі Патшалық кезеңінің соңына қарай, б.з.д. 23 ғасырында, шамамен алтыдан он бір жыл билік етті. Ол өзінің ізашары Пепи I Мерире мен патшайым Анкхесенпепи I-дің ұлы болды, ал одан кейін оның ұлы немесе, аздаған мүмкіндікпен, інісі болуы мүмкін Пепи II Неферкаре таққа отырды. Пепи I өзінің билігінің соңында Меренремен бірлесіп билік еткен болуы мүмкін. Меренренің билігі Мысырдың оңтүстік провинцияларының басқаруында маңызды өзгерістерге әкелді, провинциялық әкімшілердің саны көбейді, ал орталық басқару аппаратының көлемі азайды. Осының салдарынан провинциялық аристократия салық жинау және ресурстарды басқаруға жауапкершілік алып, саяси тәуелсіздік пен экономикалық күш-қуатқа ие болды. Бұл уәзірлер, Жоғарғы Мысырдың губернаторлары және номархтар сияқты жоғары лауазымды шенеуніктердің провинциялық жерлеулерінің басталуына әкелді. Меренре билігінде бірнеше сауда және кеніш экспедициялары өтті, әсіресе Нубияға, онда жүздеген есектерден тұратын керуендерді құрма, эбен ағашы, жануар терілері, піл сүйегі және экзотикалық жануарлар әкелу үшін жіберді. Аймаққа деген қызығушылық соншалық болды, Меренре Нубияға бірінші шатқалаға дейін кемелердің өтуін жеңілдету үшін канал қаздырды. Лазурит, күміс, битум және қалайы үшін Левант жағалауымен сауда қатынастары болды, ал гранит, травертин және алабастр кеніштері оңтүстікте және Шығыс шөлінде игерілді. Меренре үшін Саққарада пирамидалық кешен салынды, ежелгі египеттіктер оны "Меренренің кемелдігінің көрінісі" деген мағына беретін Ханефермеренре деп атады және бұл кешен патшаның қайтыс болуынан бұрын аяқталған болуы мүмкін. Жер асты палаталары пирамидалық мәтіндермен жазылған. Қабір бөлмесіндегі корольдің қара базальт саркофагында 19 ғасырда кірген кезде мумия сақталған. Мумияның Меренреге тиесілі екені әлі де нақты емес. Өлімінен кейін Меренре кем дегенде Ежелгі Патшалықтың соңына дейін еске алу культінің нысаны болды. Жаңа Патшалық кезеңінде ол құрметтелген бұрынғы патшалардың қатарында болды.

Ата-аналар мен бауырлар

Меренре - король Пепи I Мерьер мен королева Анхесенпепи I-нің ұлы, сондай-ақ Анхесенмерире деп те аталған. Пепи I оны қарт жасында дүниеге келтірген болуы мүмкін. Анхесенпепидің ана болуы оның лауазымдарымен көрсетілген. Ол қабір жазуларында "Меренре пирамидасының Жоғарғы және Төменгі Египет патшасының анасы" деген атақты алып жүрген, сол кезде патшамен туыстық байланысты білдіретін стиль. Анхесенпепи Абидостың номархы Хуи мен оның әйелі Небеттің қызы болды. Пепи I оны уәзір етіп тағайындады, Ескі патшалық дәуірінде осындай лауазымды атқарған жалғыз әйел. Хуи мен Небеттің ұлы, Меренренің інісі Джау Меренре мен Пепи II Неферкаре тұсында уәзір болып қызмет етті. Принцесса Нейт – Меренренің толыққанды қарындасы. Археолог Густав Жекье Нейттің алдымен Меренреге, содан кейін Пепи II-ге үйленгенін болжады, бұл оның қабірінің Меренре қабіріне жақын орналаспауымен түсіндіріледі, себебі патша жұбайынан осылай күтілген. Египтолог Вивьен Каллендер Нейттің қабіріндегі лауазымдарының арасында Меренреге қатысты жазбалар қазір оқылмайтын күйде екенін атап өтті. Осылайша, Каллендер оның Меренреге үйленген-үйленбегенін нақты анықтау мүмкін емес дейді. Пепи I-нің болуы мүмкін балалары, осылайша кем дегенде Меренренің жартылай бауырлары болуы мүмкін, принцтер Хорнетжерхет пен Тетианх және принцесса Меритис IV.

Жұбайлар мен балалар

Саққарадан табылған алтыншы династияның патша мөрлері мен тас блоктары Пепи I-ге үйленген Меренренің әпкесі Анхесенпепи II-нің Меренреге де үйленгенін көрсетеді. Ол болашақ фараон Пепи II-нің анасы болды. Бұл оның "Мерей пирамидасының патша жұбайы", "Меренре пирамидасының патша жұбайы" және "Неферкаре пирамидасының патша анасы [Пепи II]" деген лақаптары арқылы анықталады. Көптеген египтологтар Пепи I-ді Пепи II-нің әкесі деп есептейді. Алайда, египтолог Филипп Колломбер тарихи деректер Меренренің билігі Пепи I мен Пепи II арасында болғаны және шамамен он жылға созғаны туралы келіседі. Сонымен қатар, бір дереккөз Пепи II алты жасында таққа отырғанын көрсетеді, демек бұл Меренре I-нің, Пепи I-нің емес, Пепи II-нің әкесі болғанын меңзеп тұр. Бұл пікірді египтологтар Нагиб Канавати мен Питер Брэнд та бөліседі. Меренренің кем дегенде бір қызы болды – Анхесенпепи III, ол Пепи II-нің әйелі атанды. Меренре Пепи II-нің тағы бір әйелі, патшайым Ипут II-нің де әкесі болуы мүмкін.

