Кіріспе
Корпорациялық салық – корпорациялардың және басқа да ұқсас заңды тұлғалардың табысына немесе капиталына салынатын тікелей салықтың бір түрі. Бұл салық әдетте ұлттық деңгейде танылады, бірақ кейбір елдерде штаттық немесе жергілікті деңгейлерде де қолданылуы мүмкін. Корпоративтік салықтар салықтың сипатына қарай табыс салығы немесе капитал салығы деп те аталуы мүмкін. Корпорациялық салықтың мақсаты – корпорациялардың қоржеткен пайдасына салық салу арқылы мемлекеттік кірістерді қамтамасыз ету. Салық мөлшерлемесі елден елге өзгеше болады және әдетте корпорацияның таза табысының немесе капиталының проценттік көрсеткіші ретінде есептеледі. Отандық және шетелдік корпорациялар үшін салық мөлшерлемелері де айырмашылықтарға ие болуы мүмкін. Көптеген елдерде корпорациялар, табыс қай жерде алынғанына қарамастан, әлемдік табыс бойынша салық төлеуді талап ететін заңдар бар. Дегенмен, кейбір елдерде аумақтық салық жүйесі қолданылады, ол корпорациялардан тек елдің шекарасы ішінде алынған табысқа салық төлеуді талап етеді. Елдің корпорациялық салығы келесілерге қатысты болуы мүмкін:
- елде тіркелген корпорациялар,
- сол елден табыс алған кезде елде бизнес жүргізетін корпорациялар,
- елде тұрақты мекемесі бар шетелдік корпорациялар, немесе
- салық мақсатында елде резидент деп есептелетін корпорациялар. Салық салынатын компания табысы көбінесе жеке салық төлеушілердің салық салынатын табысын анықтау тәсілімен ұқсас болады. Әдетте, салық таза пайдаға салынады. Кейбір юрисдикцияларда компанияларға салық салу ережелері жеке тұлғаларға салық салу ережелерінен айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. Белгілі бір корпоративтік әрекеттер немесе ұйымдардың түрлері салықтан босатылуы мүмкін. Корпорациялық салық салудың салдары экономистер мен саясаткерлер арасында қызу талқылаулардың нысаны болып табылады. Деректер көрсетіп тұрғандай, корпорациялық салықтың бір бөлігі капитал иелеріне, жұмыскерлерге және акционерлерге тиеді, бірақ салықтың соңғы салдары әлі де шешілмеген мәселе болып қала береді.
A corporate tax, also called corporation tax or company tax, is a type of direct tax levied on the income or capital of corporations and other similar legal entities. The tax is usually imposed at the national level, but it may also be imposed at state or local levels in some countries. Corporate taxes may be referred to as income tax or capital tax, depending on the nature of the tax. The purpose of corporate tax is to generate revenue for the government by taxing the profits earned by corporations. The tax rate varies from country to country and is usually calculated as a percentage of the corporation's net income or capital. Corporate tax rates may also differ for domestic and foreign corporations. Many countries have tax laws that require corporations to pay taxes on their worldwide income, regardless of where the income is earned. However, some countries have territorial tax systems, which only require corporations to pay taxes on income earned within the country's borders. A country's corporate tax may apply to:
corporations incorporated in the country,
corporations doing business in the country on income from that country,
foreign corporations who have a permanent establishment in the country, or
corporations deemed to be resident for tax purposes in the country. Company income subject to tax is often determined much like taxable income for individual taxpayers. Generally, the tax is imposed on net profits. In some jurisdictions, rules for taxing companies may differ significantly from rules for taxing individuals. Certain corporate acts or types of entities may be exempt from tax. The incidence of corporate taxation is a subject of significant debate among economists and policymakers. Evidence suggests that some portion of the corporate tax falls on owners of capital, workers, and shareholders, but the ultimate incidence of the tax is an unresolved question.
