Кіріспе

18-19 ғасырлардағы орыс православиелік монах және әулие Герман Аляскалық (1756 - 15 қараша 1837 ж.) – Аляскаға миссионерлікпен келген орыс православиелік монах, ол кезде Аляска Ресей Америкасының бір бөлігі болған. Оның мейірімді мінезі мен шешішті өмір салты Алясканың жергілікті халқы мен орыс отарлаушыларының құрметі мен сүйіспеншілігін қамсыды. Көптеген православие христиандары оны Солтүстік Американың қасиетті қамқоршысы деп есептейді.

Ерте өмір

Биографтар Германның ерте өмірі туралы келіспейді. Оның 1867 жылы Валаам монастыры жариялаған ресми өмірбаянында, монахқа дейінгі аты белгісіз екені, бірақ Герман Мәскеу губерниясының Серпухов қаласындағы саудагер отбасында дүниеге келгені айтылған. Кейіннен ол Санкт-Петербург маңындағы Троица-Сергий Эрмитажында оқуын аяқтап, толық монах болу үшін Валаамға барған. Бірақ, қазіргі биограф Сергей Корсун бұл мәліметтің 1818 жылдан 1820 жылға дейін Аляскадағы Ресей-Америка компаниясының (РАК) әкімшісі Семен Яновский берген қате ақпаратқа негізделгенін анықтады. Ол Германның өмірбаянын Иосиф (Телепнев) есімді басқа монах туралы мәліметпен шатастырған. Тағы бір бұрынғы РАК бас директоры Фердинанд фон Врангель Германның Воронеж губерниясының бай шаруа отбасынан шыққанын және әскери қызметтен өткенін мәлімдеді. Одан кейін ол Саров монастырында монахтыққа қабылданған. Бұл Архимандрит Феофанның (Соколов) куәлігімен және Германның өзі жазған хатымен сәйкес келеді. Олар Германның Саровта монахтық өмірін бастағанын, ал кейін Валаамда толық монахтыққа ие болғанын айтады. Воронеж губерниясынан келген жас әскери кеңсе қызметкері Егор Иванович Попов 1782 жылы Валаамда «Герман» есімімен монахқа тоналған. Барлық биографтар Германның Валаамда бұрын Саров монастырының игумені Назарийден тәлім алғанын мойындайды. Игумен Паисий Величковскийдің есихастик дәстүріне ықпал еткен. Герман түрлі міндеттерді орындап, бауырластардың құрметіне ие болды, бірақ оған усақ-түйексіз өмір сүруге құштарлық болды. Ол Назарий игуменінің батасымен шөлге кетті. Оның кейін «Германның даласы» немесе Германово деп аталған шөлдігі монастырьдан екі шақырым қашықтықта орналасқан. Санкт-Петербург митрополиті Гавриил Германды дін қызметкері етіп тағайындауды және Қытайдағы Ресей православиелік миссиясын басқаруға екі рет шақырды, бірақ ол жалғыздыққа ұмтылып, қарапайым монах болып қалуды жөн көрді. Солтүстік Америкаға кеткеннен кейін де Герман рухани отанымен байланысын үзбеді. Назарий игуменіне жазған хатында ол: «Мен өзімнің сүйікті Валаамды ойымда елестетіп, оны үлкен мұхиттың ар жағынан үнемі көремін» деп жазған.

