Кіріспе
Тік жоғарғыға көтерілу кезінде динамикалық арқанды пайдалануда құлау коэффициенті (f) – бұл альпинист арқан созыла бастағанға дейін құлайтын биіктік пен (h) құлау энергиясын сіңіруге қолданылатын арқан ұзындығының (L) арақатынасы.
In lead climbing using a dynamic rope, the fall factor (f) is the ratio of the height (h) a climber falls before the climber's rope begins to stretch and the rope length (L) available to absorb the energy of the fall,
It is the main factor determining the violence of the forces acting on the climber and the gear. As a numerical example, consider a fall of 20 feet that occurs with 10 feet of rope out (i. e., the climber has placed no protection and falls from 10 feet above the belayer to 10 feet below—a factor 2 fall). This fall produces far more force on the climber and the gear than if a similar 20 foot fall had occurred 100 feet above the belayer. In the latter case (a fall factor of 0.2), the rope acts like a bigger, longer rubber band, and its stretch more effectively cushions the fall.
Бұл альпинистке және жабдыққа әсер ететін күштердің мөлшерін анықтайтын басты фактор. Мысал ретінде, 10 фут арқанмен 20 фут құлауды қарастырайық (яғни, альпинист қорғаныс құралдарын орнатпаған және белдеуден 10 фут жоғарыдан 10 фут төменге құлайды – бұл 2 коэффициентті құлау). Бұл құлау, егер осындай 20 фут құлау белдеуден 100 фут биіктікте болғанда, альпинистке және жабдыққа әлдеқайда күш түсіреді. Соңғы жағдайда (құлау коэффициенті 0,2), арқан үлкен, ұзын резеңке сияқты жұмыс істейді және оның созылуы құлауды тиімдірек жұмсартады.
In lead climbing using a dynamic rope, the fall factor (f) is the ratio of the height (h) a climber falls before the climber's rope begins to stretch and the rope length (L) available to absorb the energy of the fall,
It is the main factor determining the violence of the forces acting on the climber and the gear. As a numerical example, consider a fall of 20 feet that occurs with 10 feet of rope out (i. e., the climber has placed no protection and falls from 10 feet above the belayer to 10 feet below—a factor 2 fall). This fall produces far more force on the climber and the gear than if a similar 20 foot fall had occurred 100 feet above the belayer. In the latter case (a fall factor of 0.2), the rope acts like a bigger, longer rubber band, and its stretch more effectively cushions the fall.
Құлау факторларының мөлшері
Ең кіші құлау коэффициенті нөлге тең. Мысалы, жоғарғы арқанда арқанға түсу кезінде мұндай жағдай болады. Арқан созылады, сондықтан h=0 болса да, құлау орын алады. Жерден бастап көтерілгенде ең жоғары құлау коэффициенті 1-ге жетеді, себебі одан артық құлау альпинистің жерге тиюіне әкеледі. Көп қабатты бағыттарда (және үлкен қабырғаларда) немесе жетекшінің ашық жартасқа тіреліп тұрған биік орналасқан нүктеден бастайтын кез келген бағытта, жетекшінің құлау коэффициенті 2-ге дейін жете алуы мүмкін. Бұл тек қорғаныс құралдарын орнатпаған жетекші альпинист белдіктің (олардың арасындағы арқан ұзындығының екі еселенген қашықтығы) немесе зәкірдің артына түсіп қалғанда ғана мүмкін, егер альпинист өзін-өзі сақтандырып, маршрутты жалғыз өтетін болса. Альпинист арқанды белдіктен жоғарырақ орналасқан қорғаныс құралдарына бекіткен кезде құлау коэффициенті 2-ден төмендейді. Via ferrata-да құлау кезінде құлау коэффициенттері әлдеқайда жоғары болуы мүмкін. Бұл мүмкін, өйткені қауіпсіздік арқаны мен карабинер арасындағы арқанның ұзындығы қысқа және бекітілген, ал альпинистің құлау қашықтығы қауіпсіздік кабелінің бекіткіш нүктелері арасындағы аралыққа байланысты (яғни альпинистің арқаншасы қауіпсіздік кабеліне бекіткіш нүктеге жеткенше құлайды); мұны азайту үшін via ferrata альпинистері энергия жұтатын құрылғыларды пайдалана алады.
Алып кету және соққы күші
Соқтығысу күші – альпинист құлағанда арқандағы максималды кернеу ретінде анықталады. Біз ең бастысы осы шамаға арналған теңдеуді жазып, оны түсіндіріп, содан кейін оның шығарылуын және оны ыңғайлырақ формаға қалай келтіруге болатынын көрсетеміз.
Сырқат әсері
Арқан альпинист пен белягердің арасында бірнеше кербенге бекітілген кезде, қосымша түрлі үйкеліс пайда болады, ол арқан мен әсіресе соңғы бекітілген кербен арасындағы құрғақ үйкеліс деп аталады. "Құрғақ" үйкеліс (яғни, жылдамдыққа тәуелсіз үйкеліс күші) арқанның нақты ұзындығын қолжетімді L ұзындығынан қысқартады, демек соққы күшін күшейтеді.