Экономика
Экономистер корпоративтік салықтың ауыртпалығының қаншалықты иелеріне, жұмысшыларға, тұтынушыларға және жер иелеріне тиесілі екендігі, сондай-ақ корпоративтік салықтың экономикалық өсуге және экономикалық теңсіздікке қалай әсер ететіні туралы пікірде келіспейді. АҚШ сияқты үлкен ашық экономикаларда ауыртпалықтың көбірек бөлігі капиталға тиеді деп есептеледі. Кейбір зерттеулер ауыртпалықтың көбірек бөлігі еңбекке тиеді деп көрсетеді. Бір зерттеуде былай делінген: "Регрессиялық талдау көрсеткендей, штаттық корпоративтік салық мөлшерлемесінің бір пайыздық тармағы жалақыны 0,14-тен 0,36 пайызға дейін төмендетеді". Тағы да басқа зерттеулер жүргізілді. Адам Смит институтының мәліметінше, "Клаузинг (2012), Гравилл (2010) және Ауербах (2005) – біз тапқан үш ең жақсы шолу, салықтың көп бөлігі еңбекке емес, капиталға түседі деген қорытындыға келді". 2022 жылғы мета-талдау көрсеткендей, корпоративтік салықтың экономикалық өсуге тигізетін әсері асыра бағаланған және корпоративтік салықтың экономикалық өсуге тигізетін әсері нөлдік болуы мүмкін екенін жоққа шығаруға болмайды.
Экономикалық саясат
Бұл ауыртпалықты кімнің тартқанына қарамастан, корпорациялық салық экономикалық саясаттың құралы ретінде қолданылып келеді, оның басты мақсаты – экономиканы тұрақтандыру. Экономикалық төмендеу кезінде корпоративтік салық ставкаларының төмендетілуі инвестицияларды ынталандыру үшін жасалады, ал экономиканың шарықтануы кезінде корпоративтік салықты реттеу инвестицияларды тежеуге пайдаланылады. Корпоративтік салықтың тағы бір мақсаты – нақты белгілі бір салаларға инвестиция тарту. Мұндай мысалдың бірі – қазіргі мұнай және газ өнеркәсібіне беріліп жатқан салық жеңілдіктері. Көне мысал – АҚШ-тағы ауыр индустрияны жаңғыртуға жасалған әрекеттер.
Құқықтық база
Корпоративтік салық – белгілі бір юрисдикциядағы заңды тұлға деңгейінде салық салынатын корпорацияның таза табысына салынатын салық. Корпоративтік салық бойынша таза табыс әдетте қаржылық есептіліктің таза табысынан түзетулермен анықталады және әр елдің салық жүйесінде егжей-тегжейлі сипатталуы мүмкін. Мұндай салықтарға табыс салығы немесе басқа да салықтар кіруі мүмкін. Көптеген елдердің салық жүйелері белгілі бір типтегі заңды тұлғаларға (компаниялар немесе корпорациялар) заңды тұлға деңгейінде табыс салығын қолданады. Салық ставкасы юрисдикцияға қарай өзгереді. Салықтың негізі активтер, жалақы төлеулер немесе басқаша есептелген табыс сияқты баламалы болуы мүмкін. Көптеген елдер корпоративтік оқиғалардың немесе мәмілелердің белгілі бір түрлерін табыс салығынан босатады. Мысалы, корпорацияны құруға немесе қайта ұйымдастыруға байланысты оқиғалар, капиталдық шығындар ретінде қарастырылады. Сонымен қатар, көптеген жүйелер заңды тұлғаны және/немесе оның мүшелерін салық салуға қатысты ерекше ережелермен қамтамасыз етеді. Қаржыландыру шығындары салық базасын азайту ретінде қабылданса (салық шегерімдері), мүшелер ұсынған қаржыландыру түрлерін ажырататын ережелер қолданылуы мүмкін. Мұндай жүйелерде пайыз ретінде танылған сомалар шегерімге жатқызылуы мүмкін, бірақ шектеулерге ұшырауы мүмкін, ал дивиденд ретінде танылған сомалар – жоқ. Кейбір жүйелерде шегерімдер борыш пен өзіндік капитал арақатынасы сияқты қарапайым формулаларға негізделген лимиттермен шектеледі, ал басқаларында күрделірек ережелер бар. Кейбір жүйелер