Кіріспе
Морис Велакотт (1955 жылдың 29 қыркүйегінде туған) – Саскачеваннан шыққан бұрынғы канад саясаткері. Ол 1997 жылдан 2015 жылға дейін Канада Парламентінің Төменгі палатасында Саскатун—Ванускевин сайлау округінің депутаты (парламент мүшесі) болып қызмет етті (2000 жылға дейін жай ғана Ванускевин деп аталған), түрлі уақыттарда Реформа партиясы, Канад Одағы және Консервативтік партия мүшесі ретінде. Велакотт әлеуметтік консерватор ретінде белгілі болды, әсіресе бір жынысты некеге және аборт құқықтарына қарсы күресті.
Maurice Vellacott (born September 29, 1955) is a former Canadian politician from Saskatchewan. He served in the House of Commons of Canada from 1997 to 2015 as the member of Parliament (MP) for the riding of Saskatoon—Wanuskewin from 1997 to 2015 (prior to 2000, known simply as Wanuskewin), variously as a member of the Reform Party, the Canadian Alliance, and the Conservative Party. Vellacott was known as an outspoken social conservative, particularly in opposing same sex marriage and abortion rights.
Ерте өмір және мансап
Веллакотт Ваденада, Саскачеван провинциясында дүниеге келді және Квилл-Лейкте өсті. Ол Саскачеван штатының Каронпорт қаласында орналасқан христиандық білім беру мекемесі – Бриеркрест колледжінде бакалавр дәрежесін алды, кейіннен Регина университетіне қарасты Канаддық теологиялық семинарияда діни ілімдер магистрі дәрежесін және Иллинойс штатының Дирфилд қаласындағы евангелистік христиан университеті – Тринити халықаралық университетінде қызмет докторы дәрежесін алды. Саяси өмірге кіріспес бұрын ол Саскачеван провинциясының Ростерн қаласындағы қарттар үйінде пастор және жеке күтім көрсетуші болып жұмыс істеді. 1990 жылы Канаданың Реформа партиясына қосылды. Веллакотт 1995 жылы Саскачеван провинциялық сайлауында Либералдық партиядан кандидат болып, Саскатуон Маунт-Роялда Жаңа Демократиялық партияның үміткері Эрик Клайннан жеңілді. Кейін ол 1995 жылғы провинциялық Либералдық партиясының бағдарламасында Реформа партиясы ұсынған бірнеше саясат бар екенін, ал Реформа партиясының провинциялық бөлімшелері болмағанын айтты. Веллакотт 1995 жылы Саскатуон округінің денсаулық сақтау кеңесінің екінші бөліміне сайланды және парламентке сайланғанға дейін екі жыл бойы кеңесте жұмыс істеді. 1996 жылы Канаданың денсаулық сақтау жүйесі туралы мақала жазып, мемлекеттік үлгіні әкімшілік шығындармен күресте "фрагменттелген" американдық жүйеден әлдеқайда артық деп қорғады, сонымен қатар жүйе жаңартуға және қаржы құюға мұқтаж екенін атап өтті. Веллакотт Саскатуон округінің денсаулық сақтау басқармасы американдық пациенттерге көрсетілген медициналық қызметтер үшін американдық денсаулық сақтау компанияларынан қосымша төлем алуы мүмкін екенін және "сол арқылы Саскачеван халқына арналған мемлекеттік жүйеге қаржы құюға" ұсынды. 1997 жылдың басында Веллакотт Саскатуон қаласының Гейлер мен лесбияндар денсаулық сақтау қызметінің (GLHS) денсаулық сақтау кеңесінен қаржы сұрауына қарсылық білдірді. GLHS өкілі Генс Хелквист гомофобияның ЛГБТ қоғамында депрессия деңгейінің жоғары болуына себеп екенін және қоғамға арналған қаржыландыру осы және басқа да мәселелерді шешуге көмектесетінін айтты. Веллакотт көптеген гомосексуалдар өздерінің жеке қиындықтарын гомофобияға қателікпен жабады деп мәлімдеді. Веллакотт қаладағы видеолотерея терминалдарын алып тастауды талап етті, оларды құмар ойындарға тәуелділікке байланысты денсаулық сақтау шығындарының өсуіне кінәлады. Оның референдум өткізу туралы ұсынысы 1997 жылдың мамырында қабылданбады. Веллакотт әлеуметтік және экономикалық консерватор. Оның қоғамдық қызметтеріне Канада клубы, Канадалық паллиативтік көмек, Саскачеван пролайф қауымдастығы, Саскачеван үй иелері қауымдастығы, Саскачеван салық төлеушілер федерациясы, Канаданың евангелистік одағы, Сауда палатасы, Солтүстік Саскатуон бизнес қауымдастығы және Toastmasters International кіреді. Ол Саскатундағы Real Choices Crisis Pregnancy Centre-нің негіздеуші кеңесінің мүшесі. Парламентте ол Реформа партиясының Отбасылық тобының мүшесі және бейтарап Парламенттік пролайф тобының тең төрағасы болды.