Куәліктер

Археологиялық зерттеулер Меренренің пирамида кешені арқылы ғана емес, сонымен қатар оның есімін көрсететін жазулар мен кішкентай артефакттар арқылы да жақсы расталады. Олардың ішінде: Лувр мұражайындағы алабастр ыдысы (инвентаризация E 23140b) және азу сүйегінен жасалған қорап (инвентаризация N. 794); Шотландия Ұлттық мұражайындағы кішкентай сфинкс (инвентаризация 1984.405); Пушкин мұражайындағы тағы бір сфинкс; Метрополитен өнер мұражайындағы ана маймыл мен баласы пішіндес кальцит ыдысы; Британ мұражайындағы ваза (инвентаризация EA4493), қорап (инвентаризация EA65848) және қабір суретінің фрагменті (инвентаризация EA65927) – барлығы Британ мұражайында; Флоренция Ұлттық археологиялық мұражайындағы алабастр ваза (инвентаризация No3252); және 1907 жылы Каирдегі Египет мұражайында сақталған Элефантинадан табылған ұқсас ыдыс (инвентаризация CG 18694).

Қарым-қатынас

Меренре Немтьемсаф I-нің Алтыншы династиядағы салыстырмалы хронологиялық орны анық. Тарихи дереккөздер мен археологиялық дәлелдер оның Пепи I Мерейреден кейін таққа отырғанын және оның орнын Пепи II Неферкаре басқандығын көрсетеді, бұл оның династияның төртінші патшасы екенін дәлелдейді. Бұл мәселе бойынша ең ерте тарихи дереккөз – Оңтүстік Саккара тасы, ол Меренре немесе Пепи II билік еткен кезде жазылған патшалық жылнама. Тасқа жазылған мәтіннің шамамен 92%-ы саркофаг қақпағы ретінде қайта пайдалану үшін кедір-бұдырлап жылтыратылған, мүмкін Бірінші аралық кезеңнің соңында (б.з.д. 2160–2055) және ерте Орта патшалық кезеңінде (б.з.д. 2055–1650). Дегенмен, жылнаманың сақталған аз ғана мәтін үзінділері "Тети → Userkare → Пепи I → Меренре I" деген жалғасуды қолдайды, содан кейін Пепи II келеді, бұл Меренренің Алтыншы династияның төртінші патшасы екенін көрсетеді. Бұл хронологияны растайтын үш тарихи дереккөз бар, олардың үшеуі Жаңа патшалық дәуіріне жатады. Сети I (б.з.д. 1290 ж. шамасында) тұсында жазылған Абидос патшаларының тізімі Меренре I-нің папирусын Пепи I мен Пепи II арасындағы 37-ші жазба ретінде көрсетеді. Рамзес II (б.з.д. 1250 ж. шамасында) билік еткен кезде жазылған Турин каноны, папирустағы патшалар тізімі, Меренре I-ді бесінші бағанның төртінші қатарында тіркеген болуы мүмкін, және оның династиядағы салыстырмалы орнын растауы мүмкін, бірақ оның атымен қатар, оның ізашарлары мен ізбасарларының аттары да оқылмайды. Егер жазбаның дұрыстығы расталса, онда Меренренің билік ету мерзімі төрт санымен аяқталады, мысалы, бірнеше жыл және төрт ай, немесе төрт немесе он төрт жыл. Рамзес II тұсында жазылған Саккара тақташасы "Пепи I → Меренре I → Пепи II" деген жалғасуды нақты көрсетеді, Меренре 24-ші жазбада орналасқан. Осыған ұқсас ақпаратты жазған соңғы тарихи дереккөз – бұл үшінші ғасырда б.з.д., Птолемей II (283–246 б.з.д.) билік еткен кезде дін қызметкері тарихшы Манефон жазған Египет тарихы (Aegyptiaca). Aegyptiaca-ның көшірмелері сақталмаған, және ол қазірде Секст Юлий Африкан мен Евсевийдің кейінгі жазбалары арқылы ғана белгілі. Византиялық ғалым Георгий Синцеллдің айтуынша, Африканский жазғандай, Aegyptiaca Алтыншы династияның басында "Othoês → Phius → Methusuphis → Phiops" деген жалғасуды атап көрсеткен. Othoês, Phius, Methusuphis (грекше Μεθουσοῦφις) және Phiops Тити, Пепи I, Меренре және Пепи II-нің грекшеленген формалары деп есептеледі. Aegyptiaca Methusuphis-ке жеті жылдық билік мерзімін жатқызады.