байланысты корпорациялар тобына топтағы барлық мүшелердің зияндарынан, салық жеңілдіктерінен немесе басқа да активтерінен пайда алуға мүмкіндік беретін механизмдерді ұсынады. Бұл механизмдер біріктірілген немесе консолидацияланған есеп беруді, сондай-ақ топтық жеңілдіктерді (басқа мүшелердің активтерінен тікелей пайда алу) қамтиды. Көптеген жүйелер сондай-ақ осы заңды тұлғалардың акционерлеріне корпорация төлеген дивидендтерге немесе басқа да үлестерге салық салады. Кейбір жүйелер заңды тұлға мен мүшеге салық салуды жартылай біріктіреді. Бұл «айыру жүйелері» немесе франкингтік кредиттер арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Бұрын корпорациялар мүшелік салығын алдын ала төлеуге мүмкіндік беретін механизмдер болған, мұндай төлем заңды тұлға деңгейіндегі салықты өтеуге бағытталған. Көптеген жүйелер (әсіресе, ұлттық деңгейдегі жүйелер) корпоративтік сипаттамаларға салық салады. Мұндай табыс емес салықтар шығарылған немесе рұқсат етілген капиталға (акциялар саны немесе құны бойынша), жалпы өзіндік капиталға, таза капиталға немесе корпорацияларға тән басқа да өлшемдерге негізделуі мүмкін. Корпорациялар, басқа заңды тұлғалар сияқты, белгілі бір төлемдерді басқаларға жасағанда салық ұстау міндеттемелеріне жауапты болуы мүмкін. Бұл міндеттемелер әдетте корпорацияның салықтары емес, бірақ жүйе корпорацияға немесе оның басшыларына немесе қызметкерлеріне осындай салықтарды ұстап қалмағаны үшін айыппұл салуы мүмкін. Компания – акционерлерінен тәуелсіз және бөлек құқықтық тұлға болып табылады. Компанияның табысы компанияның өзінде есептеледі және бағаланады. Кейбір жағдайларда компания акционерлеріне дивиденд ретінде төленген сомалар акционерлердің табысы ретінде салық салынады. Корпоративтік мүлік салығы, жалақы салығы, салық ұстау, акциз, кедендік баждар, қосылған құн салығы және басқа да жалпы салықтар әдетте «корпоративтік салық» деп аталмайды.
Корпорацияның анықтамасы
Салық салу мақсатында корпорация ретінде танылу ұйымдастыру нысанына негізделеді, АҚШ Федералды және көптеген штаттардың табыс салығынан басқа. Осы салық түрлері бойынша, кез келген ұйым корпорация ретінде қарастырылып, ұйым деңгейінде салық төлеуге немесе тек мүшелер деңгейінде салық төлеуге құқылы. Қараңыз: Шешімді жауапкершілігі бар серіктестік, Серіктестік салық салу, S корпорациясы, Жекеменшік.
Салық салынатын табыс
АҚШ корпорация үшін салық салынатын табысты барлық жалпы табыс деп анықтайды, яғни сатудан түскен кіріс плюс басқа кірістер, сатылған тауарлардың құны мен салықтан босатылған кіріс шегерілгеннен кейін, рұқсат етілген салық шегерімдерінен кемітілген сома, бірақ жеке тұлғаларға қолданылатын стандартты шегерім ескерілмейді. АҚШ жүйесінде қаржылық есеп принциптерінен өзгеше табыс пен шегерімді есептеу принциптерінің айырмашылықтары – мысалы, кіріс немесе шегерімнің уақыты, белгілі бір кіріске салықтан босату, сондай-ақ кейбір салық шегерімдерін мойндамау немесе шектеу – шағын емес корпорациялар үшін 1120 нысанына қосымша M3 кестесінде егжей-тегжейлі көрсетілуі тиіс. АҚШ ел ішінде құрылған резидент корпорацияларды олардың бүкіл әлемдік кірісі бойынша, ал резидент емес шетелдік корпорацияларды тек елдегі көздерден түскен кірісі бойынша салыққа тартады. Гонконг резидент және резидент емес корпорацияларды тек елдегі көздерден түскен кіріс бойынша салыққа тартады.