Аляскадағы миссия

Ресейдің Американы отарлауы 1741 жылы Витус Беринг пен Алексей Чириков Ресей империясының атынан Алясканы ашқаннан кейін басталды. Экспедиция 1500 теңіз суырының терісін жинады, оларды қытай саудагерлері Байкал көлінің жанындағы сауда бекетінде әрқайсысын 1000 рубльден сатып алды. Бұл 1741 жылдан 1798 жылға дейін Аляска мен Алеут аралдарын зерттеуге "тері асығушылығын" тудырды. Олар "промышленниктер" деп белгілі болған шекаралық адамдар Алясканы және Алеут аралдарын зерттеді. Олар жергілікті халықтармен соғысып, олармен некелесіп отырды. Теңіз суыры саудагері Григорий Шелихов Кодиак аралының жергілікті халқын бағындырды. Иван Голиковпен бірге ол тері саудасымен айналысатын компания құрды, ол ақырында императорлық үкіметтен монополия алды; ол Ресей-Америка компаниясы ретінде танылды. Шелихов жергілікті тұрғындар үшін мектеп ашты, көптеген адамдар орыс православиесіне дін аударды. Шелихов-Голиков компаниясы орыс православие шіркеуінің Киелі Синодынан жергілікті халыққа діни қызметкер жіберуді сұрады. Екатерина Ұлы Америкаға толыққанды миссия жіберуге шешім қабылдады. Ол миссионерлерді таңдау жұмысын Санкт-Петербург митрополиті Габриэльге тапсырды, ол Валаамнан он монахты, соның ішінде Германды жіберді. Миссионерлер 1794 жылдың 24 қыркүйегінде Кодиакқа келді. Герман және басқа миссионерлер Кодиакта Шелихов сипаттағандай жақсы жағдайға тап болмады. Ресейлік қоныс аударушылар "америкалықтар" деп атаған Кодиактың жергілікті халқы Ресей-Америка компаниясының қатал қарым-қатынасына ұшырады, оған Шелиховтың басқарушысы Александр Баранов жетекшілік етті. Кейін ол колонияның бірінші губернаторы болды. Ерлер тіпті нашар ауа-райында да теңіз суыры аулауға мәжбүр болды, ал әйелдер мен балалар зорлық-зомбылыққа ұшырады. Монахтарға Шелихов уәделеген жабдықтар берілмеді, сондықтан олар ағаш құралдармен жер жыртуға мәжбүр болды. Осы қиындықтарға қарамастан, монахтар Кодиак аймағында 7000-нан астам жергілікті тұрғындарды крещение рәсімінен өткізіп, шіркеу мен монастырь салуға кірісті. Герман пекарняға тағайындалды және миссияның басқарушысы (эконом) болып жұмыс істеді. Монахтар Кодиактың жергілікті халқының қорғаушылары болды. Герман оларды Ресей-Америка компаниясының шамадан тыс талаптарынан қорғағаны үшін ерекше танымал болды, ал Баранов оны "жасанды жазушы және сөйлеуші" деп сынады. Замандас тарихшы оны испан отаршылдарына қарсы оңтүстік америкалықтардың құқықтарын қорғаған Бартоломе де лас Касас сияқты католик монахымен салыстырды. Аляскада он жылдан астам уақыт өткен соң Герман 1807 жылы миссияның басшысы болды, бірақ ол дін қызметкері болып тағайындалмады. Жергілікті халық оны жақсы көріп, құрметтеді және Барановпен жақсы қарым-қатынас орнатқан. Герман миссионерлік мектепті басқарды, онда ол оқу мен жазумен қатар ән айту және катехизис сияқты шіркеу пәндерін оқытты. Ол сондай-ақ Spruce аралында ауыл шаруашылығын үйретті. Бірақ ол әлі де жалғыз өмір сүруді қалағандықтан, миссиядағы белсенді қызметтен зейнетке шығып, Spruce аралына көшіп кетті.

Сприц аралындағы өмір

Герман 1811-1817 жылдары Спраус аралына көшіп келді. Арал Кодиактан шамамен 1,6 шақырымдық бұғазбен бөлінген, бұл оны усақ тіршілікке бейімді етеді. Герман өзінің шөлмегін "Жаңа Валаам" деп атады. Ол қарапайым киім киіп, бұғы терісімен жабылған орындықта ұйықтады. Орманда жалғыз қалуға қалай шыдайтыны туралы сұрағанда, ол: "Мен жалғыз емеспін. Құдай барлық жерде болғандықтан, осы жерде де бар" деді. Жалғыз өмір сүргеніне қарамастан, ол көп ұзамай ізбасарлар жинады. Ол жексенбі күндері мен шіркеу мерекелерінде көптеген келушілерді, әсіресе жергілікті алеуттарды қабылдады. Бірте-бірте оның шөлмегінің жанында шағын шіркеу және қонақ үй салынды, содан кейін жетім балаларға арналған мектеп ашылды. Герман жергілікті алеуттарды терең сыйлады: ол Орыс-Америка компаниясының зәбірліліктеріне қарсы тұрды және бір эпидемия кезінде оларға барып, науқастарға көмектесіп, өлмегелі жатқандарды жұбатқан жалғыз орыс болды. Герман өмірінің соңына дейін Спраус аралында тұрды, ол 1837 жылдың 15 қарашасында қайтыс болды.