Абсолютті

Меренренің билік еткен уақытын абсолютті түрде нақты анықтау қиын. Египтологтар қазіргі күнтізбедегі күндерге сәйкес абсолютті хронологияны кері санау арқылы, патшалықтың ұзақтығын қосып есептейді. Бұл ұзақтықтардың өзі белгісіз және тарихи деректер мен археологиялық жағдайларға сүйеніп болжам жасалады, ал кейбір жағдайларда ежелгі астрономиялық байқаулар мен радиокөміртектік талдау қолданылады. Бұл әдістер толыққанды келіспейді және белгілі бір дәрежеде күмәндік сақталады. Осының салдарынан Меренренің билігі көбінесе б.з.д. 23 ғасырдың басына жатқызылады. Ғалымдар түрлі гипотезалар ұсынған, алайда қайсысының дұрыс екенін анықтау мүмкін емес.

Ұзақтығы

Ежелгі Египеттіктер ежелгі патшалық кезеңінде өздерінің құжаттары мен жазуларын қазіргі патшаның таққа отырған сәтінен бастап жылдарды санау арқылы белгілеген. Бұл жылдар көбінесе билік басталғаннан бері өткен мал санағының санымен аталатын. Мал санағы – ірі қара, өгіз және ұсақ малдың санағы, халықтан жиналатын салық мөлшерін анықтауға бағытталған маңызды шара болатын. Алтыншы династияның алғашқы кезеңінде бұл санақ, мүмкін, екі жылда бір рет жүргізілген. Меренре билігінде жазылған соңғы жазу Хатнубтағы карьерде табылды, онда 5-ші мал санағынан кейінгі жыл айтылған. Егер мал санағы тұрақты және екі жылда бір рет болса, онда бұл Меренренің таққа отырған оныншы жылына сәйкес келуі мүмкін. Сол сияқты, Бауд пен Добрев үшін тұрақты екі жылдық санақ Оңтүстік Саккара тасында Меренренің кем дегенде 11-ден 13 жылға дейін билік еткенін көрсетеді, бұл "Агиптикада" оған тағайындалған жеті жылдық мерзімнен шамамен екі есе көп. Баудтың пікірінше, мұндай билік мерзімі Меренренің пирамида кешенінің аяқталған күйімен сәйкес келеді. 1959 жылы египтолог және филолог Алан Гардинер Турин канонында Меренреге қатысты 44 жылдық санды оқуды ұсынды, бірақ египтолог және өнер тарихшысы Уильям Стивенсон Смит кейіннен оны 14 жыл деп түсіндірді, оның тоғызы Меренре мен Пепи I арасындағы бірлескен билікке жатқызылды. Египтолог Эльмар Эдель мұндай билік мерзімі Мысырдың Меренре тұсында Төменгі Нубия басшыларымен бейбіт қарым-қатынаста болғанының, Пепи II тұсында қарсыластыққа ұласқан себебін түсіндіруге көмектеседі деп ойлады. Алайда, мал санағының тұрақтылығына күмәнді қарағандықтан және оның билігіне қатысты ескерткіштер мен құжаттардың аздығынан Меренреге көбінесе он жылдан аз билік еткендігін жатқызады: кейбіреулер оған тоғыздан он бір жыл береді, ал басқалары алты немесе жеті жыл билік еткенін ұсынады.

