Кіріспе

Аскутни тауы – АҚШ-тың Вермонт штатындағы тау. Бұл Виндзор округінің ең биік шыңы. Аскутни тауы – айналасындағы төмендіктерден тік көтерілетін монодонк. Мысалы, Виндзор жолымен шыңға дейін өрмелеу кезінде биіктік 18%-ға жетеді. Әсіресе таудың гранитті жартастары ерекше көзге түседі, олардың бірі шыңға жақын жерде парапланерлер үшін ұшу алаңы ретінде пайдаланылады. Таудың етегі бірнеше ауылдармен – Аскутни, Браунсвилл, Виндзор және Вест-Виндзор – шектеседі. Ол Маунт-Аскутни мемлекеттік паркінде, 91 тас жолының 8-ші шығуынан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. Таудың өзі жеті жүз шақырым қашықтықтағы Вашингтон тауынан да көрінеді.

Орналасуы және сипаттамасы

Аскутни тауы Виндзор округінің оңтүстік-шығыс бөлігінде, Коннектикут өзенінің аңғарында орналасқан. Уэзерсфилд қаласындағы Аскутни ауылы оның оңтүстігінде жатыр. Солтүстігінде Уиндзор және Вест-Уиндзор қалалары орналасқан. Вест-Уиндзор қаласындағы Браунсвилл ауылы таудың солтүстік-батыс етегінде орналасқан. Шығысында Коннектикут өзені және Нью-Гэмпшир штатындағы Клермонт қаласы жатыр. Ал батысында Кіші Аскутни тауы деп аталатын тағы бір кішкентай тау тұр.

Этимология және атаулар туралы дау

Колониялық дәуірден бері тауды көбінесе "Аскутни тауы" (немесе "Ашутни" сияқты әртүрлі жазылу түрлері) деп атап келген, және бұл атау 1960 жылы АҚШ Геологиялық атаулар жөніндегі кеңесімен ресми тіркелді. Әртүрлі халықтық этимологиялар болғанымен, көптеген қазіргі дереккөздер "Аскутни" атауын Абенаки тіліндегі Аскутегник сөзімен байланыстырады, ол "өзен саласының соңында" деген мағынаны білдіреді және бұл Қант өзені мен Коннектикут өзенінің қосылған жеріне жақын жердегі елді мекеннің аты болған. Дегенмен, таудың аты ретінде Абенаки тіліндегі Kaskadenak (Cas Cad Nac) сөзінің қолданылуы ұзақ уақыттан бері куәландырылған, ал Геологиялық атаулар жөніндегі кеңес бұл атауды ресми түрде мойындайды.

Тауды қарау

Вермонт 131-ші жолы таудың оңтүстік бетімен өтеді және Аскутни тауының әдемі көрінісін ұсынады. Сол сияқты, 44 және 44 А Вермонт жолдары таудың солтүстік бетімен саналады және оның сол жағынан бірнеше көріністер ашылады. Interstate 91 тас жолы солтүстік-оңтүстік бағытта таудың шығысынан өтеді, соның арқасында таудың солтүстік және оңтүстік беттері кеңінен көрінеді. Нью-Гэмпширдің 12 және 12 А маршруттары шығыс бетке жақсы көрініс сыйлайды. Батыс беткейді көру қиын, себебі оған тікелей батыс жағынан Кішкентай Аскэтни тауы жақын орналасқан. Ал қашықтықтан тау бірнеше шақырым жерден, әсіресе төбелер мен басқа таулардан жақсы көрінеді. Аскутни тауын Дартмут колледжінің кампусындағы белгілі бір жерлерден көруге болады, мысалы Раунер кітапханасының жоғарғы қабаттарынан және Стил химия ғимаратынан.

Корнуолл колониясы

1880-жылдардың аяғынан 1930 жылға дейін суретшілер қауымы Корниш пен Плейнфилдте (Нью-Гэмпшир штаты), сондай-ақ Вермонт штатындағы Виндзорда гүлденді. Август Сент-Годеннен басқа, тағы да бірнеше суретшілер өз үйлерін тауға қарай орналастырып салды, ол көптеген кең бақтар мен итальяндық виллалардың орталық нүктесіне айналды. Максфилд Пэриш, Чарльз Платт, Томас Дьюинг және Уинстон Черчилль (жазушы) барлығы да таудың көрінісін бағалайтын үйлер салды. Осы үйлердің көпшілігі бүгінгі күнге дейін сақталған, көріністері өзгермеген, ал Август Сент-Годенс мүлігі қазір ұлттық саябақ болып табылады, әрине, әдемі көрініспен.

