Баспалдақтар: Түрлері, қолданылуы және қауіпсіздік шаралары

Кіріспе

Тік немесе тіктеп қойылған сатылардан немесе басқыштардан тұратын құрылыс.

Баспалдақ – көтерілу немесе түсу үшін қолданылатын тік немесе көлбеу сатылардан немесе басқыштардан тұратын құрылыс. Олардың екі түрі бар: өздігінен тұра алатын немесе қабырға сияқты тік бетке сүйенетін қатты баспалдақтар, және жоғарыдан ілінетін, арқаннан немесе алюминийден жасалған икемді баспалдақтар. Қатты баспалдақтың тік бөліктері стрингерлер немесе рельстер (АҚШ) немесе стайлдер (Ұлыбритания) деп аталады. Қатты баспалдақтар көбінесе тасымалданатын болады, бірақ кейбір түрлері ғимаратына, құрылысына немесе жабдыққа бекітіліп орнатылады. Олар әдетте металдан, ағаштан немесе шыны талшықтан жасалады, бірақ кейде берік пластиктен де жасалғандары кездеседі.

Тарихи қолданысы

Сатылар – ежелгі құралдар мен технологиялар. Испанияның Валенсия қаласындағы Өрмекші үңгірлеріндегі кем дегенде 10 000 жыл бұрынғы мезолит дәуіріне жататын тас суретте саты бейнеленген. Суретте екі адамның жабайы бал арасының ұясына жетелеп, бал жинау үшін сатыға көтерілгені көрсетілген. Сатының ұзын және иілгіш болуы мүмкін, оның шөптен жасалғаны болжануда.

Иілгіш сатылар

Арқан баспалдақтары немесе Якоб баспалдақтары сақтау кеңістігі өте шектеулі болғанда, салмақты мүмкіндігінше азайту қажет болғанда, немесе көтерілуге арналған нысан қатты баспалдақпен өтуге тым қисық болған жағдайларда қолданылады. Олардың қатты немесе иілгіш сатылары болуы мүмкін. Арқан баспалдақпен көтерілу, қатты баспалдақпен көтерілуге қарағанда көбірек дағды талап етеді, себебі баспалдақ маятниктей қозғалады. Кемедегі Якоб баспалдақтары көбінесе төтенше жағдайларда немесе кеме бортына уақытша кіру үшін қолданылады. Болаттан және алюминий сымнан жасалған баспалдақтар кейде тік үңгірлерді зерттеуде қолданылады, олар ағаш сатылары бар арқан баспалдақтарынан дамыған. Иілгіш баспалдақтар кейде қайықтарда жүзуге арналған баспалдақ ретінде де қолданылады.

Қауіпсіздік

Сатыдан түсіп қалғанда көбінесе көгалдану пайда болады, бірақ сүйек сынулар жиі кездеседі, ал апаттың сипатына байланысты бас жарақаттары да мүмкін. Саты жерге сығуылдап құлап, шайқалып кетсе, жарақат алу қаупі бар. Мұны болдырмау үшін олар пластикалық табандықтармен немесе жерге жабысуын арттыратын төсеніштермен жабдықталады. Дегенмен, егер пластик тозығы жетсе, алюминий жерге тиіп, апат қаупі артуы мүмкін. Сатыны тұрақтандыратын құрылғылар да бар, олар сатының жерге жабысуын күшейтеді. Алғашқы саты тұрақтандырғыштарының бірі 1936 жылы ұсынылған, қазіргі таңда көптеген үлкен сатыларда стандартты жабдық болып табылады. Сатыны қабырғадан алшақтатуға арналған құрылғы – бұл сатының жоғарғы жағына орнатылатын және оны қабырғадан ұстап тұратын бөлік. Бұл сатыға төбе жапырақтары сияқты жоғарыдағы кедергілерден өтуге мүмкіндік береді және сатының екі тіреу нүктесі арасындағы қашықтық артуына байланысты, сатының берілген ұзындығы үшін қауіпсіз жұмыс биіктігін арттырады. Әсіресе терезе тазалау сияқты жұмыстар үшін, егер басқа жұмысшы сатыны "тұрақтандыруға" мүмкіндік таппаса, ғимараттарда сатының жоғарғы сатысын бекітуге арналған тірек нүктелерін орнату жиі кездеседі. "Тұрақтандыру" – екінші жұмысшының сатының ең төменгі сатысында тұрып, сатыға қосымша тұрақтылық беруі. Алайда, сатыны қауіпсіз орналастыру үшін соңғы шара ретінде қарастырылуы керек. Тірек нүктесі әдетте кірпіш қабырғадағы ойыққа бекітілген сақина болып табылады, оған сатының сатыларын арқан немесе карабин сияқты құралдармен бекітуге болады. Егер саты дұрыс бұрышта орнатылмаса, құлау қаупі күрт артады. Саты үшін ең қауіпсіз бұрыш – 75,5 градус. Егер бұрыш тым жай болса, сатының төменгі бөлігі сығуылдап кетуі мүмкін, ал тым тік болса, саты артқа қарай құлауы мүмкін. Бұл бұрышты тік қабырғаға орнатылған саты үшін 4:1 қағидасын сақтау арқылы қол жеткізуге болады: әрбір төрт фут тік биіктік үшін сатының табаны қабырғадан бір фут қашықта болуы керек. Екі жағдайда да ауыр жарақаттарға ұшырау мүмкін, және бұл құрылыс сияқты, сатының жиі қолданылуын талап ететін салаларда ерекше маңызды.

