Королевский флоттың "Колосс" классындағы линкорлары

Кіріспе

Колосс класының линкорлары – 20-ғасырдың бірінші онжылдығының соңында Корольдік теңіз күштері үшін салынған, соңғы линкорлар. Бұл әпке-қарындас кемелер өмірінің бар сағатын Жеке және Ұлы флоттарда өткізіп, көбінесе флагмандық кемелер болып қызмет етті. 1916 жылдың мамырындағы Ютландия шайқасына және бірнеше айдан кейін 19 тамыздағы нәтижесіз қақтығысқа қатысудан басқа, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде олардың қызметі әдетте Солтүстік теңіздегі реттелген патрульдеу мен жаттығулардан тұрды. 1918 жылы соғыс аяқталғанда Колосс класының линкорлары ескірген деп есептелді және келесі жылы резервке жіберілді. 1921 жылы Геркулес металл тескісіне сатылды, ал Колосс қысқа мерзімге оқу кемесі ретінде пайдаланылды. 1923 жылы ол корпусы бұзылып, бес жылдан кейін металл тескісіне сатылды.

Негізгі деректері мен дизайны

Бастапқы 1909–1910 жылдарғы Әскери-теңіз бағдарламасына екі дредноут және бір шайқас крейсері кірді, бірақ ағылшын-герман қарулану жарысының салдарынан қоғамдық қысым нәтижесінде үкімет оны алты дредноут және екі шайқас крейсеріне дейін ұлғайтты. Алғашқы екі кеме «Колоссус» класына жатты және олар бұрынғы кемелердің жетілдірілген нұсқалары болды. 1908 жылдың 19 қарашасында үшінші теңіз лорды және Әскери-теңіз күштерін бақылаушысы контр-адмирал сэр Джон Джеллико «Нептун» дизайнына енгізілген өзгерістерді ұсынды. Ол жаудың атысына ұшырамайтын жерлерден броняны оларға қайта бөлуді және бұрынғы кемеде қолданылған 18 дюймдік (450 мм) қарудың орнына 21 дюймдік (533 мм) торпедаларды орнатуды қалады; сонымен қатар қосалқы торпедалардың саны да арттырылуы керек еді. Әлдебір үй флотының бас қолбасшысы адмирал Фрэнсис Бриджменнің бұрынғы хабарламасынан ықпалданып, Джеллико бас мачтаны жоюды және оның бақылау мұнарасының функцияларын суперструктурадағы бақылау мұнарасына, броньды бақылау мұнарасына көшіруді ұсынды. Теңіз қару-жарағының директоры (DNO) контр-адмирал Реджинальд Бэкон алдыңғы мачтадағы бақылау мұнарасын сақтап қалу керектігін айтты. Джеллико жаңа дизайнның «Нептуннан» сәл ауырлау болуына келісім білдірді, бірақ шығынның артуына жол бермеді, бұл Кеме құрылысы директоры (DNC) сэр Филип Уоттске үлкен шектеулер қойды. DNC бас мачтаны жоюға қарсы болды, өйткені ол қайықтарды басқаруға қажет деп есептеді, бірақ Адмиралтейство оның пікірін қабылдамады және үш аяқты алдыңғы мачтаны алдыңғы түтікке артқа орналастырды, үш аяқты тіреулер алға қарап тұрды, тік тіреуді сүйемелдеу үшін пайдалануға болатын еді. Бұл ыстық түтін газдары бақылау мұнарасын тұруға жарамсыз ететініне кепілдік берді. Түтіктің төмендігі 1912 жылы көтерілгенге дейін көпірді түтінмен жапты, бірақ бұл бақылау мұнарасының мәселесін одан әрі ушықтырды. Қанатты мұнараларды жақындату туралы шешім де түтін мәселесін нашарлатты, өйткені ол артқы қазандық бөлімінің бос кеңістігін азайтты, нәтижесінде алдыңғы түтікке артқы түтікке қарағанда он екі қазандықтың түтінін сыйыстыруға тура келді, бұл алдыңғы түтікке түтінді одан әрі арттырды. 1909–1910 жылдарғы Әскери-теңіз бағдарламасының барлық сегіз кемесінде мачталар мен түтіктердің бірдей орналасуы болды; тек екі шайқас крейсерінде ғана олардың алдыңғы мачталары мен алдыңғы түтікшелері айтарлықтай шығындармен ауыстырылды. Теңіз архитекторы және тарихшысы Дэвид К. Браун бүкіл оқиға туралы былай деді: «Қанағаттанарлық келісімге қол жеткізу үшін сонша уақыт кеткені таңқаларлық, себебі DNO мұнаралардың төбесіндегі бақылау капоттарына талап қойды және Джеллико қайықтарды басқаруға бейімділігі болды. Бұл қанағаттандырмайтын орналасулар оттық күшін азайтып, торпедадан қорғауға кедергі келтірді және шығынды арттырды. DNO ретінде, кейін бақылаушы ретінде Джеллико бұрынғы кемелердің қанағаттандырмайтын орналасуы үшін көп кінәні мойындауы керек». «Нептун» сияқты, «Колоссус» класындағы кемелердің қанатты мұнаралары «эшелонмен» орналастырылды, сондықтан барлық бес мұнара кең жақта атуға мүмкіндік алды, бірақ іс жүзінде жарылыс салдарынан суқұрылысы мен қайықтар зақымдалғандықтан, бұл тек төтенше жағдайларда ғана мүмкін болды. Сондай-ақ, кеменің ұзындығын азайту үшін екі қанатты мұнараның үстінде кеме қайықтарын орналастыруды жалғастырды. Алайда, егер білік кезінде арқалықтар зақымдалса, олар мұнараларға құлап, оларды қозғалмайтын ете алатын еді. Көпір және оған байланысты компас платформасы да бақылау мұнарасының үстінде орналасқан, егер көпір құласа, ол да көрінбей қалуы мүмкін еді.