Таққа отырғызу: тең патшалық

Меренренің әкесі Пепидің билігі кейде қиындыққа ұшыраған сияқты, оған қарсы оның харемдік серіктерінің бірі жасаған кем дегенде бір қастандық болды. Бұл оған Коптос номархы Хуэймен одақтасуға, оның қыздарына, Анхесенпепи I және II патшайымдарына үйленуге итермелеу болған шығар. Египтолог Нагиб Канавати Пепи билігінің соңында тағы бір қастандық болғанын болжайды, оған оның уәзирі Рауэр қатысқан болуы мүмкін. Өз теориясын қолдау үшін Канавати оның қабіріндегі Рауэрдің бейнесінің есімі, қолы мен аяқтары кесілгенін, ал бұл қабір стильдік тұрғыдан Пепидің билігінің екінші жартысына жатады деп атап көрсетеді. Канаватидің айтуынша, бұл қастандықтың мақсаты тағайындалған мұрагер Меренре есебінен таққа басқа біреуді мұрагер ету болуы мүмкін. Осы сәтсіз қастандық салдарынан Пепи I өз билігі кезінде Меренреге тәж кигізуге баруы мүмкін, мүмкін, Мирослав Барта жазғандай, "отбасыдағы тұрақтылық пен сабақтастықты қамтамасыз ету үшін"; осылайша Мысыр тарихындағы ең ертерек құжатталған бірлескен билік құру. Египтологтар Яромир Малек пен Мирослав Вернер осы талдаумен келіседі; Вернер Меренре таққа ерте отырып, жасқа келгенін айтады. Мұндай бірлескен биліктің болғанын алғаш рет Этьен Дритон ұсынды, ол Пепи I мен Меренре I-нің есімдері тірі патшалар ретінде алтын медальонда көрсетілгенін, екеуінің де біраз уақыт бірге билік еткенін білдірді. Бұл гипотезаны растау үшін египтолог Ханс Гоедикке Хатнубтан алынған бесінші мал санағы Меренре жылына қатысты жазуды атап өтті, ол он жылдық билікті көрсетеді, сондықтан Манетоның жеті жылдық көрсеткішіне қайшы келеді. Бұл Меренре өз билігінің басталуын әкесі билігінің аяқталуынан бұрын санағанын көрсете алады, бірлескен билікке рұқсат ету арқылы. Бірлескен билікке тағы бір дәлел ретінде Иераконполистегі Пепидің Ка капелласының еденінің астындағы жер асты қоймасынан табылған екі мыс мүсін келтіріледі. Бұл жерде египтолог Джеймс Куибелл екінші династияның Хасехемви патшасының мүсінін, Тинь дәуірінде жасалған терракотадан жасалған арыстанның баласын, Хорусты бейнелейтін алтын масканы және екі мыс мүсінді тапты. Бастапқыда мыс табақтарды ағаш негізге соғып жасалған бұл мүсіндер бөлшектелді, бірінің ішіне бірі орналастырылды, содан кейін "Сед мерекесінің бірінші күні" Пепи I-нің атақтары мен есімдері жазылған жұқа мыс қабатымен бекітілді. Екі мүсін Мысырдың жауларын – Мысырдың бағындырылған шетелдік азаматтарын бейнелейтін стильдік түрде "Тоғыз садақты аяқ астына таптап" отырды. Үлкен ересек тұлғаның Пепи I екені жазудан белгілі болса да, кіші мүсіннің жас адамды бейнелейтін тұлғасы әлі де шешілмеген. Египтологтардың арасында ең көп тараған гипотеза – бұл жас жігіт Меренре. Алессандро Бонгионни мен Мария Кроче жазғандай: "Меренре Юбилей [Сед мерекесі] кезінде әкесінің мұрагері ретінде көпшілік алдында танылды. Сондықтан оның мыс мүсінін әкесінің мүсінінің ішіне қою патшалық биліктің жалғасуын және перғауынның өлімінен кейін патшалық биліктің әкесінен ұлына берілуін көрсетеді". Бонгионни мен Кроче кішігірім мүсін "Жүбілейлік салтанаттарды тойлау арқылы жанданған, жастық шақтағы Пепи I-ді" бейнелейтінін де ұсынды. Бірлескен билік болды ма деген мәселе әлі де белгісіз, нақты дәлел жоқ. Оңтүстік Саккара тасының патшалық жылнамаларын талдаған Василь Добрев пен Мишель Бод үшін Меренре тікелей әкесінен билікті мұрагерлік етті. Әсіресе, жылнаманың оқуға болатын бөліктерінде мемлекетаралық немесе бірлескен билікті тікелей қолдайтын іздер жоқ. Нақтырақ айтқанда, құжат Пепи I-нің соңғы жылы туралы жазбаны сақтайды және дереу Меренренің бірінші жылына өтеді. Сонымен қатар, тастың пішіні мен көлемі сол жазбалардың жазылған жерін көрсетеді, сондықтан Меренре патшалық құрған жылдарын әкесі қайтыс болғаннан кейін ғана санап шығарған болуы керек. Сонымен қатар, Уильям Дж. Мурнан алтын медальонның мән-жайы белгісіз екенін, оның бірлескен билікке қатысты мәнін бағалау қиын екенін жазады. Мыс мүсіндер де анық емес, кішірек мүсіннің кім екендігі және олар бастапқыда топ құрады ма деген мәселе де белгісіз болып қала береді.

