Кіріспе

Театрлық қойылымның түрі. Көше театры – бұл ашық ауадағы қоғамдық кеңістіктерде, белгілі бір төлемді көрерменсіз қойылатын театрлық өнер мен көрсету түрі. Бұл кеңістіктер кез келген жерде болуы мүмкін, соның ішінде сауда орталықтары, тұрақтар, демалыс аймақтары, колледждер мен университеттердің кампустары және көше төңіректері. Олар әсіресе адамдар көп жиналатын ашық орындарда жиі кездеседі. Көше театрымен айналысатын актерлер көше музыканттарынан бастап, өнер көрсету орындарымен тәжірибе жасағысы келетін немесе өздерінің негізгі жұмыстарын насихаттағысы келетін ұйымдастырылған театр компаниялары мен топтарына дейін жетеді. Бұл, теледидар, радио сияқты ақпарат көздері болмаған кезде, адамдарға ақпарат жеткізудің бір жолы болды. Қазіргі кезде көше театры көрермендерге белгілі бір хабар жеткізу үшін қолданылады. Көше театры актерлік өнердің ең табиғи түрі саналады, себебі онда микрофон немесе күшті динамиктер қолданылмайды. Кейде орындаушыларға фестивальдерге, балаларға арналған қойылымдарға немесе шерулерге тапсырыс беріледі, бірақ көбінесе көше театрының актерлері еңбекақысыз жұмыс істейді немесе көрермендердің шапандарына түскен сыйлықтардан кіріс табады. Көше театрын ұйымдастыру үшін қарапайым костюмдер мен реквизиттер қажет, көбінесе дыбысты күшейту болмайды немесе аздап болады, актерлер өздерінің табиғи дауыс және физикалық мүмкіндіктеріне сенеді. Дыбыс мәселесі физикалық театрдың, соның ішінде би, мим және клоунаданың ашық ауада өте танымал жанр болуына себеп болды. Көрерменді қызықтыру үшін қойылымдардың айқын, қатты және түсінуге оңай болуы керек. Көше театры паркте немесе бақтағы сияқты, бөлінген және билетпен баруға болатын ресми ашық ауадағы қойылымдардан ерекшеленеді. Кейде көше театрының актерлері жергілікті немесе мемлекеттік органдардан лицензия немесе рұқсат алуға тиіс. Көптеген актерлер белгілі бір орындарға халықаралық сапарлар жасап тұрады. Көше театры – театр өнерінің ең көне түрі саналады: көптеген негізгі ойын-сауық түрлерінің бастаулары көшедегі өнерге, соның ішінде діни драмалар мен басқа да көптеген формаларға барып тіреледі. Жақында ғана жүз жыл бұрын варьете театрларында, музыкалық залдарда және водевильде өмір сүрген актерлер қазір әлемнің көптеген танымал көшелерінде кәсіби өнер көрсетеді. Робин Уильямс, Дэвид Боуи, Жюэль және Гарри Андерсон сияқты белгілі актерлер мансабын көше театрынан бастаған. Көше театры – дәстүрлі театрға қатыса алмайтын немесе билет сатып ала алмайтын адамдар үшін оны қолжетімді етудің бір жолы. Көрермендер әдетте кез келген адамнан тұрады және көптеген қойылымдар тегін қоғамдық ойын-сауық болып табылады.