The most common injury made by ladder climbers is bruising from falling off a ladder, but bone fractures are common and head injuries are also likely, depending on the nature of the accident. Ladders can cause injury if they slip on the ground and fall. To avoid this, they tend to have plastic feet or base pads which increase friction with the ground. However, if the plastic is badly worn, the aluminium may contact the ground increasing the chance of an accident. Ladder stabilizers are also available to increase the ladder's grip on the ground. One of the first ladder stabilizers or ladder feet was offered in 1936 and today they are standard equipment on most large ladders. A ladder standoff, or stay, is a device fitted to the top of a ladder to hold it away from the wall. This enables the ladder to clear overhanging obstacles, such as the eaves of a roof, and increases the safe working height for a given length of ladder because of the increased separation distance of the two contact points at the top of the ladder. It has become increasingly common to provide anchor points on buildings to which the top rung of an extension ladder can be attached, especially for activities like window cleaning, especially if a fellow worker is not available for "footing" the ladder. Footing occurs when another worker stands on the lowest rung and so provides much greater stability to the ladder when being used. However footing a ladder should be seen as a last resort for a safe placement. The anchor point is usually a ring cemented into a slot in the brick wall to which the rungs of a ladder can be attached using rope for example, or a carabiner. If a leaning ladder is placed at the wrong angle, the risk of a fall is greatly increased. The safest angle for a ladder is 75.5°; if it is too shallow, the bottom of the ladder is at risk of sliding, and if it is too steep, the ladder may fall backwards. This angle is achieved by following the 4 to 1 rule for a ladder placed on a vertical wall: for every four feet of vertical height, the ladder foot should move one foot from the wall. Both scenarios can cause significant injury, and are especially important in industries like construction, which require heavy use of ladders.

Сатылар кластары

Еуропалық Одақ пен Ұлыбритания Еуропада өндірілген немесе сатылатын баспалдақтар үшін баспалдақтарды сыныптау сертификаттау жүйесін енгізді. Бұл сертификаттау сыныптары тек тасымалданатын баспалдақтарға – мысалы, тіреу баспалдақтары мен кеңейтілетін баспалдақтарға – ғана қолданылады және үш түрге бөлінеді. Әрбір баспалдақ сертификаты баспалдақтың қанша салмаққа арналғанын, сертификаттау сыныбын және оның қолданылуын көрсету үшін түсті кодтамамен ұсынылады. Қауіпсіздік таңбасының түсі сыныпты және қолданылуын көрсетеді. 1-сынып баспалдақ – ауыр жұмысқа арналған, максималды жүктемесі 175 кг. Көк түспен белгіленеді. EN131 сыныбындағы баспалдақтар – коммерциялық қолдануға арналған, максималды жүктемесі 150 кг. Арнайы түсті кодтамасы жоқ. III сыныбындағы баспалдақтар – жеңіл, шаруашылыққа арналған, максималды жүктемесі 125 кг. Қызыл түспен белгіленеді.

Қоғам және мәдениет

Ағылшын тілді елдерде кең таралған сенім бойынша, баспалдақ астынан өту жаман ырым деп есептеледі. Кейбір дереккөздер бұл сенімнің басы қабырғаға сүйенген баспалдақтың дарға асылатын тіреуге ұқсас болуынан туындағанын айтады, ал басқалары оны ежелгі египеттік дәстүрлерге байланыстырады – пирамидалар мен үшбұрыштар құдайлардың үштігін бейнелейтін болған, ал баспалдақ пен қабырғаның құрамындағы үшбұрыш арқылы өту құдайға құрметсіздік саналыпты. Баспалдақтарды сонымен қатар Мәсіхтің айқышқа шалынуымен байланыстырады, автор және ғалым Чарльз Панати атап өткендей, көптеген адамдар Мәсіх ілінген айқышқа баспалдақ тіреліп тұрғандығына сенеді, сондықтан ол зұлымдық, сатқындық және өлімнің символы саналады. Комедиялық балалар медиасында баспалдақ астынан өткен кейіпкердің жаман ырымға себеп болуы немесе оның салдары болуы жиі кездесетін сюжеттік қалыпқа айналған.