Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс ұрыс тәртібі

Бұл Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхиты операциялар театрындағы алғашқы ірі одақтас шабуылы – «Күзет мұнарасы» операциясы деп аталатын Гуадалканал науқаны үшін ұрыс тәртібі. Науқан 1942 жылдың 7 тамызында американдықтардың алғашқы қонуынан басталып, 1943 жылдың 9 ақпанында жапондықтардың соңғы эвакуациясына дейін жалғасты, алты айға созылды. Бұл одақтас жоспарлаушылар күткеннен әлдеқайда ұзақ болды. 7 тамызда Гуадалканалға және Саво шығанағы арқылы Тулагиге (жапондық су ұшақтары базасының орны) десантты генерал-майор Александр А. Вандегрифт басқарған АҚШ теңіз жаяу әскерлері жүргізді. Олардан кейін CB немесе Seabees деп аталатын теңіз құрылыс батальондары келді. 13 қазанда АҚШ армиясының күштері шаршаған теңіз жаяу әскерлерін ауыстыруға келді. 8 желтоқсанда Вандегрифттің орнына 1943 жылдың 2 қаңтарында XIV армия корпусының командирі болып тағайындалған АҚШ армиясының генерал-майоры Александр М. Патч келді. Патч 9 ақпанда аралды қауіпсіз деп жариялады. Жапон императорлық армиясының жоғарғы басшылығы бастапқыда Гуадалканалдағы одақтастардың күш-жігерін жеңіл қабылдады және 1942 жылдың күзінде күштерін бөліп жіберді. Науқан барысында жапондар екі толық жаяу әскер дивизиясын аралда ауыр шығындарға ұшыратты. 1-ші теңіз жаяу әскер дивизиясының Гуадалканалды басып алу үшін күресі аңызға айналды: ыстық пен лай, безгек пен дизентерия, алып тропикалық жәндіктер және жапондардың фанатикалық, көбінесе өзіне зиян келтіретін қарсылығы зор қайғыға әкелді. Бүгінде бөлімнің нышанында «Гуадалканал» сөзі үлкен қызыл санның үстінде бейнеленген. «Каналда» жауынгерлік теңіз әскерінің үш болашақ командирі шайқасты: Александр А. Вандегрифт, Клифтон Б. Кейтс және Лемуэль С. Шепард. Вандегрифт келесі жылы Корпустың төрт айлық күресінде көрсеткен батылдығы мен ерекше басшылығы үшін Құрмет медалімен марапатталды. Оңтүстік-батыс Тынық мұхиты туралы әңгіме қатысушыларды неге дірілдетеді? Гуадалканал туралы ойда ғана ашуға буырқанған Херман Вук сияқты әдемі автор оны «сол арал болды және солай болып қала береді» деп неге жазады? Неліктен ондағы шайқас Сталинградтан да нашар деп есептелді?|авторы=Уильям Манчестер|көздері=Goodbye, Darkness: A Memoir of the Pacific War (1980), 79 бет

Құрлықтағы шайқасқа қоса, АҚШ Әскери-теңіз күштері мен Жапон императорлық Әскери-теңіз күштері Саво шығанағының суларында бірнеше қатыгез және қымбат су бетіндегі ұрыстарды түнде жүргізді. Бастапқы қонудан екі күн өткен соң, АҚШ Әскери-теңіз күштері Саво аралы шайқасында тарихындағы ең ауыр ашық су жеңілісіне ұшырады. Жапония Гуадалканалдан бас тартқан кезде 2 линкор, 2 ауыр крейсер және 7 эсминецті жоғалтты; одақтастардың жоғалтулары 5 ауыр крейсерді (оның бірі австралиялық), 2 жеңіл крейсер және эсминецті қамтыды. Әр тараптан бір адмирал шайқаста қаза тапты. Соғыстан кейін бұл аймақ мұнда батқан кемелердің санына байланысты Ironbottom Sound деп аталды.

Театр командасы

Тынық мұхит аймақтарының Бас қолбасшысы (CINCPOA) және АҚШ Тынық мұхит флотының Бас қолбасшысы (CINCPAC) лауазымдарын адмирал Честер В. Нимиц Гавайидегі Перл-Харбордағы штабынан бірге атқарды. Соломон аралдары Оңтүстік Тынық мұхитында орналасқандықтан, 1942 жылдың 7 тамызында Гуадалканалға жасалған шабуылға Оңтүстік Тынық мұхит флоты жауапты болды, оған Ноумеядағы штабынан вице-адмирал Роберт Л. Гормли басшылық етті. Адмирал Гормлидің көңілсіздігі, штабтың нашар жұмысы және жеке баруға құлшынбауы адмирал Нимицті 1942 жылдың 18 қазанында онымен салыстырғанда әлдеқайда белсенді және іске қатысатын вице-адмирал Уильям Ф. Холсиге алмастыруға итермеледі.

Операциялық басқару

Инвазияның операциялық басқаруы вице-адмирал Франк Джек Флетчерге жүктелді. Ол сонымен қатар 61-ші жұмыс тобы деп аталған, қорғау күштеріне де тікелей басшылық етті, және өзінің штаб-квартирасын «Саратога» авианосецінде орналастырды. 62-ші жұмыс тобының десанттық күштері контр-адмирал Ричмонд Келли Тернердің басшылығымен «МакКоули» шабуыл көлігінде орналасқан болатын. Вице-адмирал Флетчер мен контр-адмирал Тернердің арасында инвазияны жоспарлау және орындау кезінде қатыгез даулар туды. Даудың мәні Флетчердің авианосецтері Гуадалканал аймағында Тернердің Саво шығанағындағы қолдау кемелеріне әуе қорғанысын қамтамасыз ету үшін қанша уақытқа дейін қалуы керек болды. Бұл мәселе D+1 (8 тамыз) күні, жапондық Рабаул базасынан жасалған екі күндік бомбалау шабуылдарынан кейін күрт өршіді. Бұл шабуылдар Флетчерді оның маңызды авианосецтерін Соломон аралдарының суларында қауіпке тікелей ұшыратуға болмайтынына көндірді, және оның жұмыс тобы сол күні кешке аймақтан шығып кетті. Әуе қорғанысының алынып тасталуына алаңдаған Тернер, D+2 күні таңертең Саво аралы шайқасында крейсерлік эскортының қиратылғанын анықтағаннан кейін, өзінің осал және әлі жартылай толған жүк кемелерін 9 тамызда күн батуға таяу Нумеяға қайтаруға бұйырды. Осылайша, жағалаудағы теңіз жаяу әскерлері әуе қорғанысысыз және жоспарланған көлемдегі азық-түлік пен оқ-дәрісіз қалды. Бұл оңтайсыз нәтижеге, кем дегенде ішінара, миссияның жалпы басқаруын және авианосец жұмыс тобының басқаруын бір адамға (вице-адмирал Флетчер) жүктеу туралы шешім себеп болды.