Реформалық МП
1997 жылдың басында Веллакотт Сэм Дайк пен Фред Весоловскиді жеңіп, жаңа Саскатун сайлау округі үшін Реформалық партияның тікелей кандидаттығын жеңіп алды. Кейін Дейк 1997 жылғы федералды сайлауда Веллакоттқа қарсы тәуелсіз кандидат ретінде қатысты, егер жеңіске жетсе, Веллакотт "моральдық заңдарды қабылдауға" тырысады деп мәлімдеді. Дегенмен Веллакотт Саскачевандағы Реформа партиясының жалпы сәттілігінің нәтижесінде сайланды. Канаданың Либералдық партиясы екінші рет үстемдікке ие болды, ал Веллакотт ресми оппозицияның мүшесі болды. Сайланғаннан кейін көп ұзамай Веллакотт, адам құқықтары жөніндегі сот істерін әкелетін ұйымдарға қаржылай көмек көрсететін ұлттық сотқа шағымдану бағдарламасын жою мақсатындағы жеке мүшелік заң жобасын ұсынатынын мәлімдеді. Ол "кейбір ынтасы шектен шыққандардың" бағдарлама арқылы "біздің маңызды салық төлемдерімізді" күмәнді мақсаттарға жұмсайтынын айтты және Саскатун тұрғыны Айльса Уоткинсонның балаларға дене жазасын тигізуге тыйым салуға тырысқанын атап өтті. Веллакотт 1998 жылдың басында Уоткинсонды "экстремистік идеологияны" жақтайтын "әлеуметтік инженер" деп сипаттаған редакциялық мақала жазды, сондай-ақ Канаданың "сайланбаған судьяларын" Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартасын түсіндіруде "сот империализміне" айыптады. Уоткинсонның қолдаушысы Веллакотттың мақаласы "қарсы айтулар мен ишараттардың қоспасы" екенін айтып, оның дене жазасын қорғауы кемшін логикаға негізделгенін мәлімдеді. Веллакотт басқа да әлеуметтік консервативтік бастамаларды қолдады. 1998 жылдың соңында ол медбикелер мен дәрігерлерді аборт жасауға мәжбүрлеуге жол бермеу мақсатындағы "ішкі сенім құқығы" туралы заң жобасын ұсынды. Келесі жылы ол бір жынысты некеге қарсы редакциялық мақала жазып, неке балалардың дүниеге келуі мен тәрбиесіндегі дәстүрлі рөліне байланысты гетеросексуалды жұптарға ғана шектелуі керек деп мәлімдеді. Ол "гомосексуалдардың да некеге тұру құқығы бар, бірақ олардың барша адамдар сияқты қарамал жынысты адамға үйленуі керек" деп жазды. Ол бір жынысты жұптарға жәрдемақы беруге қарсы болды және бұл бастаманы қолдағандарды "активист либералды судьялар мен шағын, бірақ агрессивті гомосексуалдық лобби" деп сипаттады. 1999 жылы ол Саскачеван үкіметінің он үш жасар Тайрелл Дьюкті қатерлі ісікке емдеуге мәжбүрлеу туралы шешімін сынады. Дьюктің ата-анасы Саскатундағы қатерлі ісік орталығындағы емдеудің тиімді емес екенін айтып, Мексикадағы экспериментальді емдеуге қол жеткізуге тырысты. Веллакотт мұндай мәселелерде ата-аналардың шешімін қолдады. Веллакотт сондай-ақ парламенттегі алғашқы мерзімінде гепатит С жұққандарға толық өтемақы төлеуді талап етті, үкімет жауапкершілікке қатысты құқықтық қиындықтарды өтемақы төлемдері арқылы жеңе алады деп мәлімдеді. Веллакотт 1998 жылы Престон Мэннингтің Реформалық партияның басшылығын қолдады, Саскачеваннан тағы екі реформалық депутат басшылықты қайта қарауды талап еткеннен кейін. Ол бастапқыда 1999 жылы Канадалық Альянсты құруға әкелген Біріккен Альтернатива бастамасына қарсы дауыс берді, бірақ кейіннен ойын өзгертті және оны қолдады. 