Кіріспе

Ресейлік епископ және әулие (1797–1879)

Аляскалық Иннокентий (Иннокентий; 26 тамыз 1797 – 12 сәуір 1879 [ескі стиль бойынша 31 наурыз 1879]), сондай-ақ Мәскеу митрополиті Иннокентий деп те белгілі, орыс православиесінің миссионер дін қызметкері, содан кейін Америкадағы алғашқы православие епископы және архиепископы, ал соңында Мәскеу және Коломна митрополиті болды. 19 ғасырда Аляска мен Ресейдің Солтүстік-Шығысындағы миссионерлік қызметі, ғылыми еңбектері және басшылығымен танылды. Ол ғылымда, тіл білуде және басқарудағы қабілеттерімен, сондай-ақ жұмысына деген ықыласымен ерекшеленді. Миссионер дін қызметкері ретінде ол әйелі мен отбасын өзімен бірге алып жүрді. Осы аймақтарда ол жергілікті халықтардың бірнеше тілін және диалектілерін үйренді. Ол Алясканың жергілікті халқы туралы алғашқы ғылыми еңбектердің көптеген түрлерін жазды, оның ішінде олардың тілдері үшін сөздіктер мен грамматикалар жасады, тіпті жазу жүйелерін ойлап тапты; сонымен қатар, ол осы тілдердің бірнешесінде діни еңбектер жазды және Киелі кітаптың бөліктерін аударды. Оның кітаптары 1840 жылдан бастап жарық көре бастады.

Ерте өмір және білім

Иннокентий 1797 жылы 26 тамызда Ресейдің Иркутск губерниясының Верхоленск ауданындағы Ангинское ауылында шіркеу қызметшісінің отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Евсей Попов Иван алты жасында қайтыс болды, содан кейін Иван Ангадағы шіркеу дьяконы болған ағасымен бірге тұрды. Ол жерде ректор оны жақында қайтыс болған Иркутск епискобы Вениаминнің құрметіне Вениаминов деп атады. 1817 жылы ол жергілікті діни қызметкердің қызы Екатеринаға үйленді. Сол жылдың 18 мамырында Иван Вениаминов Иркутск қаласындағы Благовещение шіркеуінің дьяконы болып тағайындалды, ол келесі шілдеде аяқталды. Әке Иоаннның приходына Уналаска аралы мен Фокс және Прибилов аралдарының көршілес топтары кірді, оларды оның келгеніне дейін христиан дініне өткен жергілікті халық мекендеді. Олар сонымен қатар бұрынғы діни сенімдері мен әдет-ғұрыптарының көп бөлігін сақтап қалды. Әке Иоанн Аляска шығанағындағы қызыл теңізді жеңіп, аралдар арасында каноэмен жиі саяхаттайтын. Аралдарды аралап, Әке Иоанн Вениаминов жергілікті диалекттермен танысты. Ұзақ уақыт өтпей ол алты диалектті меңгерді. Ол ең көп қолданылатын диалект – алеут тілінің унанган диалектісі үшін кириллица әрпін пайдаланып әліпби ойлап тапты. 1828 жылы ол Киелі кітаптың бір бөлігін және басқа шіркеу материалдарын осы диалектке аударды. 1829 жылы ол Алясканың Беринг теңізінің жағалауына сапар шегіп, ондағы халыққа уағыз айтты. 1834 жылы Әке Иоанн Ситка аралына, кейіннен Ситка деп аталған Новоархангельск қаласына ауыстырылды. Ол өзін тлингит халқына арнап, олардың тілін және әдет-ғұрыптарын зерттеді. Ондағы зерттеулерінен ол орыс тіліндегі сөздіктермен бірге «Колощан және Кодяк тілдері және орыс-американдық аумақтардың басқа да диалектілері туралы жазбалар» атты ғылыми еңбек жазды. 1836 жылы Әке Вениаминов Ресей Америкасының оңтүстік шегіне пасторлық сапармен оңтүстікке қарай сапар шегіп, Солтүстік Калифорниядағы Форт-Росста тоқтады. Ол онда халық санағын жүргізіп, орыс халқы мен жергілікті тұрғындар үшін неке және крещение рәсімдерін өткізді.

Камчатка министрлігі

1838 жылы Иоанн әкесі қызметі туралы есеп беру және шіркеудің Ресей Америкасындағы қызметін кеңейтуді сұрау үшін Санкт-Петербургке (онда 1839 жылы Рождество күні архиерей болып тағайындалды), Мәскеу мен Киевке сапар шекті. Ол сол жерде жүргенде, әйелі Иркутскке келген кезде қайтыс болғаны туралы хабар алды. Ол туған қаласына қайтуға рұқсат сұрады. Бірақ шіркеу басшылары оған монах болуға шақырып, ант беруді ұсынды. Иоанн әкесі алғашқыда бұл ұсыныстарды қабылдамады, алайда 1840 жылдың 29 қарашасында Иркутск епископының алғашқысы (†1731, 26 қарашада еске алынады) Инокентийдің құрметіне Инокентий есімін алып, монахқа тоғытылды. Ол архимандрит дәрежесіне көтерілді. 1840 жылдың 15 желтоқсанында архимандрит Иннокентий Ресейдің Камчатка және Курил аралдары мен Ресей Америкасындағы Алеут аралдарының епископы болып тағайындалды. Оның кафедрасы Новоархангельск (Ситка) қаласында орналасқан, ол 1841 жылдың қыркүйегінде оған оралды. Келесі тоғыз жыл бойы ол епархиясын басқарды және алыс аймақтарға бірнеше миссионерлік сапарлар жасады. 1850 жылдың 21 сәуірінде епископ Иннокентий архиепископ атағына ие болды. 1852 жылы Якут аймағы Камчатка епархиясына қосылды. 1853 жылдың қыркүйегінде архиепископ Иннокентий Якутск қаласына тұрақты қоныстанды. Иннокентий өзінің кеңейтілген епархиясы бойынша жиі саяхаттар жасады. Ол Жақұт (Саха) тіліне қасиетті жазуларды және қызмет кітаптарын аударуға көп күш жұмсады. 1865 жылдың сәуір айында архиепископ Иннокентий Ресей православие шіркеуінің Киелі басқарушы Синодының мүшесі болып тағайындалды.

Мәскеу митрополиті

1867 жылғы 19 қарашада ол қайтыс болған досы және ұстазы Филареттің орнын басып, Мәскеу митрополиті болып тағайындалды. Митрополит ретінде ол қателерге толы көптеген шіркеу мәтіндерін қайта қарап түзетті, тұрмысы нашар дін қызметкерлерінің жағдайын жақсарту үшін қаражат жинады және дін қызметкерлері үшін зейнет үйін ашты.

Өлім және мұра

Иннокентий 1879 жылдың 31 наурызында қайтыс болды. Ол 1879 жылдың 5 сәуірінде Мәскеудің сыртындағы Троица-Сергий лаврасында жерленді.