Әкімшілік

Меренре билігі кезінде провинциялық әкімшіліктің дамуы жүргізілді, провинциялық әкімшілер саны айтарлықтай өсті, соның ішінде астық қоймасы мен қазынашылықты қадағалаушылардың жаңадан құрылған лауазымдары, Мемфистегі орталық әкімшіліктің көлемінің күрт төмендеуімен қатар. Египтологтар Найджел Струдвик пен Петра Андрасси үшін бұл алыс оңтүстік провинцияларды басқаруға бағытталған үнемі дамып келе жатқан ішкі саясаттың куәсі. Мұндай өзгерістердің себептері анық емес. Бұл провинциялық әкімшілікті жақсартуға жасалған әрекет пе, әлде патша сарайынан алыс, патшалықтың ішіндегі қуатты ақсүйектерді тарату мақсаты болды ма? Шындығында, Пепи I-нің көптеген некелері сотта бәсекелес топтар мен фракцияларды құру арқылы тұрақсыздық тудырған болуы мүмкін. Қалай болғанда да, реформалар біркелкі түрде жүзеге асырылған сияқты, бұл мемлекеттің орталық атқарушы билігі сол кезде әлі де күшті болғандығын көрсетеді. Осы өзгерістердің нәтижесінде провинциялық лауазымды адамдар жергілікті салықтар мен еңбекке ақыны жинау үшін тікелей жауапты болды және содан бері өз номдарындағы барлық жұмыстармен айналысты. Жеке номдардың және жергілікті орталықтардың саяси және экономикалық маңыздылығының артуы тіпті ең жоғары лауазымды шенеуніктердің, соның ішінде Жоғарғы Египеттің уәзірлері мен бақылаушыларының, патшалық некрополіне жақын емес, провинцияларда көптеп жерленгенін көрсетеді. Мысалы, екінші номаның номархы Кар Эдфуда, номархтар Хархуф және кейін Хекаиб Асванның жанындағы Куббет-эль-Хавада, қазіргі Асют маңындағы визирі Иди және сегізінші номаның визирі Вени Абюдоста жерленген. Бұл кезеңдегі Жоғарғы Египет номархтарының көбірек провинциялық жерлеулері Елефантин, Фива (төртінші нома), Коптос (бесінші нома), Дендера (алтыншы нома), Каср-эль-Саид (жетінші нома), Ахмим (тоғызыншы нома), Дейр-эль-Габрави (12-ші нома), Меир (14-ші нома), Ел-Шейх Саид (15-ші нома), Завит-эль-Майитин (16-шы нома), Ком-эль-Ахмар (18-ші нома), Дешаша (20-шы нома) және Дахла оазисындағы Балатта табылған. Бұл тасқа қазылған қабірлер патшалық некропольдердегі мастабалардан айтарлықтай ерекшеленеді. Сонымен қатар, Пепи I, Меренре және Пепи II әдейілеп Анхесенпепи I, Анхесенпепи II және кейіннен Ипут II патшайымдары үшін Куфт провинциясында культтар құрды, одан олар шыққан. Ричард Буссманн бұл "Жоғарғы Египеттегі қуатты отбасылармен патшалардың байланысын нығайтуға бағытталған әрекет" болды деді. Жеке деңгейде Меренре Идиді, мүмкін Джаудың туысын, патшаның жалғыз серігі және Жоғарғы Египеттің сегізінші номасының номархы лауазымына тағайындаған болуы мүмкін. Иди кейіннен 12-ші номада Пепи II-ге қызмет етті. Меренре жоғарылатқан тағы бір әкімшілік шенеунігі Вени болды. Ол карьерлік экспедициялардың жетекшісі, содан кейін Жоғарғы Египеттің графы және губернаторы болды. Бұл рөлде Вени соттың атынан оңтүстікте екі санақ пен екі жұмыс күшін ұйымдастырды. Содан кейін Вени ең жоғары лауазымдарға, яғни уәзір мен бас судьяға көтерілді және Меренре билік құрған кезде қайтыс болған болуы мүмкін. Меренре Карды Эдфудың номархы және Жоғарғы Египеттің астық және мал ресурстарын қадағалаушысы етіп тағайындады. Сонымен қатар ол бүкіл Жоғарғы Египеттің бас судьясы болып тағайындалды. Меренре сонымен қатар Пепи I кезінде провинциялық жас король сарайындағы Кайхап Тджетиді Мин құдайының stolist-і етіп жасады. Кейіннен Кайхап Тджети Меренре немесе Пепи II тұсында Тоғызыншы Жоғарғы Египет номасының номархы болды және Ахмимге жақын жерге жерленді.

Құрылыс жұмыстары

Меренре билігінің басты ескерткіші – оның пирамида кешені. Бұдан басқа, Меренре Абидос маңындағы қазіргі Ком-эль-Сұлтан ауданындағы Озирис және Хенти Аментью ғибадатханасында жұмыс жүргізген деген шамалы дәлелдер бар. Сол жерде, ғибадатхананың іргетасында оның билігі кезінде жасалған бірнеше жеке стелалардың фрагменттері табылды, бұл ғибадатхана 12-ші династияда (шамамен б.з.б. 1990–1800 жылдары) толықтай қайта жаңартылған. Сол кезде жүргізілген жұмыстардың мәні мен ауқымы толыққанды анықталмады; мүмкін, Меренре бүкіл Египет бойынша мұндай шіркеулерді көптеп салған әкесінің үлгісімен, сол жерде Ка шіркеуін салған болар.

Билік етудің соңы

Стивенсон Смит Тель-эль-Машутада цилиндрлі мөр табылғаннан кейін Меренре мен Пепи II арасындағы екінші бірлестік билеу мүмкіндігін ұсынды. Әкімшілік шенеунігіне тиесілі мөрде "Жоғарғы және Төменгі Египет патшасы Меренре, Ра сияқты мәңгі өмір сүрсін" деп жазылған, және мөрде патшаның дұшпанын жеңгені, сондай-ақ Меренре мен Пепи II-нің горус есімдері бір-біріне қарап тұрған серехтерде бейнеленген. Бұл бірлескен билеудің дәлелі ықтимал және ол шенеунік екі патшаның да әскерінде қызмет еткенін немесе патшалардың жақын туыстар болғанын көрсетуі мүмкін. Пепи II-нің таққа отырғанда жас болғанын және Меренренің билігінің қысқа болғандығын ескере отырып, Уильям Дж. Мурнэйн және одан кейінгілер, оның ішінде Энтони Спалингер мен Найджел Струдвик екі патша арасындағы бірлестік билеу идеясын қабылдамады. Керісінше, Мирослав Барта үшін осы бірлестіктің мүмкіндігі жоққа шығарылмаған.