Геология

Аскутни тауы – Ақ таулардың платондық жанартаулық шынжырларының бір бөлігі. Бұл тау жыныстары триасс және бор кезеңдерінде Оңтүстік Мэн, Нью-Гэмпшир және Вермонт аймақтарында пайда болған, ал салыстырмалы түрде жас Аскутни плутоны шамамен 122 миллион жыл бұрын (биотиттегі калий-аргондық сынақ деректері бойынша) енген. Аскутни плутонының картадағы ауданы шамамен 8 км × 4 км және ол Честер күмбезінің прекамбрийлік метаморфизмделген негіздік жыныстары мен оның үстіндегі палеозойлық метаседименттік жыныстарға еніп жатыр. Плутонның орналасуы, мезозойлық жарылу кезінде пайда болған трансформациялық жарылымдардың және/немесе жарық аймақтарының (сәтті болмаған) құрылуымен байланысты болуы мүмкін. Плутонның петрологиялық құрамында габбро-диорит, сиенит және граниттен тұратын үш шоғыр бар. Аймақта жартылай сақина тәрізді бөгет және басқа да бірнеше бөгеттер де кездеседі. Соңғы мұздық таудан материалды бөліп алып, оны Массачусетс штатының оңтүстігіне таратып салған. Оның қалдырған іздері "Аскутни тауының жолы" деп аталады.

Ұшақпен ұшу

Аскутни тауы – Жаңа Англиядағы дельтапланермен ұшуға арналған орын. Көтерілуге қолайлы жағдайымен ерекшеленеді, сондықтан дельтапланершілердің Аскутни тауынан көрші штаттарға ұшуы жиі кездеседі. Кейбір сапарлар Нью-Гэмпшир немесе Массачусетс жағалауына дейін 90 мильден астам қашықтыққа созылуы мүмкін.

Бронсон фермасы

Актер Чарльз Бронсон таудың жанында, әйелімен бірге қызының құрметіне Зулейка деп атаған ферманың иесі болды. 2003 жылы қайтыс болғаннан кейін оның денесі таудың етегіне жақын, Батыс Виндзордағы Браунсвилл зиратына жерленді.

Жабайы табиғат

Аскутни тауында жабайы түйеқұстар, еліктер, кірпілер және түрлі-түрлі құстарды жиі көруге болады. Тау көшіп бара жатқан құстарды бақылауға арналған танымал орын, олар Кнектикут өзенін бағытталған жол ретінде пайдаланады. Сирек кездесетін жануарларға лось, қара аю, бобкат және балықшылар жатады.

Шаңғы мен Аскутни тау курорты

Аскутни тауында Аскутни тау курорты орналасқан, ол таудың солтүстік-батыс бетінде, Браунсвилл ауылындағы шаңғы курорты болған. Шаңғы трассалары 2010 жылы жабылды, қазір табиғи қорық болып табылады және кішкентай шаңғы трассаларын қайта ашу жоспарлануда. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ашылған курорт бастапқыда бір арқан көтергіштен ғана тұрған. 2008 жылы курорт IHG Resorts компаниясы сатып алды және оны жаңарту және жақсарту жұмыстарын жалғастыруда. Тау мен жолдар Vermont Outdoors атты коммерциялық емес ұйымға сатылды және қазір Браунсвилл, Вермонт қаласының қалалық орман ретінде пайдаланылады. Жолдар барлық отбасы мүшелеріне қолайлы, бірақ сарапшы және орта деңгейдегі шаңғышылар курортта өте жақсы сезінді, оның жолдары орташа қиындықтан тікке дейін, және таудың күшті желдерінен жиі мұзға айналып тұратын. Шаңғы курортының басты бәсекелестері Киллингтон, Окемо, Маунт-Сонапи және Страттон болды.