Кіріспе

Better Off Dead – 1985 жылы түсірілген американдық қара комедиялық фильм. Фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік жұмысын Savage Steve Holland жүзеге асырған. Басты рөлде Джон Кусак – жоғары сынып оқушысы Лейн Мейер сомдаған. Рождество мерекесіне дейін қызбен арасы үзілгеннен кейін ол өмірден қол жұмаққа бейімделген. Алғашқы көрсетілімінде сыншылардың пікірі әртүрлі болғанмен, қазіргі кезде оның ерекше сюрреалистік және абсурдтық юморы үшін жанкүйерлер қатары көбейіп келеді.

Сюжет

Солтүстік Калифорниядағы Гриндейл қаласында, жоғары сынып оқушысы Лейн Мейердің екі басты қызығушылығы – шаңғы және алты айлық қарындасы Бет. Рождествоға дейін Бет, шаңғы командасының сүйкімді капитаны Рой Сталин үшін Лейнді тастап кетеді. Рой – менмен, зорлықшыл, Лейнді шаңғы командасына әділетсіз түрде қабылдамайды. Бет сондай-ақ Лейннің ескі универсалын сынап, келеке етеді. Лейн 1967 жылғы Камароның иесі болғанымен, оны іске қоса алмайды, ол үйдің алдында тозығы жеткен күйде тұр. Лейн анасы Дженнимен бірге тұрады, ол үй шаруасындағы әйел, әдетте қорқынышты (және қызықты) отбасылық тағамдар дайындайды; гениалды кіші інісі Баджер ешқашан сөйлемейді, бірақ "шамамен 8 жасында" қуатты лазерлер жасап, "қалай жасауға болады" кітаптарынан жағымсыз әйелдердің назарын аудара алады; және заңгер әкесі Ал, күнделікті түрде қауіпті газет тасушы Джоннидің гараж есігінің әйнектерін газеттермен лақтырып сындыруына қарсы тұруға тырысады. Сонымен қатар, Джонни Майерлердің газеттер үшін оған екі доллар қарызды екенін айтады және Лейнді үнемі қуалап, "Менің екі долларымды бер!" деп айқайлайды. Лейн екі жапондық көлік жарысшысымен де жиі кездеседі, біреуі тек жапон тілінде сөйлейді, ал екіншісі Говард Коселлді тыңдап ағылшын тілін үйренген. Лейн Беттің қабылдамауына шыдамай, қайғыдан құтылудың жалғыз жолы – өлім деп шешеді. Ол бірнеше әлсіз өмірге қол салуға тырысады, бірақ барлығы күлкілі түрде сәтсіз аяқталады. Ең жақсы досы Чарльз де Мардың көмегімен (олардың "кішкентай қаласында" "нағыз есірткі" табу мүмкін болмағандықтан, Jell-O, қар және балғалы қаймақтан азот оксиді сияқты күнделікті заттарды үнемі жұтады), Лейн Бетті қайтарып алу үмітімен қаладағы ең биік шың – К-12 тауына көтерілуге тырысады, бірақ құлайды. Рой мен Беттің алдындағы ұятты жұмысынан, Pig Burgers фастфуд дүкенінен босатылып, одан да ұялады. Оның үстіне, өміріндегі күйзелістердің артуына байланысты невротикалық галлюцинациялардан жиі зардап шегеді. Лейн өмірін аяқтау немесе бұрынғы қарындасын қайтарып алуға тырысқанда, ол біртіндеп жаңа қызбен танысады: француздық алмасу студенті Моник, ол оған ғашық. Ол Лейннің қатал көршісі Смит ханыммен бірге тұрады, ол Моникке әлеуметтік қиындыққа тап болған ұлы Риккидің қарындасы болуға үнемі мәжбүрлеуге тырысады. Екеуі де соншалықты жалықтырады, ол ағылшын тілінде сөйлей алмаймын деп сылтау жасайды. Лос-Анджелес Доджерс жанкүйері Моник, тамаша автомеханик және шаңғышы болып шығады, ол Лейнге Камаросын жөндеуге көмектеседі және оның сенімділігін арттыруға тырысады. Рой Моникке қарапайымдық танытқанда, Лейн оны К-12 тауынан шаңғы жарысына шақырады, жеңімпаз шаңғы командасының капитаны болады. Моник Лейнге жарысқа дайындалуға көмектеседі, ол шаңғысын жоғалтып, Джоннидің қуалауына қарамастан, соңында жеңіске жетеді. Бет финиш сызығында Лейнді құшақтауға асығады, бірақ ол оны қабылдамайды және Риккиді жеңгеннен кейін (Лейн Моникке анасының шектеулерінен құтқаруға тырысады) шаңғы таяғымен айқасқа түсіп, Моникпен бірге Камароға мініп кетеді. Лейн мен Моник соңғы рет Доджер стадионындағы үй тақтасында сүйісіп тұрғанда көрінеді, ал Джонни оларға велосипедпен келеді, ал титрлердің ортасында Баджер үйден шығарылған, өз бөлмесінен жасалған ғарыш шаттлын шатырдан ұшырады.