The initial 1909–1910 Naval Programme included two dreadnoughts and a battlecruiser, but was later increased to six dreadnoughts and two battlecruisers as a result of public pressure on the government due to the Anglo German naval arms race. The original pair of battleships became the Colossus class and were improved versions of the preceding battleship, On 19 November 1908, Rear Admiral Sir John Jellicoe, the Third Sea Lord and Controller of the Navy, proposed the changes that he would like to make to the Neptunes design. He wanted to redistribute the armour from locations not exposed to enemy fire to those that were and to fit 21 inch (533 mm) torpedoes in lieu of the 18 inch (450 mm) weapons used in the earlier ship; the number of spare torpedoes were to be increased as well. Likely prompted by an earlier memo from Admiral Francis Bridgeman, commander in chief of the Home Fleet, Jellicoe wanted to eliminate the mainmast and transfer most of the functions of its spotting top to an armoured spotting tower atop the conning tower in the superstructure. The Director of Naval Ordnance (DNO), Rear Admiral Reginald Bacon, argued that the spotting top in the foremast should be retained. Jellicoe was willing to slightly increase the new design's displacement over Neptune, but it could not cost any more, which placed major constraints on the Director of Naval Construction (DNC), Sir Philip Watts. The DNC objected to the loss of the mainmast as he believed that it was needed to support a boat handling derrick, but was overruled by the Admiralty, which preferred to position the tripod foremast behind the forward funnel with the tripod legs facing forward to allow the vertical leg to be used to support the derrick. This all but guaranteed that the hot funnel gases could render the spotting top uninhabitable. The short height of the funnel also bedevilled the bridge with smoke until it was raised in 1912, although this exacerbated the problem for the spotting top. The decision to space the wing turrets more closely together also made the smoke problem worse; because it reduced the space available to the aft boiler room which meant that the forward funnel had to accommodate the exhausts of a dozen boilers compared to the aft funnel's six, further increasing the smoke from the forward funnel. All eight capital ships of the 1909–1910 Naval Programme had the same arrangement of masts and funnels; only the two battlecruisers had their foremast and forward funnel positions exchanged at considerable expense. David K. Brown, naval architect and historian, commented on the whole fiasco: "It is amazing that it took so long to attain a satisfactory arrangement, which was caused by the DNO's insistence on sighting hoods in the roofs of turrets and Jellicoe's obsession with boat handling arrangements. These unsatisfactory layouts reduced firepower, prejudiced torpedo protection and probably added to cost. As DNO and then as Controller, Jellicoe must accept much of the blame for the unsatisfactory layout of the earlier ships." Like Neptune, the wing turrets of the Colossus class ships were staggered "en echelon" so that all five turrets could shoot on the broadside, although in practice the blast damage to the superstructure and boats made this impractical except in an emergency. The design also perpetuated siting the ship's boats on girders over the two wing turrets to reduce the length of the vessel. However, if the girders were damaged during combat, they could fall onto the turrets, immobilising them. The bridge and its associated compass platform was also situated above the conning tower, which similarly risked being obscured if the bridge collapsed.