2000 жылдың наурыз айында ол Канад Альянсының басшылығына Стоквелл Дейдің сәтті үміткерлігін қолдаған алғашқы реформалық депутат атанды. Веллакотт Дейдің "өмірге құрметпен қарауын және отбасын қоғамның негізгі құрылыс бөлігі ретінде тануын" қолдағанын айтты. Ол сондай-ақ сайлау кампаниясы кезінде әлеуметтік консервативті Кампаниялық өмір коалициясын қорғады, бұл ұйым қарсы кандидат Том Лонгтың гомосексуалдық қолдаушыларына назар аударғаны үшін сынға ұшырады.
Канадалық Альянс депутаты
Веллакотт 2000 жылғы сайлауда Канадалық Альянстың үміткері ретінде үлкен артықшылықпен қайта сайланды. 2001 жылдың қаңтарында ол генерал-губернатор Адриен Кларксонның Торонтодағы жаңа үйленген бір жынысты жұпқа «құттықтау» хабарламасын жіберу арқылы лауазымын теріс пайдаланғанын айтты. Кларксон кеңсесі бұл хаттың жеке сыпайылық екенін, саяси мәлімдеме емес екенін мәлімдеді. 2001 жылдың жазында Канадалық Альянстың Стоквелл Дей басшылығы күшейтілген сынаққа ұшырады, бірнеше депутаттар оның отставкаға кетуін талап етті. Веллакотт Дейді қолдауын жалғастырды және сыншыларды «арқадан шабуылдаушылар, басып алушылар (және) партизандар» деп сипаттады. Дей жыл соңында отставкаға кетіп, келесі көшбасшылық сайысында өзін жеңіске жеткізу үшін үгіт жүргізетінін мәлімдеді. Веллакотт оның үміткерлігін тағы да қолдады. Жеңіске жеткен қарсы үміткер Стивен Харпердің жақтастары Веллакотты сайлау округі кеңсесі арқылы мемлекеттік қаражат есебінен Дейді қолдау туралы жариялағандары үшін сынады. Веллакотт Канадалық Альянс депутаты ретінде әлеуметтік консервативті мақсаттарды қолдауын жалғастырды және 2002 жылы эмбриондық сабақты жасушаларды зерттеуге қарсы болды, бірақ ересектердің сабақты жасушаларын зерттеуді қолдады. Сол жылы ол Канаданың жеккөрушілік қылмыстары заңына сәйкес қорғалатын санатка енгізуге қарсылық білдіретін даулы жарнамалық парақша таратты. Веллакотт бұл саясаттың өзгеруі «дін және білім беру саласының жетекшілерінің сенімнің маңызды мәселелерін жеткізу құқығына елеулі түрде кедергі келтіреді» деді. Сондай-ақ 2002 жылы Веллакотт 1915 жылғы армян геноцидін мойындаған парламенттік резолюцияға қарсы сөйлеген жалғыз депутат болды. Оның сөзіне сәйкес: «Түріктердің қарсылығына себеп – армян белсенділерінің әлемдік қоғамдастыққа трагикалық оқиғаларды бір жақты баяндауы және оларды геноцид деп атауы, кейбір жағдайларда Түркиядан ақша мен жер алу саяси мақсатын ілгерілету үшін фактілерді бұрмалау немесе шамадан тыс көтеру. Армениялықтар бұл әрекеттерімен бірге, бірінші дүниежүзілік соғыста армян революциялық топтары мен оларға көмектескен ресейліктердің қолынан екі есе көп түріктердің қаза болуын және қырғынға ұшырауын елемеді». Оның пікірін кейбір түрік-канадтық топтары мақтады, ал кейбір армян-канадтықтары сынады. 2003-2004 жылдары Канадалық Альянс Канаданың Прогрессивті Консервативтік партиясымен бірігіп, Канаданың Консервативтік партиясын құрды. Веллакотт бірігуді қолдады және Стивен Харпердің жаңа партияның басшылығына арналған сәтті науқанын қолдады.
