Кіріспе

Христиандық әнұран
Бахтың "Gloria in excelsis Deo" (лат. "Аллаға даңқ ең биікте") кантатасы – христиандық гимн, сонымен қатар Ұлы Доксология ( "Кіші Доксологиядан" немесе Gloria Patri-ден ерекшеленеді) және Періштелер гимні / Періштелер әні деп те аталады. Бұл атау көбінесе Gloria in Excelsis немесе жай ғана Gloria деп қысқартылады. Гимн періштелердің қойшыларға Мәсіхтің тууы туралы хабарлағанда айтқан сөздермен басталады: Дуай-Реймсте (латынша). Басқа шумақтар өте ерте қосылып, доксологияны құрады.

Тарих

Gloria in excelsis Deo – II және III ғасырларда кең таралған psalmi idiotici ("жеке жырлар", яғни жеке адамдардың Библиялық Забурларды үлгі етіп жазған шығармалары) үлгісі. Осы лирикалық поэзияның басқа сақталған мысалдары – Те-Дейум және Фос-Хиларон. IV ғасырда ол таңертеңгі дұғалардың құрамына енді және бүгінге дейін Византиялық Орфос қызметінде оқылады. Латын әнұраны грек сөзін аударғанда excelsis сөзін қолданады – ὑψίστοις (hypsístois, ең жоғары), Douay Rheims нұсқасында, ал Иероним өзінің аудармасында артық көрген altissimis сөзін қолданбады. Дегенмен, бұл сөз соңында қолданылады: tu solus Altissimus, Iesu Christe (Сен ғана ең жоғарысың, Иса Мәсіх).

Византиялық ырым

Византиялық ғұрыпта (Шығыс православие және кейбір Шығыс католик шіркеулері қолданады) Глория доксология деп аталады, және оның екі түрі бар: Үлкен доксология және Кіші доксология. Үлкен доксология әрқашан орындалады, ал Кіші доксология оқылады. Екі түрдің арасында мәтіндік айырмашылықтар бар, және олардың реті де сәл өзгеше. Үлкен доксология жексенбі және мереке күндері ортос (таңғы құлшылық) кезінде қолданылады. Кіші доксология қарапайым апта күндері таңғы құлшылықта және Аподейпнонда (кешкі құлшылық) қолданылады, бірақ Құдай қызметінде қолданылмайды. Гимннің бірінші шумағы Құдай қызметі аяқталғанда, "Қорытынды канон" оқуға дейін оқылады. Liber Pontificalis-те жазылған дәстүр бойынша, Папа Телесфор (128–139?) Рождество күнінде, ал Папа Симмах (498–514) жексенбі және шейіттердің мерекесінде гимнді қолдануды енгізген, бірақ тек епископтар үшін; кейіннен дін қызметкерлеріне де оны қолдану құқығы берілді, алдымен тек Пасхада және олардың қызметке тағайындалған күнінде, бірақ 11-ші ғасырдың соңына қарай дін қызметкерлері де, епископтар да ораза мен оразаға дайындық күндерінен басқа жексенбі және мереке күндері Құдай қызметінде қолдана бастады. 12-ші ғасырдан бастап Адвент оразаға ұқсас, тәубе кезеңі ретінде қарастырыла бастады, сондықтан Gloria in excelsis Deo одан шығарылды.

Англикандық қолдану

1549 жылы Англия шіркеуінің "Ортақ дұғалар кітабында" ол Рим ритуалындағыдай орында қолданылған, бірақ кейіннен қызметтің соңына, соңғы батадан бірден бұрын ауыстырылды. Жоғары миссада діни қызметкер ашылу фразасын айтады, ал дьякон мен дьяконның көмекшісі оның артында тұрады; содан кейін олар оған алтарьда қосылып, онымен бірге әннің қалған бөлігін үнсіз оқиды, одан кейін олар отырып, хордың сол мәтінді әнмен орындауын күтеді. 1970 жылы жаңартылған Рим Миссалы бұл процедураны жеңілдетіп былай түсіндіреді: "Глорияны діни қызметкер немесе, тиіс болса, әнші немесе хор орындайды; бірақ оны барлығы бірге, немесе хормен кезектесіп, немесе хор ғана орындайды. Егер ән айтылмаса, оны барлығы бірге немесе қауымның екі бөлігі бір-біріне жауап беру арқылы оқу керек." Ешқандай арнайы ритуалдық қимылдар белгіленбеген.

Византиялық ырым

Шығыс православие шіркеуінің және Византиялық ғұрыптарды ұстанатын Шығыс католик шіркеулерінде Ұлы Доксология мерекелік таңғы қызметтің маңызды бөлігі болып табылады. Пастор фелонионын (хазубль) киеді. Ұлы Доксология басталғанда, диак Қасиетті Есіктерді ашады, ал пастор қолдарын көтеріп, «Бізге Нұр көрсеткенің үшін Саған даңқ болсын!» деп жариялайды, сосын хор Доксологияны әнмен орындай бастайды, ал ғибадатханадағы барлық май шамдары мен шамдар жағылады. Ұлы Доксология Трисэгионмен аяқталып, Күн Тропарионының оқылуына көшеді. Егер епископ болса, ол Ұлы Доксологияға толық мерекелік киімдерін киеді, ал субдиакондар Киелі Трапезаның (алтастың) артында жақылған дикирион мен трикирионды ұстап тұрады. Кіші Доксология оқылғанда, оны оқырман ғана оқиды, пастор фелонионын кимейді, Қасиетті Есіктер жабық күйде қалады және шамдар жағылмайды. Кіші Доксология Трисэгионмен аяқталмайды, одан кейін литания (тілек) оқылады. Литургиялық күнтізбеде ол бір жағынан ашылған қызыл түсті жарты ай (ішінде үш нүкте бар) түрінде бейнеленеді.