Табыстың бөлінуі
Корпорацияларға салық салынатын жүйелердің көпшілігі, корпорациялардың акционерлеріне табыс бөліскен кезде табыс салығын да салады. Мұндай табысты бөлуді, әдетте, дивиденд деп атайды. Салық ставкалары төмендетілуі мүмкін. Мысалы, АҚШ жеке тұлғалар мен корпорациялар алған дивидендтерге салық ставкаларының төмендеуін көздейді. Кейбір заңнамалық юрисдикциялардың компаниялар туралы заңдары корпорацияларға акционерлерге табысты бөлу ретінде бөлінген сомаларды бөлуге, басқа жолдармен бөлуге тыйым салады. Мұндай табыс компаниялар құқығының немесе салық принциптерінің негізінде анықталуы мүмкін. Мұндай юрисдикцияларда, әдетте, компания акцияларын бөлу, тарату және басқа да шектеулі жағдайларда ерекшеліктер қарастырылған. Басқа юрисдикциялар үлестіруді, егер үлестіруге қолжетімді табыс болса, акционерлерге салық салынатын табыс ретінде қарастырады, бірақ табыстан артық үлестіруге тыйым салмайды. Мысалы, АҚШ жүйесінде әрбір корпорация өзінің табысы мен пайдасын есептеуі тиіс (бұл салық тұжырымы сақталған табысқа ұқсас). Акционерге бөлінген үлестер, егер ерекшелік қолданылмаса, олардың мөлшеріне дейін табыс пен пайдадан деп есептеледі. АҚШ корпорациялар мен жеке тұлғалардың дивидендтерден түсетін табысына салық ставкаларының төмендеуін қамтамасыз етеді. Басқа юрисдикциялар корпорацияларға үлестірудің акционерге салық салынатын табысты бөлу немесе капиталды қайтару екенін белгілеуге, белгілі шектеулерде мүмкіндік береді.
Басқа корпоративтік іс-шаралар
Көптеген жүйелер корпорацияларға немесе акционерлерге белгілі бір корпоративтік оқиғалар салық салына бермейтінін көздейді. Маңызды шектеулер мен ерекше ережелер жиі қолданылады. Мұндай мәмілелерге қатысты ережелер көбінесе өте күрделі болады.
Құрылу
Көптеген жүйелер корпорацияны басқарушы корпоративтік акционердің корпорация құруын салық салынатын оқиға емес деп қарастырады. Көптеген жүйелер, АҚШ және Канада сияқты, осы салықтан босату режимін корпорацияны басқаруға құқығы бар акционерлер тобының корпорация құруына да қолданады. Әдетте, салықтан босатылған құрылымдарда активтер мен міндеттемелердің салық атрибуттары осы активтер мен міндеттемелермен бірге жаңа корпорацияға ауыстырылады. Мысалы: Джон мен Мэри АҚШ тұрғындары және бизнеспен айналысады. Олар бизнес мақсатымен корпорация құруға шешім қабылдайды. Олар бизнес активтерін жаңа құрылған Делавэр штатының Newco корпорациясына, олардың жалғыз акционерлері болып табылады, жинақталған міндеттемелерді ескере отырып, тек Newco-ның қарапайым акцияларына айырбастайды. АҚШ қағидаларына сәйкес, бұл ауыстыру Джонға, Мэриге немесе Newco-ға салық салмайды. Егер Newco сондай-ақ активтердің бастапқы құны мен жинақталған міндеттемелердің айырмасынан артық банк қарызын қабылдаса, Джон мен Мэри осы артық сомаға салық салынатын табыс таниды.