Сипаттама

Колос класының кемелерінің жалпы ұзындығы 545 фут (166 м), ені 85 фут (26 м) немесе 86 фут (26 м) және сусыру тереңдігі 29 фут (9 м) болатын. Олар қалыпты жүктемеде және толық жүктемеде сусырып тастады. Кемелердің экипажы құрамында 751–778 офицер мен сарбаз болды, ал 1916 жылдың шілдесінде 791 адамды құрады. Кемелер екі жинақты Парсон тікелей жетекті бу турбиналарымен жабдықталған. Колос класы үш машина бөлімі бар алғашқы британдық дредноуттары болды. Сыртқы винт біліктері сыртқы машина бөліміндегі жоғары қысымды турбиналармен байланыстырылған, ал олардың шығарылған буы орталық машина бөліміндегі төмен қысымды турбиналарды қозғалтып, ішкі біліктерді айналдырды. Турбиналар 18 су түтік қазандығынан алынған буды пайдаланды, олардың жұмыс қысымы болды. Олар дредноуттарға максималды жылдамдық 25 теңіз шақырымын (46 км/сағ) беруге арналған. Теңіз сынақтары кезінде әйел кемелер жобаланған жылдамдық пен ат күшінен асып түсті. Олар көмірдің максималды 3200 тоннасын және оның жану жылдамдығын арттыру үшін көмірге шашылған 700 тонна жанар майды тасыды. Бұл оларға 15 теңіз шақырымы (28 км) круиздік жылдамдықпен қашықтық берді.

Қару-жарақ және бронь

Colossus класы он 50 калибрлі Mark XI (BL) зеңбіректермен, бес гидравликалық қуатпен жұмыс істейтін екі зеңбірек мұнарасымен жабдықталған, олардың үшеуі ортасызда, ал қалған екеуі қанат мұнаралары ретінде орналасқан. Орталық желідегі мұнаралар алдыңғы жағынан артқа қарай «А», «Х» және «Y» деп белгіленген, ал сол және оң қанат мұнаралары тиісінше «П» және «Q» деп аталды. Кемелер әр зеңбірекке 100 оқтан астам оқ тасыды. Зеңбіректердің максималды көтерілу бұрышы +15° болды, бұл оларға максималды ұшу қашықтығын берді. Олар зеңбірек аузынан шығу жылдамдығымен оқ-дәрілерді атты. Әр зеңбірекке 150 оқтан астам оқ берілді. Сонымен қатар, төрт 3 фунттық салюттық зеңбіректер де болды. Кемелер үш 21 дюймдік су асты торпедалық түтіктермен жабдықталған, олардың біреуі әрбір бортында және тағы біреуі кормасында орналасқан.

Colossus класы алдыңғы және артқы барбеттер арасында қалыңдығы Крупп цементтелген бронядан жасалған су сызығының белдеуіне ие болды, ол орталық броньды цитадельдің сыртына дейін азайтылды, бірақ оқпанға немесе кормаға жетпеді. Бұл оларды 1893 жылдан бері су сызығында толық броньды белдеуі жоқ алғашқы британдық линкорлары етті. Белдеу кеменің қабырғасын су сызығынан 1 метр биіктікте 2 метрге дейін жапты, төмен қарай қалыңдығы азайды. Оның үстінде 8 дюймдік бронядан жасалған қабат орналасқан. Алдыңғы көлбеу бөлімдер су сызығы мен жоғарғы броньды белдеуді «А» барбетімен байланыстырды. Сол сияқты, артқы бөлім броньды белдеулерді «Y» барбетімен байланыстырды, бірақ оның қалыңдығы 8 дюймды құрады. Орталық желідегі үш барбеттің ашық беттері негізгі палубаның үстінде қалың бронямен қорғалған, ал төменде 4 дюймға немесе одан да азайтылған. Қанат барбеттері ұқсас болды, бірақ олардың сыртқы беттерінде 11 дюймдік броня болды. Зеңбірек мұнараларында 11 дюймдік қабырғалары және 3 дюймдік төбелері болды. Үш броньды палуба қалыңдығы орталық броньды цитадельден тыс жерлерде көбірек болатын. Бақылау мұнарасының алдыңғы және бүйір жақтары 11 дюймдік плиталармен қорғалған, бірақ төбесінің қалыңдығы 3 дюймды құрады. Бақылау мұнарасының артында және үстінде орналасқан бақылау мұнарасы екі жақты қабырғаларына ие болды, ал кормадағы торпедалық басқару мұнарасы 3 дюймдік қабырғалары мен 2 дюймдік төбесіне ие болды. Салмақты азайту мақсатында Colossus класының кемелері қозғалтқыш пен қазандықтарды қорғайтын торпедаға қарсы бөлімдерді жойды, одан кейін ескі dreadnought кемелерінде оларды тек журналдардың сыртында бірдей қалыңдықпен орналастырды. Олар қазандықтарды қорғайтын 1 дюймдік броньды плиталарды сақтап қалды.