Нубия

Меренре билігі кезінде Төменгі Нубия Египеттің сыртқы саясатының басты бағыты болды. Екі жартастағы рельефте патша нубиялық басшылардың бағынуын қабылдап жатқаны бейнеленген, олардың алғашқысы, Бірінші шатқаманың жанында Асуаннан Филаға дейінгі ежелгі жолда орналасқан. Онда Меренре екі елдің бірігуінің символында тұрғаны көрсетілген, бұл оның билігінің бірінші жылында жасалғанын көрсетеді. Ескі Патшалық дәуірінің соңында Нубияға оңтүстіктен C тобының адамдары келді. Кермаға ортақтасып, олар Египетпен және оның одақтастарымен аймақты бақылау үшін үнемі күресті. Бұл аймақ египеттіктер үшін құнды болды, себебі одан хош иіссу, эбон ағашы, жануар терілері, піл сүйегі және экзотикалық жануарлар алынды. Меренре үш египеттік әскерді Төменгі Нубиядан сән-салтанат тауарларын алу үшін, мүмкін қазіргі Донгола немесе Шендиге, Ям [fr] жеріне жіберді. Бұл экспедицияларды кербенбасшы, кейіннен Элефантиндегі Хархуфтың номархы басқарды. Ол Египеттің оңтүстігін бейбіттендіргенін мәлімдеді, бірақ оның экспедициялары негізінен жұмыс күші мен саудагерлердің кербенінен тұрды. Мұндай экспедициялардың мақсаты – жергілікті халық пайдалана алмайтын немесе пайдалана алмайтын ресурстарды игеру болды, және олар сирек жағдайларда ғана шайқасуға мәжбүр болды. Бірінші экспедицияда Хархуфқа әкесі, лектор-жұбаныш Ири ілесіп жүрді. Біріншісі жеті айға, ал екіншісі сегіз айға созылды. Үшінші экспедицияда, Меренре билігінің соңында немесе Пепи II билігінің басында, Хархуфқа Ям патшасының Тджемеху халқына, мүмкін ливиялықтарға немесе Нубияның батысына қарсы соғысқа аттанғаны туралы хабар жетті. Сондықтан ол оларға қарсы күресте жеңіске жетіп, байлыққа ие болу үшін Ям әскерлерімен бірікті, немесе Ям патшасымен кездесіп, жаушылықтың басталуын болдырмақшы болды. Иртжет, Сетжу және Уават билеушілері Хархуфтың Египетке оралуына кедергі келтіруге әрекеттенген болуы мүмкін, бірақ олар өз ұстанымын өзгертті және Хархуфқа ірі қара мен ешкілерді сыйға берді. Бұл, мүмкін, оған сыйлықтар бергеннен кейін немесе Хархуфтың күшті күзетінің арқасында болды. Қалай болғанда да, Хархуф патшаға өзінің күтпеген кешігуін түсіндіру үшін көп күш жұмсады, себебі осы экспедициялардың ұзақтығы оған мақтаныш тудырды. Патшаның елшісі оны құрма шарабымен, торттармен, нанмен және сырамен қарсы алды. Мұндай экспедициялардың әрқайсысы – қарым-қатынас сапары болды және олар үлкен есек кербендерімен жүргізілді. Хархуф басқарған үшінші кербенде үш жүз есек болды, олар хош иіссу, эбон ағашы және астықтарды үлкен сақтау ыдыстарында тасымалдады. Египеттің ішінде де, сыртында да жүк тасушы жануарларға деген сұранысты қанағаттандыру үшін Египеттіктер кемінде төртінші династиядан бері есекті көптеп өсірді. Билік құрғаннан бері бесінші мал санауының жылында Меренре өз астанасынан оңтүстікке, Элефантинаға, нубиялық басшылардың бағынуын қабылдау үшін сапар жасады. Бұл туралы Филаның жанындағы Эль-Хессе аралының қарама-қарсы жағында орналасқан жазу мен рельеф куәлік береді: Сол кезде Меренре Пепи I салған наосты жаңарту үшін Элефантин аралындағы Сатет ғибадатханасына барған болуы мүмкін. Бұл туралы ғибадатхананың бір ошағындағы табиғи үңгірдің жартастағы бетінде Меренре туралы тағы бір жазуда айтылған: Хархуфтан басқа, сол кезде Нубияда белсенді болған тағы бір египеттік жоғары лауазымды адам – Пепи I армияның қолбасшысы қызметіне көтерілген Вени болды. Осылайша, Вени Синай мен Леванттағы әскери науқандары үшін нубиялық жалдамалыларды жалдады, олар полиция күшінде де жиі жұмыс істеді. Сонымен қатар, Вениге Элефантинадан Мемфиске Меренре пирамида кешенінің жоғарғы бөлмесі үшін граниттен жасалған жалған есікті, есіктер мен есік бағаналарын әкелу тапсырылды. Ол алты жүк қайығы, үш сүйрегіш қайығы және бір әскери кемемен өзеннен төмен қарай жүзіп, ақырында пирамиданың жанында тоқтады. Сүйрегіш қайықтар ауыр жүктерді тасымалдауға қабілетті үлкен баржалар болды. Венидің өмірбаянында олардың ұзындығы мен ені көрсетілген. Жалпы алғанда, Төменгі Нубиядағы Египеттік іс-әрекеттердің маңыздылығы соншалық, Вениге қазіргі Шеллалдың жанында бес арналы каналды қазуды бақылауға тапсырма берілді. Бірінші шатқамада жүзуді жеңілдету үшін канал Нилге параллель салынды. Сол кезде Вени Нубиялық басшылардан алған ағаштан жеті қайық жасады.