Сатып алулар
Корпорациялар басқа корпорацияларды белгілі бір салық жүйесінде олардың өзіне де, акционерлеріне де салық салынбайтын тәсілмен біріктіре немесе сатып ала алады. Әдетте, салықтан босату режимі қолданылуы үшін маңызды шектеулер қойылады. Мысалы, Bigco компаниясы Smallco компаниясының акционерлерінен Smallco акцияларының барлығын тек Bigco акцияларына айырбастау арқылы сатып алады. Егер белгілі талаптар орындалса, Smallco кейін Bigco компаниясына таратылса немесе онымен біріктірілсе де, бұл мәміле АҚШ немесе Канада салық заңдары бойынша Smallco-ға немесе оның акционерлеріне салық салына қоймайды.
Қайта ұйымдастыру
Бұдан басқа, көптеген салық жүйелерінде корпорациялар өздерінің заңды мәртебесінің, капитализациясының немесе құрылымының маңызды аспектілерін салық төлемей өзгерте алады. Салықтан босатылатын қайта ұйымдастырулардың мысалдарына: бірігулер, қосылулар, еншілес компанияларды тарату, акцияны акцияға айырбастау, активтерді акцияға айырбастау, ұйымдастыру нысанының немесе орнының өзгеруі және қайта капиталдану жатады.
Пайыздарды шегеруге шектеулер
Көптеген юрисдикциялар корпорацияның коммерциялық қызметін жүзеге асыру кезінде төленген пайыздық шығындарды салықтан шегеруге мүмкіндік береді. Егер мұндай пайыздар байланысты тараптарға төленсе, мұндай шегерімдер шектелуі мүмкін. Мұндай шектеу болмаса, иелері корпорацияның қаржыландыруын акционерлерге салынатын салықты өзгертпей, пайданың көп бөлігіне салық шегерімін беруге мүмкіндік беретіндей етіп құрылымдай алады. Мысалы, корпорация пайыздық шығындардан бұрын 100 пайда табады және әдетте 50-ін акционерлерге бөліп береді дейік. Егер корпорация акционерлерге 50 пайыздық мөлшерде шегерімге жататын пайыз төлейтіндей етіп құрылса, ол тек дивиденд төлеген жағдайда тиіс салық сомасының жартысына дейін азайтады. Шектеудің ең көп тараған түрі – байланысты тараптарға төленген пайыздық шығындарды төлеуші корпорацияның меншікті капиталының белгілі бір бөлігінен аспайтын қарызға байланысты нарықтық баға бойынша есептелген пайыздық мөлшерлемемен шектеу. Мысалы, байланысты тараптың қарызы бойынша төленген, меншікті капиталдың үш еседен аспайтын пайыздық шығындар салық салынатын табысты есептеуде шегерілмейді. АҚШ, Ұлыбритания және Франция салық жүйелері шегерімдерді шектеу үшін күрделірек талаптарды қолданады. АҚШ жүйесінде, ақша ағынының 50%-дан аспайтын байланысты тараптардың пайыздық шығындары қазіргі уақытта шегерілмейді, ал артық сома болашақ жылдары шегерілуі мүмкін. Кейбір жүйелерде құралдарды пайыздық шығындары шегерілетін қарыз ретінде немесе үлестірілімдері шегерілмейтін меншікті капитал ретінде жіктеу күрделі болуы мүмкін.