Өндіріс

Фильмнің кейбір бөліктері Юта штатындағы Альта, Брайтон және Сноуберд қалаларында түсірілді. Мейерлер үйі Глендейл қаласында, Вирджиния даңғылы 1636 нөмірде орналасқан. Көшенің ар жағында, Вирджиния даңғылы 1633 нөмірде Смиттер отбасы мен француз студенті Моник Жуноның үйі орналасқан. Лэйннің орта мектебі – Голливуд орта мектебі, ол Лос-Анджелестегі 1521 Солтүстік Хайленд даңғылында орналасқан. "Pig Burgers" 6223 Lankershim Blvd мекенжайындағы Sandy's Char Burger-де түсірілді. Ресторан қазір жұмыс істемейді, бірақ ғимарат әлі де бургер таңбаларын сақтап тұр. Мектептік дискотеканың сыртқы түсірілімі Калифорния штатының Ла Кресцента қаласындағы Андерсон В. Кларк Магнит орта мектебінде жүзеге асырылды. Лэйнге корейлік көлік жарысшылары үнемі қарсылық көрсеткен көше Монровия қаласының (Калифорния) етегінде орналасқан. Тағы бірнеше көлік сахналары Лос-Анджелес маңындағы Дуарте және Сьерра-Мадреде түсірілді. Фильмдегі қолмен салынған анимацияны Савидж Стив Холландтың әріптесі Билл Копп жасады, ол кейін онымен "Бір ақымақ жаз" (1986) және "Ек! Мысық" фильмдерінде жұмыс істеді. Гамбургерлер мен картоптың тірідей оянған түс көрінісі тоқтатылған анимация әдісімен жасалды. RetroZest подкастында Диана Франклинмен болған сұхбатында, Джонни Гаспаринидің газет таратушыларының бірін ойнаған актер Яно Аная, сонымен қатар Джонни газетші рөліндегі Демиан Слейдтің барлық диалогын қайта жазғандығы айтылды. Аная "Рождестволық әңгімелер" (1983) фильмінде Гровер Дилл рөлін, ал Ван Халеннің "Hot for Teacher" (1984) музыкалық видеоклипінде жас Майкл Энтони рөлін ойнады.