Бас пирамида

Меренре пирамидасы Оңтүстік Саккарада салынған. Ежелгі египеттіктер оны Ханефермеренре деп атаған, оны әртүрлі түрде "Меренре даңқта пайда болып, әдемі", "Меренренің кемелділігі көтеріледі", "Меренренің кемелділігінің көрінісі" және "Меренре көрінеді және әдемі" деп аударады. Пирамида Пепи I пирамидасының оңтүстік-батысында және Джеткаре пирамидасына ұқсас қашықтықта орналасқан. Пирамиданың бастапқы биіктігі 100 египеттік шынтақ, ал оның төртбұрышты негізінің қабырғасының ұзындығы 150 шынтақ болды. Бұл Меренре пирамидасының биіктігіне 125 шынтақтық гипотенуза береді, демек, биіктігі (еңісі) Гизадағы Хафре пирамидасымен пропорционал. Негіздің жартысы, биіктігі және гипотенуза (75, 100, 125 шынтақ) құрамындағы үшбұрыш пифагорлық үштік құрайды, оны 3,4,5 пропорциясына дейін кезеңдеуге болады. Оған жақын жердегі Уади-Тафладан басталатын, шамалы алыста, бірақ төмен орналасқан жол арқылы кіруге мүмкін болған. Пирамиданың ішкі дәліздері Джеткаре Исеси пирамидасындағыдай орналасқан. Олар Пирамидалық мәтіндермен жазылған. XIX ғасырдың соңында египтолог Гастон Масперо тапқан Меренре пирамидасының мәтіндері 2019 жылы египтолог Изабель Пьер Круазо толық жариялады. Қазір толығымен қираған жерлеу камерасының солтүстік қабырғасында құрбандық ритуалдарының формулалары бейнеленген, олар шығыс қабырғаға жалғасқан, Унас, Тети және Пепи I пирамидаларындағыдай. Пирамидалық мәтіндер жазулар топтарына жинақталған жүздеген сөздерден тұрады, бірақ әртүрлі көшірмелерде сөздер топтар ішінде әртүрлі орналасуы мүмкін және топтар арасында алмастырылуы мүмкін. Бұл олар бейнелейтін ритуалдардың құрамындағы редакциялық динамизмді көрсетеді. Меренре қабірінің оңтүстік және батыс қабырғаларында патшаның трансформациясы туралы мәтіндер бар. Шығыс қабырғасында қайтыс болған билеушінің культін мәңгілік етуге шақыратын сөздер, ал қарсы қабырғада Хорус пен Нуттың қорғанысы туралы мәтіндердің тағы екі тобы кездеседі. Қалған мәтіндер қабір бөлмесінде патшаның майлануы мен оралуы, оның азық-түлікпен қамтамасыз етілуі, Исида мен Нефтидің шақыруы және аспанға көтерілуі туралы айтады. Саркофаг бөлмесінен шығып, алдыңғы бөлменің қабырғаларында патшаның құдайлар қауымына қосылуын шақыратын мәтіндер мен қорғау формулалары бар. Қалған дәліздер мен кіреберістерде патша мен құдайлардың аспандағы жолы туралы айтылған сөздер бар.

Мәйітті жерлеу ғибадатханасы

Меренр пирамидасы кеңірек жерлеу кешенімен қоршалған, оның құрбандық шатыры пирамиданың солтүстік жағында орналасқан. Сол жерде құдайлардың патшаны өмірден кейін қарсы алуын бейнелейтін рельефтердің фрагменттері табылды. Шатырдың залы әктаспен төселген. Одан әрі граниттен жасалған жалған есіктің негізі тұр. Патшаның қайтысынан жұмыс тоқтағандықтан, кешеннің кейбір әшекейлері аяқталмай қалған.

Анам

1881 жылы египтологтар Эмиль және Генрих Карл Брюгш қарақшылар жасаған ойыс арқылы Меренре пирамидасының қабір бөлмесіне енуге қол жеткізді. Олар оның қабырғаларының төменгі бөліктерін тас тонаушылар алып тастағандықтан, қалың әк тас қабырғалары қауіпті түрде ілініп тұрғанын көрді. Қара базальттан жасалған саркофаг бұрынғысынша толық болды, қақпағы артқа қарай жылдырылған, ал ішінде бойы биік адамның мумиясы жатқан еді. Мумияның жағдайы нашар болды, себебі ежелгі қабір тонаушылары оның орамаларын ішінара жыртып тастаған. Брюгш ағайындары мумияны Египет ескерткіштері бөлімінің басшысы, сол кезде денсаулығы нашарлап жатқан Огюст Мариеттке көрсету үшін Каирге апаруға шешім қабылдады. Тасымалдау кезінде мумияға қосымша зақымдар келді: теміржол мәселелері мумияны пойызбен Каирге жеткізуге кедергі келтірді, сондықтан Брюгштер оны жаяу алып кетуді шешті. Осы мақсатта қолданылған ағаш саркофаг тым ауыр болған соң, олар мумияны алып шығып, екі бөлікке бөлді. Мумияның бөліктері, соның ішінде басы, Булак (Каир) ауданында, жақын маңдағы Египет мұражайына көшірілгенге дейін қалды. Эмиль Брюгш қалған бөліктерін – мойын омыртқасын және қабырғасын Берлиндегі Египет мұражайына сыйға берді. Олар Екінші дүниежүзілік соғыстан бері табылған жоқ. Графтон Эллиот Смит жасаған алдын ала сараптамалар мумияның жас адамға тиесілі екенін көрсетті, бұл жастық шақтағы шаштың іздерімен расталады. Мумияның кім екені әлі де белгісіз, өйткені Эллиот Смит орау техникасының алтыншы емес, он сегізінші династияға тән екенін байқады. Ескі мумияларды қайта орау фактілері белгілі, сондықтан бұл байқау мумияның Меренреге тиесілі екенін жоққа шығармайды. Мумия 20 ғасырдың басында Эллиот Смит жасаған талдаулардан бері толыққанды зерттелген жоқ, және оның кім екені әлі де нақты емес.