Шетелдік корпорациялардың филиалдары
Көптеген юрисдикциялар шетелдік корпорацияларды отандық корпорациялардан өзгеше салықтайды. Ешқандай халықаралық заң елдің өз азаматтары мен резиденттеріне (жеке және заңды тұлғаларға) салық салу мүмкіндігін шектемейді. Дегенмен, келісімдер мен практика елдің шекарасынан тыс жерлердегілерге, тіпті ел ішіндегі табысқа салық салуға шектеулер қояды. Көптеген юрисдикциялар шетелдік корпорацияларды, егер олар филиал немесе тұрақты мекеме арқылы сол юрисдикцияда бизнес табыс тапса, сол табысқа салық салады. Бұл салық резидент корпорацияның бизнес табысына салынатын салық ставкаларымен бірдей немесе басқаша болуы мүмкін. Дивиденд төленген кезде корпорациялар, әдетте, тек тіркелген елінде ғана салық төлейді. Көптеген елдер шетелдік корпорациялардан филиал табысынан салық жинайды, бұл дивидендтерге салық салу болмаған жағдайда оларға берілетін артықшылықты болдырмау үшін жасалады. Бұл салық филиал табыс тапқан кезде немесе елден тысқа жіберілген немесе жіберілгені есептелген кезде салынуы мүмкін. Шетелдік корпорациялардың филиалдары отандық корпорацияларға қарағанда барлық шегерімдерге құқылы болмауы мүмкін. Кейбір юрисдикциялар филиалдар арасындағы төлемдерді нақты төлем деп танымайды, сондықтан мұндай төлемдерден туындаған кіріс немесе шегерімдер ескерілмейді. Кейбір юрисдикциялар филиалдардың салық шегерімдеріне тікелей шектеулер қояды. Көбінесе шектелген шегерімдерге басқару ақысы және пайыздық төлемдер кіреді. Нейтан М. Дженсонның пікірінше, корпоративтік салық ставкаларының төмен болуы көпұлттық компанияның елде кеңсесін құру кезінде маңызды фактор емес. Нейтан М. Дженсон: Синха, С. С. 2008, "Индия Қытай сияқты стратегиялық икемділікті қабылдай ала ма? ", Global Journal of Flexible Systems Management, 9-том, 2/3-сан, 1-бет.
Шығындар
Көптеген юрисдикциялар корпорацияларға шығындарды кейінгі кезеңдерге бөлуге немесе есепке алуға рұқсат береді, тіпті егер мұндай шегерім жеке тұлғалар үшін рұқсат етілмесе де. Аз ғана юрисдикциялар шығындарды (әдетте теріс салық салынатын табыс ретінде анықталады) бұрынғы жылдардың салық салынатын табысын түзету арқылы есепке алуға мүмкіндік береді. Көптеген юрисдикциялар мұндай шегерімдерді тек болашақ кезеңдерде ғана қабылдайды. Кейбір юрисдикциялар шығын шегерімдерін пайдалану мерзіміне белгілі шектеулер қояды.
Компаниялар тобы
Бірнеше юрисдикциялар бір корпорацияның шығындарын немесе салық жеңілдіктерін екінші корпорация пайдалана алатын механизмді ұсынады, егер екі корпорация да ортақ басқаруда болса (жинақта, топ). АҚШ және Нидерланды сияқты елдерде бұл топтың әрбір мүшесінің табысы мен шығындарын қамтитын бір салық декларациясын беру арқылы жүзеге асырылады. АҚШ-та бұл шоғырландырылған декларация деп, ал Нидерландыда – салықтық біртіндестік деп аталады. Ұлыбританияда бұл тікелей жұптық принцип бойынша, топтық көмек арқылы іске асырылады. Топтың бір мүше компаниясының шығындары басқа мүше компанияға "жолдануы" мүмкін, ал соңғы компания бұл шығынды табыстан шегеруге құқылы. АҚШ консолидацияланған декларацияларға қатысты кең ауқымды ережелерге ие. Мұндай ережелердің бірі топ ішіндегі компаниялар арасындағы операциялар бойынша кіріс пен шығыстарды «кешіктірілген компаниялар аралық операциялар» ережелерін қолдану арқылы сәйкестендіруді талап етеді. Сонымен қатар, кейбір жүйелер корпорацияларға дивидендтерден түскен табысқа салықтан босатуды ұсынады. Нидерланд жүйесінде дивиденд төлейтін корпорацияның 25 пайызынан астамын иеленетін корпорациялар үшін салық салудан «қатысу ерекшелігі» көзделеді.