Өртке қарсы бақылау

Негізгі қару-жарақтарды басқару орындары алдыңғы мачтаның басындағы бақылау мұнараларында орналасқан. Сол жерде орналасқан 3 метрлік (9 фут) Barr және Stroud бірдей қашықтық өлшегішінен алынған деректер Dumaresq механикалық компьютеріне енгізіліп, әрбір позицияның төменгі жағында орналасқан тарату станциясындағы Vickers қашықтық сағаттарына электрлік түрде жіберілетін. Онда ол қарулар қолдану үшін қашықтық және бұрылу деректеріне айналдырылатын. Нысана туралы деректер сондай-ақ нысананың қозғалысын болжауға көмектесу үшін графикалық кестеде тіркелді. Мұнаралар, тарату станциялары және басқару орындары кез келген комбинацияда байланыстырылуы мүмкін. 1912 жылы компас платформасының алдыңғы бөлігіне тағы бір 9 фут қашықтық өлшегіш қосылды. 1914 жылдың соңында брондалған қақпақтармен қорғалған, тағы бірнеше 9 фут қашықтық өлшегіштер мұнаралардың төбелеріне орнатылды. Colossus класындағы кемелер пайдалануға берілгеннен бастап Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдар аралығында отты басқару технологиясы қарқынды дамыды, ал ең маңызды жетістік – директорлық ату жүйесі болды. Бұл кемеде биік орналасқан отты басқару директорынан тұратын, ол электрлік түрде көрсеткіштер арқылы мұнараларға деректер жіберіп, мұнара экипажының осы көрсеткіштерге басшылық етуі тиіс болатын. Директорлік қабат бір мезгілде қаруларды атып, оқтардың жарылуын анықтауға көмектесті және оқтардың таралуына роллдің әсерін азайтты. Орнатудың нақты мерзімдері белгісіз болса да, екі кеме де 1915 жылдың желтоқсанына дейін директормен жабдықталды. Тағы бір жетістік – Dumaresq және тарату станцияларындағы қашықтық сағатының функцияларын біріктірген Dreyer өртке басқару кестесі. Hercules кемесіне оның ойлап табушысы, командир Фредерик Дрейер кемеге 1911 жылдың соңында тағайындалғанда, прототиптік үстел орнатылған болуы мүмкін. Кемеде бұл құрал кем дегенде 1916 жылдың ақпанына дейін сақталды, бірақ 1918 жылға қарай Mark I үстелімен ауыстырылды. Colossus кемесі 1916 жылдың басында Mark I үстелін алды.

Өзгерістер

1913-1914 жылдары "Х" мұнарасының үстіне кішкентай арақашықтық өлшегіш орнатылды және "Геркулес" кемесінің алдыңғы құрылысындағы 4 дюймдік зеңбіректерге қалқандар бекітілді. 1914 жылдың тамызында соғыс басталғаннан кейін, 3 дюймдік зениттік (АА) зеңбіректер қосылды. 1915 жылдың желтоқсанына дейін әйелді кемелер отты басқару директорларын алды; "Колосс" өзінікіні бақылау мұнарасының астындағы платформаға орнатты, ал "Геркулес" – компас платформасының артқы жағына кеңейтілген бөлігіне орнатты. 1916 жылдың мамырындағы Ютландия шайқасынан кейін палубаға қосымша бронь қосылды. Шамамен сол кезде, артқы құрылымнан төрт 4 дюймдік зеңбірек алынып тасталды. 1917 жылдың сәуір айына қарай кемелерде жеке 4 дюймдік және 3 дюймдік АА зеңбіректер орнатылды, ал алдыңғы 4 дюймдік зеңбіректердің тобы казематтарға жабылды. 1917-1918 жылдары кормадағы торпедалық түтік алынып тасталды, ал 1918 жылы жоғары бұрышты арақашықтық өлшегіш бақылау мұнарасына орнатылды. "Геркулес" кемесі сатылғанға дейін қосымша өзгерістерге ұшырамады, бірақ "Колосс" 1919-1920 жылдары АА зеңбіректерін алып тастады, ал 1921 жылдың қыркүйек-қазан айларындағы жөндеу кезінде бірнеше 4 дюймдік зеңбіректер алынып тасталды. Бұған қоса, Вашингтон теңіз келісіміне сәйкес кемені демилитаризациялау мақсатында жөндеу кезінде бірқатар техникалық құралдар алынып тасталды.