Ескі патшалық

Бесінші және алтыншы династиялардың басқа патшалары сияқты, Меренре де өзінің пирамидалық кешенінде өткен ресми, мемлекеттік қолдау көрсетілген жерлеу культінің нысаны болды. Алтыншы династияның орта кезеңінде номархтар мұндай культтардың діни қызметкерлерін қадағалаушы болып табылды. Мысалы, Эдфу номархы Қар және Тинит номархы Геги «'Меренре пайда болып, сұлу' пирамидасының діни қызметкерлерін оқытушысы» болды; Пепи II тұсында Жоғарғы Египеттің бірінші номының номархы Хекайб «Меренре пирамидасының тобының жетекшісі» болды. Меренре пирамида кешенінде культқа қызмет еткен діни қызметкерлердің кейбіреулері атымен белгілі, олардың ішінде Иарти және оның ұлы Меренресенеб; Беби деп аталған белгілі бір Меру; және Пепи I пирамидасында қызмет еткен Нипепи. Бұл культқа қатысты тағы бір дәлел – Пепи II-нің Меренре пирамида қаласында тұратын адамдарды салықтан немесе міндетті еңбектен босату туралы жарлығы. Меренре мен Пепи II билік еткен кезеңдегі оның өмір сүруін және гүлденуін Меренре пирамида қаласындағы патшалық астық қоймасының инспекторы Анхпепидің фрагментті папирус хаты растайды: Кейінгі Алтыншы династия кезінде Меренренің жерлеу культіне қызмет еткен бірнеше діни қызметкерлер белгілі; мысалы, діни қызметкер Иду Сенени Меренре мен Пепи II пирамидаларында қызмет еткен. Культ Меренренің Саққарадағы жерлеу ғимаратынан тыс жерлерде де белсенді болды: Елкабтағы жазбалар осы культтың діни қызметкерлерінің жергілікті Нехбет храмында немесе оның жанында қызмет еткенін көрсетеді. Бұл, мүмкін, Бірінші аралық кезеңге дейін сақталған болуы мүмкін, бұл туралы Менанкхпепидің мансабы куәлік етеді. Менанкхпепи Меренре пирамида кешенінде діни қызметкер болып қызмет етті, бірақ оның өмірінің нақты мерзіміне қатысты белгісіздіктер Бірінші аралық кезеңнің дүрбелеңінде Меренре культінің сақталуы туралы нақты қорытындыларға кедергі келтіреді. Египтологтар Генри Джордж Фишер мен Людвиг Борхарт Менанкхпепидің тиісінше Тоғызыншы немесе Он бірінші династиялар кезінде өмір сүргенін болжады, ал соңғы қайта қараулар Алтыншы династия мерзіміне алып келді.

Кейінгі кезеңдер

Джеймс Квибеллдің Иераконполисте тапқан Пепи I және, мүмкін, Меренренің қола мүсіндерінен тұратын діни заттар жиынтығы, Орта патшалық кезеңінің басында жүргізілген құрылыс жұмыстары кезінде сол жерге қойылған болуы мүмкін. Бұл жиынтық, сондай-ақ ғибадатхана аумағында табылған басқа да осындай жиынтықтар, бұрынғы кезеңдерде жасалған рәсімдік заттар мен мүсіндерден құралған. Бұл олардың сол уақытқа дейін белгілі бір діни амалдарды орындағанын көрсетеді. Сол сияқты, Меренреге қатысты культ Жаңа патшалық кезеңінде болған немесе қайта жанданған, бұл оның Карнак патшалар тізімінде кездесуінен көрінеді. Бұл тізім Тұтмоз III (б.з.д. 1479–1425) тұсында таңдаулы патшалық ата-бабаларды құрметтеу мақсатымен жасалды. Меренре – перғауынның есімі және француз тіліндегі «Папирус» [fr] анимациялық мультсериалының басты кейіпкерлерінің бірі. Мультсериалда ол мейірімді билеуші, басты кейіпкер, ханшайым Тети Шеридің әкесі ретінде бейнеленген. «Папирус» комикстерінде перғауын Мэрнептах деп аталған.