Қасиеттілік

1969 жылдың 11 наурызында Америкадағы Православие шіркеуінің (ОКА) епископтары «рухани пайдамыз, шабыттығымыз, көңіл көтеруіміз және Иманымызды бекіту үшін» Германды «Қасиетті өмірдің ұлы үлгісі ретінде» қасиетті деп жариялау ниетін ресми түрде жариялады. 1970 жылдың 9 тамызында ОСА митрополиті Иреней (Бекиш), Финляндия архиепископы Павел (Олмари) және басқа да иерархтар мен дін қызметкерлері Кодиак аралындағы Қасиетті Қайта тірілу соборында өткен қасиеттеу рәсіміне төрағалық етті. Оның қабірден шығарылған қалдықтары Спраус аралындағы Сергий мен Герман Валаамдық шіркеуінен (яғни, Валаамдық Сергий мен Герман шіркеуінен) Қасиетті Қайта тірілу соборындағы орынға көшірілді. Сол күні Ресей Православие шіркеуінің (РПЦО) епископтары Германды Сан-Францискодағы Ыстық Көздер шіркеуінде («Барлық қайғылылардың қуанышы») қасиеттеді. Түнгі құлшыныс кезінде 1963 жылы Аляскадағы Серб Православие бауырластығының негізін қалаушылардың бірі Глеб Подмошенский Германға арналған қасиетті әнге алғаш рет оқыды. Ол, Евгений (Серафим) Роуз және Лоуренс Кэмпбелл Епископтар Синоды үшін материал жинады, Германның қасиеттелуіне қолдау көрсетті және оның құрметіне литургиялық құлшыныс жасауға көмектесті. Жыл бойы Алясканың Әулиесі Германды еске алуға арналған бірнеше мерекелер бар. Әртүрлі Православие шіркеулерінде қазіргі уақытта екі түрлі күнтізбе қолданылып жүргендіктен, екі күнді көрсету қажет: біріншісі – дәстүрлі Юлиан күнтізбесіндегі күн, ал екіншісі, сызықтан кейін – қазіргі Григориан күнтізбесіндегі сол күн:

27 шілде/9 тамыз – Қасиеттелу: Бұл 1970 жылы Германның қасиеттілікке ие болуының жылдығы. 15/28 қараша – Қайтыс болу: Бұл Германның нақты қайтыс болған күні. 13/26 желтоқсан – Қайтыс болу: Жазбалардағы қателікке байланысты, бұл бастапқыда Германның қайтыс болған күні деп есептелген, және оның естелігін осы күні тойлау дәстүрі ұзақ жылдар бойы сақталғандықтан, ол мереке күні болып қала берді. Бұл оның жерленген күні болуы мүмкін. Юлиан күнтізбесін ұстанатын Православие христиандары үшін бұл күн Григориан күнтізбесінің 25 желтоқсанына сәйкес келеді. Пентекосттен кейінгі екінші жексенбі: Солтүстік Америка Әулиелері Синаксисінде еске алынатын қасиеттілердің бірі ретінде – бұл шіркеу жылнамасының жылжымалы мерекесі, оның аталу күні жылдан жылға өзгереді. Оның қабірден шығарылған қалдықтарының көп бөлігі Аляскадағы Кодиактағы Қасиетті Қайта тірілу соборында сақталады. Спраус аралындағы Сергий мен Герман шіркеуі – маңызды қасиетті саяхат орыны. Сенімділер оның қабірінен топырақ және оның құрметіне аталған бұлақтан су алып жатады. Оның қабірден шығарылған қалдықтарының бір бөлігі Солтүстік Америкадағы Антиохиялық Православие Христиан Архиепископтығының конференциялар мен демалыс орталығы Пенсильваниядағы Антиохия ауылындағы Қасиетті Игнатий шіркеуінде сақталады. Ол олардың қасиетті қамқоршыларының бірі саналады. 1963 жылы Шанхай және Сан-Франциско архиепископы Иоанн Максимовичтің батасымен Православие кітап сатушылар мен баспагерлердің қауымы Алясканың Әулиесі Герман бауырластығы құрылды, олар Православие миссионерлік ақпаратын ағылшын тілінде жариялауға кірісті. Оның негізін қалаушыларының бірі – әйгілі Серафим Роуз. Бауырластық Германның қасиеттілікке ие болуына үлкен үлес қосты. Аляска штатының Кодиак қаласындағы Әулие Герман Православие Теологиялық семинариясы, сондай-ақ бүкіл әлемдегі көптеген приход шіркеулері оның құрметіне аталған. 1970 жылдың 4 тамызында АҚШ Конгресінің 91-ші сессиясы Германның қасиеттелуін Сенатта сөз сөйлеу арқылы мойындады, ал оның өмірбаяны ресми түрде Конгресс жазбаларына енгізілді. 1993 жылы Патриарх Алексий II Кодиакқа барып, Әулие Германның қабірден шығарылған қалдықтарына тағзым етті. Ол қабірдің үстінде үнемі жанып тұратын сәнді шам (май шам) сыйға берді. Бұл шамнан алынған қасиетті маймен бүкіл әлемнен келген паломниктер майланады. 2022 жылы Герман ресми түрде Епископальдық шіркеудің литургиялық күнтізбесіне 15 қарашада мереке күні ретінде қосылды. Фин Православие шіркеуі Тапиола, Эспоо, Алясканың Әулиесі Германға арналған.