Кейінгі қызмет

Ұрыс аяқталғаннан кейін, кемелер 4-ші БС-ге ауыстырылды; «Геркулес» командирдің флагманы болды, ал «Колосс» эскадрильяның екінші командирінің флагманы болды. Ұлы флот 1916 жылғы 18 тамызда Солтүстік теңіздің оңтүстігіне қарай жылжып келе жатқан Неміс ашық теңіз флотына шабуыл жасау үшін теңізге шықты, бірақ бірқатар қате байланыстар мен қателіктер Джелликоудың неміс флотын портқа қайтып келгенге дейін тоқтатуына кедергі келтірді. Операция кезінде екі жеңіл крейсер неміс суасты қайықтарымен батырылды, бұл Джелликоуды неміс суасты қайықтары мен миналарының көп болуына байланысты флоттың негізгі бөлімдерін 55° 30' солтүстік енінен оңтүстікке қарай тәуекелге салудан бас тартуға мәжбүр етті. Адмиралтейство келісіп, Ұлы флоттың Неміс флоты Ұлыбританияға басып кірген жағдайда ғана немесе қолайлы жағдайларда шайқасқа мәжбүр ету мүмкіндігі болғанда ғана теңізге шығатынын белгіледі. Ұлы флоттың қалған бөлігімен бірге олар 1918 жылғы 23 сәуір күні Норвегияға бағытталған британдық конвойді ұстап алуға жасалған сәтсіз әрекеттен кейін Неміс ашық теңіз флоты теңізде болғанын көрсеткен радиохабарламалар алынғаннан кейін теңізге шықты. Немістер британдықтардан тым алшақ болды, сондықтан оларды ұстап алу мүмкін болмады және ешқандай оқ атылмады. Кемелер 21 қарашада неміс флоты сонда капитуляциялағанда Шотландияның Розит портында болды. 3 желтоқсанда «Геркулес» Одақтас Әскери-теңіздік келісім комиссиясын Германияның Киль қаласына жеткізу үшін бөлінді және 20 желтоқсанда Розит портына оралды. «Колосс» 1919 жылы қысқа мерзімге Резервтік флоттың флагманы болды, ал «Геркулес» бір айдан кейін резервке қосылды. Кемелер 1921 жылы жою тізіміне енгізілді, ал «Геркулес» сол жылы сатылып, 1922 жылы сүтілді. Алайда, «Колосс» балаларға арналған оқу кемесі ретінде сақталды және жаңа міндеттеріне сәйкес қайта жабдықталды. Бірақ мектеп 1922 жылы жабылды және ол қайтадан жою тізіміне енгізілді. «Колосс» 1923 жылы жою тізімінен алынып, оқу орталығына пайдалану үшін қалдырылды. Кеме 1927 жылы бұл міндеттен алынып, келесі жылы металлға сатылды.

After the battle, the sisters were transferred to the 4th BS; Hercules became the flagship of the commander, while Colossus became the flagship of the squadron's second in command. The Grand Fleet sortied on 18 August 1916 to ambush the High Seas Fleet while it advanced into the southern North Sea, but a series of miscommunications and mistakes prevented Jellicoe from intercepting the German fleet before it returned to port. Two light cruisers were sunk by German U boats during the operation, prompting Jellicoe to decide to not risk the major units of the fleet south of 55° 30' North due to the prevalence of German submarines and mines. The Admiralty concurred and stipulated that the Grand Fleet would not sortie unless the German fleet was attempting an invasion of Britain or there was a strong possibility it could be forced into an engagement under suitable conditions. Along with the rest of the Grand Fleet, they sortied on the afternoon of 23 April 1918 after radio transmissions revealed that the High Seas Fleet was at sea after a failed attempt to intercept the regular British convoy to Norway. The Germans were too far ahead of the British to be caught, and no shots were fired. The sisters were present at Rosyth, Scotland, when the German fleet surrendered there on 21 November. On 3 December, Hercules was detached to take the Allied Naval Armistice Commission to Kiel, Germany, returning to Rosyth on 20 December. Colossus briefly became flagship of the Reserve Fleet in 1919 and Hercules joined her in the reserves a month later. The sisters were listed for disposal in 1921 and Hercules was sold later in the year and broken up in 1922. Colossus, however, was reprieved to serve as a boys' training ship, and refitted to suit her new role. It did not last long as the school closed in 1922 and she was again listed for disposal. Colossus was withdrawn from the disposal list in 1923 and hulked for the use of the training establishment The ship withdrawn from that duty in 1927 and sold for scrap the following year.