Трансферттік баға
Корпоративтік салықтың маңызды мәселесі – байланысты тараптардың тауарларға, қызметтерге немесе мүлікті пайдалануға белгілейтін бағаларын анықтау. Көптеген елдерде трансферттік бағалау бойынша нұсқаулар бар, олар салық органдарына қолданылған трансферттік бағаларды өзгертуге мүмкіндік береді. Мұндай өзгертулер халықаралық және ішкі деңгейде қолданылуы мүмкін.
Акционерлерге салық салу
Көптеген табыс салығы жүйелері корпорацияға және табыс (дивидендтер) бөлінген кезде акционерге салық салады. Бұл екі деңгейлі салық салуға алып келеді. Көптеген жүйелер шетелдік акционерлерге дивидендтер бөлінген кезде табыс салығын ұстап алуды талап етеді, ал кейбіреулері отандық акционерлерге үлестіру бойынша салықты ұстап алуды талап етеді. Мұндай ұстап алынатын салық мөлшерлемесі салықтық келісім бойынша акционер үшін төмендетілуі мүмкін. Кейбір жүйелер дивидендтерден түсетін табыстың бір бөлігін немесе барлық бөлігін басқа табыстарға қарағанда төмен мөлшерлемелермен салықтайды. АҚШ тарих бойы корпорацияларға басқа корпорациялардан, акцияларының 10% -дан астамын иеленетін корпорациялардан алынған дивидендтер бойынша шегерім беруді қамтамасыз етіп келді. 2004–2010 салық жылдары аралығында АҚШ жеке тұлғаларға түсетін дивидендтерге салық салудың төмендетілген мөлшерлемесін де енгізді. Кейбір жүйелер қазіргі уақытта немесе бұрын корпорацияға салынатын салықты акционерлерге салынатын салықпен біріктіруге тырысып, екі деңгейлі салық салуды азайтуға ұмтылды. Қазіргі мысал ретінде Австралия акционерлерге "франкинг кредиті" түрінде жеңілдік қарастырады. Австралиялық компания отандық акционерге дивиденд төлеген кезде дивидендтің өзімен қатар номиналды салық жеңілдігінің сомасын жариялайды. Акционер бұл номиналды жеңілдікті акционерлік деңгейдегі табыс салығын өтеу үшін пайдаланады. Ұлыбританияда бұрын корпоративтік салықтың алдын ала төлемі (ACT) деп аталатын жүйе қолданылған. Компания дивиденд төлеген кезде, ACT сомасын төлеуге міндетті болды, одан кейін ол өзінің салықтарын өтеуге жұмсалды. ACT Ұлыбританияда тұратын немесе белгілі бір келісім елдерінде тұратын акционерлердің табысына қосылды және акционердің салық төлегені деп есептелді. Егер есептелген салық төлемі басқа жағдайда төленетін салықтан асып кетсе, ол акционерге қайтарылатын болды.