What the Turks so strenuously object to is the Armenian activists' one sided portrayal of the tragic events to the world community and labelling them as genocide, using, in some cases, distortion or exaggeration of facts to further their political agenda of obtaining money and land from Turkey. While doing so, Armenians ignore the death and massacre of more than twice as many Turks at the hands of the Armenian revolutionary bands and the Russians whom they were helping during the First World War. His comments were commended by some Turkish Canadian groups, and criticized by some Armenian Canadians. The Canadian Alliance merged with the Progressive Conservative Party of Canada in 2003–04 to create the Conservative Party of Canada. Vellacott supported the merger, and endorsed Stephen Harper's successful campaign for the new party's leadership.
Консервативті депутат
Веллакотт 2004 жылдың басында Саскатун—Ванускевин сайлау округі үшін консервативтік партиядан үміткерлікке ие болып, бұрынғы прогрессивтік консерватор Ник Баккерді 85% дауыспен жеңді. 2004 жылғы федералды сайлауда ол бұрынғы Жаңа демократиялық партияның (ЖДП) федералды депутаты және провинциялық ЖДП кабинетінің министрі Крис Аксуортиден күрделі сынға тап болды. Веллакотт либералдық партия ұлттық деңгейде азшылық үкімет құрған кезде сайланды. Сайлаудан кейін Веллакотт Саскатун полиция қызметкерлері Кен Мунсон мен Дэн Хатченнің ісін қайта қарауды талап етті. Мунсон мен Хатчен қыстың суық күнінде бір аборигенді электр станциясының жанында тастап кеткені үшін сотталған еді. Веллакотттың сөзінше, жаңа дәлелдер табылып, офицерлердің сол адамды ол тұратын жерге жақын жерде қалдырғаны анықталған. Кейін ол офицерлерге қорғаныс қорын құрды. Алайда, іс қайта қарастырылмады. 2004 жылы Саскачеванның сот жүйесі бір жынысты некелерді бекіткен кезде Веллакотт «Саскачеван сотының елдегі басқа да белсенді соттардың қадамдарынан еруі өкінішті» деді. Ол сондай-ақ неке рәсімдерін өткізушілердің бір жынысты жұптарды некеге тұрудан бас тартуға «ішкі сенімге құқығы» болуы керек деп мәлімдеді. 2005 жылғы митингте ол «бір жынысты некеге құқық деген нәрсе жоқ» деді. Сондай-ақ 2005 жылы Веллакотт аборт жасатпауды жоспарламаған аналардың туа біткен балаларына зиян келтіруге немесе өлтіруге тыйым салатын заң қабылдауды ұсынды (яғни жүкті әйелді өлтіру – екі адамды өлтіру болып есептелер еді). Бұл ұсынысқа кейбіреулер қолдау көрсетсе, ал басқалары абортқа шектеулер енгізілуі мүмкін деп мәлімдеді. Белинда Стронах 2005 жылдың ортасында консерваторлардан либералдық партияға өтіп кеткенде, Веллакотт оның билік үшін өзін сатқанын және «кабинеттік лауазым үшін құрбан болғанын» айтты. Бұл сексистік деп сынға алынды, содан кейін Веллакотт өзінің таңдаған сөздері үшін «өкініш білдіретін мәлімдеме» жасады. Веллакотт 2006 жылғы федералды сайлауда Крис Аксуортиден екінші рет жеңіске жетті, бұл сайлау өте қатыгез және даулы болды. Науқанның соңында тікелей эфирде өткен теледебатта белгісіз қоңырау шалушы Веллакотттың Саскатундағы Норт-Парк шіркеуін шіркеу хатшысына шабуыл