Көшедегі жұмыстарды тоқтату себептері

Әлеуметтік белсенділікке қызығушылық танытқан орындаушылар өз жұмыстарын көшеде тікелей жұртшылыққа ұсынуды таңдауы мүмкін, осы арқылы олармен тікелей бетпе-бет кездесіп, әрекеттесуге тырысады. Мысалы, мультимедиа суретшісі Цезер Пинк және оның «Императорлық оргия» тобы «Біздің күнделікті нанымыз» атты қойылымды сахналады. Олар Нью-Йорктің қаржылық ауданының көшелеріне шығып, керемет нанның тоқаштарын салтанатты түрде жаяу жүргіншілерге ұсынды. Әр тоқашқа шайтаннан жарнама тіркелген еді, онда ол адамдардың жанын материалдық игіліктерге сауда жасауға шақырыпты. Полиция шақырылып, нанның ішінде жарылғыш заттар бар-жоғын тексеру үшін оларды іздеуге қабілетті иттің көмегіне жүгінгенде қойылым қызу пікір-таластарға себеп болды. Басқа суретшілер театрға ақы төлеп кіретін жұртшылық олармен байланыс орнатуға тырысатын халықтың толық бейнесін көрсетпейді деп санайды, сондықтан «көшедегі қарапайым адамға» орындау демократиялық тарату нысаны болып есептеледі. Заманауи көше театрларының кейбіреулері Карнавал, комедия дель арте сияқты бұрыннан бар көше және халық театрларының дәстүрлерін жан-жақты зерттеді және оларды бастапқы контекстіне жақын жағдайда көрсетуге ұмтылады. Көшені таңдау себебі қандай болмасын, көше дәстүрлі театр кеңістігінен өзгеше мүмкіндіктерге ие орын. Welfare State International ұйымының өкілі Сью Гиллдің пікірінше, көшедегі театр қойылымы жабық орындағы қойылымнан кем емес, ол сахнадағыны сыртқа шығару ғана емес, сонымен қатар өзінің ерекше энергиясы мен тұтастығы бар форма. Көптеген компаниялар саяси мақсаттармен жетекшілік етеді және көше театрын орындаумен наразылықты біріктіреді. Бұл Сан-Франциско Мим труппасының партизандық театры, «Тірі театр», «Нан мен қуыршақ театрының» карнавалдық шерулері, сондай-ақ Ашеш Малла мен Непалдың «Сарванам» театр тобының жұмысы арқылы көрінді. 1960-1970 жылдары дамыған кейіпкерлерге негізделген көше театрын Lumiere and Son, John Bull Puncture Repair Kit, Exploded Eye және Natural Theatre Company сияқты топтар жасады. Бұл қойылымдар алдын ала хабарланбастан, алдын ала дайындалған сценарий бойынша ойналатын кейіпкерлерді, әдемі немесе түсініксіз көріністерді немесе жай ғана жолдан өтетін адамдармен әңгімелесуді қамтыды. Олар «жасырын камера» стилінде алдауға тырыспады, керісінше, көрермендерді олармен бірге ойнауға шақырды. Ешқандай жоспарлау немесе репетиция болатын оқиғаны анықтай алмайды. Мысалы, Natural Theatre-дың «Қызғылт чемодан» сценарийі. Көптеген әдемі киінген адамдар жарқын қызғылт чемодандармен көшелер мен ғимараттарға кіреді. Олар өз серіктерін іздеп, оларды таба алмайды. Іздеу кезінде олар автобусқа мінеді, такси шақырады, дүкендердің терезелеріне түседі және т.б. Олар жолшыбайлардың көмегімен алдын ала белгіленген жерде кездескен кезде, аймақтың қабылдауы өзгереді және сауда жасау кем дегенде бірнеше сәт тоқтатылады. Оның юморі жалпыға ортақ, бұл қойылым шамамен жетпіс елде көрсетілді. Әдетте оны төрт-бес актер орындайды, бірақ жиырма бес актермен де қойылған.

Интерактивті көше театры

Интерактивті көше театры – көше театры мен интерактивті өнердің екі жеке өнер түрінің үйлесімі. Басқа интерактивті өнерден өзгешелігі, интерактивті көше театрының қойылымы ашық ауада, көпшілік орында және көбінесе фестивальдерде өтеді. Интерактивті көше театрының көрермендері – өз еркімен қатысу үшін тоқтаған жаяу жүргіншілер. Осы өнер түрі уақытша, әдетте бірнеше сағатқа созылады және галерея немесе мұражайға қарағанда оңайырақ және қол жетімді деп есептеледі, себебі театрға немесе мұражайға ешқашан бармаған адамдар да интерактивті көше театрына қатыса алады. Кейбір интерактивті өнер инсталляциялары келушілерге олардың ішінде, үстінде және айналасында жүруге немесе инсталляция нысандарымен әрекеттесуге мүмкіндік береді. Интерактивті театрдың тағы бір түрі – көрермендердің өзінің өнер туындысының бір бөлігіне айналуы. Сондай-ақ, көшедегі интерактивті театрдың түрлері де бар, онда көрермендер қойылымның белсенді қатысушысы болып, суретшімен бірлесіп керемет ұжымдық өнер туындысын жасайды.

Перу

Перуде отбасылық жоспарлау және контрацепция туралы көптеген қате түсініктерді жою үшін интерактивті көше театры пайдаланылды. "Мырза қауесет" атты қойылым контрацепция және жоспарлы туу туралы ақпаратты кеңінен тарату мақсатында қойылды. Қойылымда фармацевт рөліндегі кейіпкер контрацепция туралы шындықты айтты, бұл Мырза қауесет кейіпкері тарапынан айтылған жалған мәлімдемелерге қарсы келді. Көшелерде қуыршақтарды қолдана отырып, СПИД немесе ВИЧ вирусының қаншалықты қауіпті екенін түсіндіру үшін көрсетілімдер ұйымдастырылды. Көрсетілімде басты кейіпкер СПИД-ке шалдығып, осы ауруды басқаларға жұқтырады, нәтижесінде кейіпкер қайтыс болады және ауру басқа адамдарға да таралады. Бұл хабарлама вирустың танылуын арттыруға және аурудың таралуын азайту жолдары туралы халықты біліммен қаруландыруға көмектеседі.