Кіріспе

Дартмур понисі – Англияның Девон аймағында мекендейтін пони тұқымы. Бұл тұқым ғасырлар бойы Англияда кездеседі және түрлі мақсаттарда қолданылып келеді. Дартмур понисі – өте төзімді, қатал климатқа бейімделген, жақсы шыдамдылыққа ие тұқым, себебі олардың өмір сүретін аймақтағы ауа райы өте ауыспалы. Ғасырлар бойы жергілікті қалайы өндірушілер мен тас карьерлерінде жұмыс істеушілер оны жұмыс мал ретінде пайдаланған. Олар Дартмур аймағында жартылай жабайы күйде ұсталады. Дегенмен, 1900 жылы ашық далада шамамен 5000 болған олардың саны бүгінде тіркелген 300-ге жуық пониге дейін азайды. 2004 жылдың көктемінде тек 800-ге жуық понинің жайлауда жайылып жүргені белгілі болды.

Тұқымның ерекшеліктері

Дартмур понисінің кішкентай, әдемі басы, үлкен, кең жайылған көздері және серілген құлақтары бар. Оның денесі жақсы құрылған, мықты, кең, терең, орташа ұзындықтағы қабырға қуысымен ерекшеленеді. Аяқтары күшті, денеден тізе мен тобыққа дейін ұзын, бірақ күшті, тығыз сүйектері бар, қысқа жамбас сүйектері және жалпақ пішіндес тізесі бар; алдыңғы аяғы жақсы бұрышталған және еркін қозғалысы бар иыққа дейін көтеріледі, ал артқы аяғы жақсы бұлшық еттері бар және дөңгелек пішіндес, жалпақ немесе көлбеу емес, төрттен бір бөлігіне дейін көтеріледі. Жылқының жалы мен құйрығы толық және ағынды, ал оның қозғалысы еркін және тегіс. Ол мейірімді мінезді, сенімді, жайлы және сабырлы. Көптеген Дартмур понилерінің бойы арасында болады; тұқым стандартына сәйкес, понидің бойы 13 қолдан аспауы керек (1924 жылы қабылданған). Қабылданған түстерге құмыра, қоңыр, қара, сұр, қасқыр немесе роан жатады. Дартмур понисі тұқымында Piebald және skewbald түстеріне рұқсат берілмейді. Дартмур төбесінде жүгіріп жүрген осы түстегі понилер, Дартмур төбелік понилері болуы мүмкін, себебі Дартмурдың қарапайым халқы шұңқырларда кез келген типтегі понилерді жаюға құқылы. Дартмур төбелік понисі Дартмурда туған пони ретінде жіктеледі, бірақ таза тұқымды тіркелген Дартмур понисі емес. Бұл шын мәнінде тұқым емес, өйткені Дартмур төбелік понилерінің тізілімі тек шұңқырда туғандарға ғана ашық, сондықтан екі Дартмур төбелік понисінен туған, бірақ шұңқырда тумаған пони Дартмур төбелік понилер қауымдастығына тіркелмейді. Эксмур понилері географиялық жағынан бір-біріне жақын болса және олардың белгілері біршама ұқсас болса да, қазіргі дәлелдер Дартмур және Эксмур понилері бұрын ойланғандай жақын туыс емес екенін көрсетеді.

Тарих

Тарихқа дейінгі жылқылардың сүйектері Оңтүстік Британияда Вера Гордон Чайльдтің III–IV кезеңіне жататын камералы қабірлерде табылған. Бұл сүйектерді шамамен б.з.д. 3500 жылға, аңшы-жинаушы қоғамынан егіншілік қоғамына (неолиттік революция) өту кезеңіне даралайды; сүйектер, әдетте, жабайы жылқыларға тиесілі, бірақ осы мерзімге дейін үйрету басталған болуы мүмкін. 1970 жылдардағы археологиялық зерттеулер көрсеткендей, үйретілген понилер Дартмурде б.з.д. 1500 жылға дейін кездескен. 1012 жылға жатқан алғашқы жазбада Ашбертон ауданындағы жабайы жылқылар туралы мәлімет бар, ал Дартмурдегі поместьелердің ерте жазбаларында понилерге белгі қойылып, таңбаланғаны айтылады. Дартмур понисі орта ғасырларда кендерден қалайы кенін ауыр жүкпен тасымалдау үшін қолданылған. Кендер жабылғаннан кейін, бірқатар понилер шаруашылыққа пайдаланылды, ал көпшілігі бос жайылымға жіберілді. Дартмур түрмесінде 1900 жылдардың басынан 1960 жылдарға дейін понилер өсіріліп, күзетшілер тұтқындарды сүйемелдеу үшін пайдаланған. Дартмур 1922 жылы туған Дварка атты тайдың және Дварканың ұлы Литтеннің қанынан араб жылқысын алған. Бұл тұқымды анықтау және тіркеуге алғашқы әрекет 1898 жылы жасалды, осы кезде понилер Поло Пони Қоғамы құрған тұқымдық кітапқа енгізілді. 1924 жылы тұқымдық қоғам құрылып, тұқымдық кітап ашылды.

Дартмур понилері бүгінгі күні

Дартмур понилері Ұлыбританияға тән, бірақ АҚШ, Еуропаның континенттік бөлігі, Жаңа Зеландия және Австралия сияқты әлемнің басқа да аймақтарында кездеседі. Олар көбінесе мінетін понилердің негізгі тұқымын құру үшін қолданылады. Бұл тұқым балаларға мінуге ыңғайлы өлшем мен мінезге ие, бірақ ересектерді де тасымалдай алады. Олар негізінен аң аулау, жолсеру, көрмелерге қатысу, секіру, дрессаж және керу, сондай-ақ күнделікті міну үшін пайдаланылады. Дартмур даласында еркін жүретін барлық понилер Дартмурдың қарапайым халқына тиесілі және олардың қорғауында. Понилерді қоректендіру заңмен тыйым салынған.