жасады деген жалған айыптау таратты. Бұл қоңырау Аксуортидің штаб-пәтерінен жасалғаны анықталды. Аксуорти бұл айыптауларды «өте жағымсыз» деп сипаттап, Веллакотттан жағдай үшін кешірім сұрады. Ол кеңсесінде ешкімнің қоңырау шалуға мәжбүр болғанын жоққа шығарды және кеңсеге «әрекет жасаушы» кірген болуы мүмкін деп болжады. Бұрынғы ұзақ жылдар бойы қызмет еткен пастор Джерольд Глиге Веллакотттың ешқашан бұл шіркеуде қызмет етпегенін және оған қатыспағанын мәлімдеді, ал шіркеу 1979 жылдан бері жабық. Веллакотттың науқаны кейін Саскачеван саясаткері Том Хенгеннен антпен берілген мәлімдеме алды, онда ол «өзінің білімі мен сенімі бойынша» Аксуортидің науқанының қызметкері Джордж Лалибертті қоңырау шалушы ретінде атады. Аксуорти Лалибертемен сөйлесіп, ол қоңырау шаққанын жоққа шығарғанын хабарлады. Кейін Веллакотттың адвокаты 2006 жылдың 22 наурызында Саскатундағы Корольдік сотқа Лалибертке қарсы жала жабу ісін қозғады. Веллакотт сот ісін жеңіп, 5000 доллар өтемақы алды. Ұлттық консервативтік науқан либералдыларды жасыруда айыптап, Аксуортиді сайлаудан шығуға шақырды. Алайда ол өзінің ешқандай құқықбұзушылыққа жауапты емес екенін айтып, бас тартты. Веллакотт үлкен үлкен артықшылықпен қайта сайланды.
Үкіметтің артқы орындықтары
Консерваторлар 2006 жылғы сайлауда азшылық үкімет құрды, осылайша Веллакотт үкіметтің артқы қатардағы депутаты болды. 2006 жылғы наурыз айында ол аборт шектеулерін қолдап, жүкті әйелдерге аборттың ықтимал тәуекелдері туралы ақпарат беруді талап ететін ашық хат жазды. 2006 жылғы сәуірде Веллакотт жергілікті халықтың Саскатун қаласының шетіндегі киіз үйлерде арақ ішу үшін баратыны туралы мәлімдеме жасағанда сынға ұшырады, дәл сол кезде Саскатун полициясының жергілікті халықты "ай жарығымен жүретін" күйде тастап кеткені туралы айыптаулар пайда болды. Веллакотт ешқашан арақ ішетін киіз үйдің бар екенін көрмегенін мойындады. 2006 жылғы сәуірде ол Парламенттің Ұлттық істер комитетінің төрағасы болып тағайындалды. Бір айдан кейін ол Канада судьялары өз шешімдерін қабылдағанда өздерін "құдай сияқты билікке" ие деп санайтынын айтқаннан кейін дау тудырды. Веллакотттың сөзінше, Бас судья Беверли Маклаклин "олар осы лауазымға [жоғарғы сот судьясы] кіргенде, кенеттен олардың үстінен қандай да бір мистикалық күш келеді, олардың бұрынғы барлық шешімдері сұраққа түспейді" деген. Маклаклин өкілі арқылы бұл мәлімдемені жоққа шығарды. Кейін Веллакотт кешірім сұрап, Маклаклиннің "құдай сияқты билік" деген сөздерді қолданғанын білдіргісі келмегенін айтты. Ол Маклаклиннің 2005 жылғы 1 желтоқсанда Веллингтондағы Виктория университетінде өткен Лорд Кук лекциясында айтқан сөздеріне сілтеме жасады. Журналистер "мистикалық күш" деген тікелей цитата Маклаклиннің сөйлеуінде кездеспейтінін атап өтті. Веллакотт сондай-ақ журналистерге сот тәуелсіздігін "еркін және демократиялық қоғамның негізгі аспектісі" деп санайтынын мәлімдеді. Веллакотт басқа партиялардың күшті қарсылығынан кейін комитет төрағасы лауазымынан кетті. Одан кейін ол Парламенттің Тұрақты экология комитетінің мүшесі болып жұмыс істеді және