Балама салық негіздері
Көптеген юрисдикциялар салықты есептеудің баламалы әдістерін қолданады. Бұл есептеулер активтерге, капиталға, жалақыға немесе салық салынатын табыстың басқа да баламалы өлшемдеріне негізделуі мүмкін. Көбінесе балама салық ең төменгі салық ретінде танылады. АҚШ-тың федералды табыс салығында баламалы ең төменгі салық көзделген. Бұл салық корпорациялар үшін 20% төмен салық мөлшерімен есептеледі және салық салынатын табыстың өзгертілген түріне негізделген. Өзгерістерге MACRS бойынша активтердің ұзартылған амортизациясы, табиғи ресурстарды өндіруге байланысты түзетулер және белгілі бір салықтан босатылған табыстарды қайта қосу кіреді. АҚШ-тың Мичиган штаты бұрын бизнеске салық салуды басқа негізде жүзеге асырған, ол қызметкерлерге төленген жалақыны салықтан шегеруге жол бермейтін, ал өндірістік активтердің құнын сатып алынған кезде толық мөлшерде шегеруге мүмкіндік беретін. Кейбір юрисдикциялар, мысалы Швейцария кантондары және АҚШ-тың кейбір штаттары капиталға негізделген салықтар салады. Олар аудиттелген қаржылық есептемелердегі жалпы меншік капиталына, активтердің құнынан міндеттемелерді азайтуға немесе акциялардың санына негізделуі мүмкін. Кейбір юрисдикцияларда капиталға негізделген салықтар табыс салығынан өзге қосымша салынады. Кейбір жүйелер (Канада, Ұлыбритания және АҚШ жүйелері сияқты) салық төлеушілерден салық декларациясында салықты өздері есептеуін талап етеді. Басқа жүйелерде салық төлеу үшін мемлекет салықты есептеуі керек. Кейбір жүйелерде салық декларацияларын юрисдикцияда практикалық қызмет атқаруға лицензиясы бар бухгалтерлер, көбінесе компанияның аудиторлары растауы қажет. Салық декларациялары өте қарапайым немесе өте күрделі болуы мүмкін. Қарапайым декларацияларды талап ететін жүйелер көбінесе салық салынатын табысты қаржылық есептемелердегі кіріске аз түзетулер енгізу арқылы негіздейді және декларацияға аудиттелген қаржылық есептемелерді қоса беруді талап етуі мүмкін. Мұндай жүйелер үшін декларацияға тиісті қаржылық есептемелерді қарапайым түзету кестесімен бірге қоса беру қажет. Керісінше, АҚШ корпоративтік салық декларациясы салық салынатын табысты оның құрамдас бөліктері бойынша есептеуді және салық салынатын табысты қаржылық есептемелердегі кіріспен салыстыруды талап етеді. Көптеген жүйелер негізгі нысандағы белгілі бір мәліметтерді толықтыруға арналған нысандарды немесе кестелерді қажет етеді. Осы кестелердің кейбіреулері негізгі нысанға енгізілуі мүмкін. Мысалы, Канаданың корпоративтік декларациясы, T 2 нысаны, сегіз беттік нысан, кейбір егжей-тегжейлі кестелерді қамтиды, бірақ қажет болуы мүмкін 50-ге жуық қосымша кестелер бар. Кейбір жүйелерде әр түрлі корпорацияларға немесе мамандандырылған бизнеспен айналысатын корпорацияларға арналған әртүрлі декларациялар бар. АҚШ-та S корпорациялары, сақтандыру компаниялары, ішкі халықаралық сату корпорациялары, шетелдік корпорациялар және басқа да ұйымдар үшін негізгі 1120 нысанының 13 түрі бар. Нысандар мен енгізілген кестелердің құрылымы нысанның түріне байланысты өзгереді. Күрделі емес корпоративтік салық декларациясын дайындау көп уақытты алуы мүмкін. Мысалы, АҚШ Ішкі Кірістер Қызметі 1120 нысанына арналған нұсқаулықта форманы толтыруға орташа ең кем 56 сағат уақыт кеткенін, оған есепке алу уақыты мен қажетті қосымшалар кірмейтінін көрсетеді. Салық декларациясын тапсыру мерзімі юрисдикцияға, салықтық немесе қаржылық жылға және ұйымның түріне байланысты өзгереді. Өзін-өзі бағалау жүйелерінде салық төлеуі әдетте белгіленген мерзімге дейін жүзеге асырылуы керек, бірақ алдын ала салық төлеу талап етілуі мүмкін. Канадалық корпорациялар ай сайын салықтың шамамен есептелген сомасын төлеуі керек. Әр жағдайда соңғы төлем корпоративтік салық декларациясымен бірге төленуі тиіс.