Қабылдау

Better Off Dead – Сискел мен Эберт сыншыларының апта сайынғы «At the Movies» телешоуында көрсетілген, бірақ Чикаго газеттерінде мүлдем жарияланбаған сирек фильмдердің бірі. Олар фильмге «екі бас бармақ төмен» бағасын берді. «The Miami Herald» газетінің Билл Косфорд: «Better Off Dead-тің жасөспірімдер комедиясының құрылымы бар, бірақ оның ішінде шабыттанған студенттік фильмнің рухы сезіледі; бұл ұзақ уақыттан бері өзін мерзімді түрде анимациялық қиялмен тоқтататын алғашқы фильм». Голландтың сөзіне қарағанда, Кусак бұл фильмді ұнатпаған және оның «One Crazy Summer» фильмін түсіріп жатқанда көрсетілімнен шығып кеткен (оның өзі де сол фильмде ойнаған), кейін Голландқа жүзіне қарап: «Better Off Dead – мен көрген ең жаман фильм. Сені ешқашан режиссер ретінде жақсы көре алмаймын, сондықтан маған сөйлеме» деген. Голланд Кусак өзін ақымақ көрсеткенін сезінгенін және оның сөздері «мені киноға деген қызығушылығымды жоғалтты» деп мәлімдеді. Алайда, 2013 жылы Reddit-те өткен «Ask Me Anything» сұрақ-жауап сессиясында Кусактан «Better Off Dead» фильмін түсіруді жек көретінін сұрады, ол: «Жоқ, мен оны жақсырақ етуге болатын деп ойладым, бірақ мен дерлік барлық фильмдерім туралы солай ойлаймын. Менде бұл фильмге ешқандай наразылығым жоқ. Адамдар оны әлі де жақсы көреді деп қуаныштымын» деп жауап берді. «Rotten Tomatoes» шолу агрегаторында фильмге 26 шолу негізінде 77% мақұлдау көрсетілген, ал орташа бағасы 6.90/10. Сайттың сын пікірі: «Better Off Dead – Джон Кусақтың тартымды, сүйкімді ойынымен ұсталып тұрған қара юмор мен сюрреалистік комедияның анархиялық қоспасы». «Metacritic» сайтында фильм 7 шолу негізінде 51 ұпай алды, бұл «аралас немесе орташа пікірлерді» көрсетеді.

Саундтрек

Фильмнің саундтрегін негізінен Руперт Хайн жасады. "With One Look (The Wildest Dream)" атты ашылу трегі Хайнның туындысы болды және орындаушылар қатарында Fixx тобының Cy Curnin вокалда, ал Jamie West Oram гитарада еді. Хайн бұрын Кернин мен Вест Ораммен жұмыс істеген, сонымен қатар әнге вокал қосты. "Arrested by You" трегінен кейін, "Better Off Dub (Title Music)" және "Race the K 12 (Instrumental)" әндерін де Хайн жеке орындады. "Arrested by You" әнін Dusty Springfield 1990 жылы шыққан "Reputation" альбомында каверлеген. "Dancing in Isolation" әнінде Берлин тобының әншісі Терри Нанн вокалда естіледі. Хайн әнді жасады және Берлин тобына альбом шығаруға көмектесуді қарастырғандығы айтылады. "Come to Your Rescue" әнін Thinkman тобы орындады, бұл топ Хайнның жеке мансабын музыка баспасөзі білмейтіндей қалпына келтіру үшін құрылған. Вест Орам осы әнге гитарамен үлес қосты, сондай-ақ "The Falcon Beat" инструменталды әнін де орындады. CD-де Хайнның қатысуы жоқ екі трек – "A Little Luck" және "One Way Love (Better Off Dead)". Саундтректе E. G. Daily ретінде көрсетілген Элизабет Дейли екі әнге де вокал берді және оларды фильмдегі мектептік дискотека сахнасында орындады. Фильмде пайда болған көптеген әндер CD саундтрегіне енбеді, олардың ішінде Говард Джонстың "Like to Get to Know You Well", Van Halen-нің "Everybody Wants Some!!", Нил Седаканың "Breaking Up Is Hard to Do", Пол Саймонның "Fifty Ways to Leave Your Lover", Джимми Хендрикстің "Foxy Lady", Фрэнк Синатраның Род МакКюэннің "A Man Alone" әнін орындауы, Hall & Oates-тің "She's Gone" және Muddy Waters-тің "Mannish Boy" әндері бар.