Канада үкіметін Суданның Дарфур провинциясындағы мемлекеттік демеушілікпен жасалған зорлық-зомбылыққа қарсы араласуға шақырды. Парламентте жұмыс істеген кезеңінде Веллакотт денсаулық сақтау, Адам ресурстарын дамыту Канада және Ұлттық істер жөніндегі орынбасар сыншы болып қызмет етті. Ол бірнеше ұйыммен байланыста болды, оның ішінде Канада клубы, Канада Евангелистік бірлестігі және Focus on the Family. Ол 2002 жылы Королеваның Алтын юбилейлік медалін, 2006 жылғы наурызда Саскачеванның жүз жылдығына арналған естелік медалін және 2012 жылы Алмаз юбилейлік медалін алды; барлығы Парламент депутаты болып сайланғандықтан автоматты түрде берілді. Веллакотт 2008 және 2011 жылдары қайта сайланды. 2013 жылы Веллакотт C-560 заң жобасын ұсынды, ол Ажырасу туралы заңға түзетулер енгізу және ажырасқан ата-аналардың балалары үшін ортақ тәрбиелеуді соттарда ерекше жағдайлар болмаса, әдепкі нәтиже етіп белгілеу мақсатын көздейді. Заң жобасы екінші оқылымда қабылданбады. Веллакотт 2015 жылғы федералды сайлауда қайта сайлануға түспеуді шешті.
Даулар
2012 жылы Веллакотт абортқа қарсы белсенділігі үшін қылмыстық құқық бұзғандары үшін сотталған Линда Гиббонс пен Мэри Вагнерге Королеваның мерейтойлық медальдарын ұсынды және табыс етті. Гиббонс әйелдер денсаулығын сақтау клиникаларының алдында наразылық көрсетуге тыйым салған сот шешімдерін қайталап бұзғаны үшін тұтқындалды. Мэри Вагнер медаль алған кезде әйелдер денсаулығын сақтау клиникаларына қатысты сот бұйрықтарын бұзғаны үшін түрмеде жазасын өтеді. Осы екі әйелді марапаттау туралы шешімін түсіндіруді сұрағанда, Веллакотт оларды "адамзаттың батырлары" деп атап, өз шешімін былай негіздеді: "Генри Моргенталер сияқты 5000-нан астам нәрестені өлтірген аборт жасаушыларды құрметтейтін және Мэри Вагнер мен Линда Гиббонс сияқты нәрестелерді осындай қатыгездіктен құтқаруға тырысқан құнды әйелдерді түрмеге отырғызсақ, бұл әлемнің жағдайы өте қиын. Олар – адамзаттың нағыз батырлары!" Веллакотттың Гиббон мен Вагнерге Корольдік мерейтойлық медаль табыс етуі Campaign Life Coalition және Католиктік тіркелім сияқты өмірді қолдайтын ұйымдар тарапынан мақтауға ие болды. Либералдық партияның уақытша төрағасы Боб Рей Веллакотттың мәлімдемесін абортқа қарсы белсенділерді заң бұзуға итермелеу деп сынады, бұл Канадада қылмыстық құқық бұзу болып саналады. 2022 жылы Веллакотт жергілікті Legacy Christian Academy мектебінің (бұрын Christian Centre Academy) студенттері бұрынғы әкім Дон Атчисонмен және қалалық кеңес мүшесі Рэнди Донауэрмен бірге сайлау науқанына тартылған кем дегенде үш Саскатун саясаткерінің бірі ретінде аталды. Бұл мектептің бұрынғы студенттері мектептің бұрынғы қызметкерлері мен байланысты шіркеулерге балаларды зорлық-зомбылыққа салу фактісі бойынша топтық сотқа шағым түсірген кезде анықталды. Веллакотт студенттердің оның науқанында жұмыс істегенін растады, бірақ оларды осыған мәжбүрлегенін жоққа шығарды. Ол мұндай жұмыстың "оларға пайдалы білім бергенін" және "көптеген жастардың қатысқаны үшін, оны өте қуандыратын, жандандыратын жағдай ретінде қарастырғанын" айтты.