Кіріспе
Бұрынғы француздық ядролық және жаңартылатын энергияны қамтамасыз етуші Areva S.A. – ядролық энергияға мамандандырылған француздық көпұлттық компания. Areva компаниясының штаб-пәтері Францияның Курбувуа қаласында орналасқан. 2016 жылғы корпоративтік қайта құруға дейін Areva акцияларының көп бөлігі Франция мемлекетіне тиесілі болды, оның ішінде Францияның баламалы энергия және атом энергиясы жөніндегі комиссиясы (54,37%), Banque publique d'investissement (3,32%) және Agence des participations de l'État (28,83%) акцияларын иеленді. Франция үкіметінің көпшілік үлесіне ие болған Électricité de France компаниясы 2,24% акцияға, ал Кувейт инвестициялық органы – 4,82% акцияға ие болды, бұл Франция мемлекетінен кейінгі екінші ірі акционер еді. Мүліктік жағдайы нашарлауына байланысты жүзеге асырылған қайта құру бағдарламасы аясында Areva жаңартылатын энергиямен айналысатын бизнесін сатты немесе тоқтатты, реакторлар бизнесі бойынша еншілес компаниясы Areva NP (қазір Framatome) EDF компаниясына, ал ядролық қозғалтқыш және зерттеу реакторлары жөніндегі еншілес компаниясы Areva TA (қазір Technicatome) Agence des participations de l'État компаниясына сатылды. Сондай-ақ, ядролық цикл бизнесі жеке компанияға бөлініп, New Areva (кейіннен Orano) құрылды. Нәтижесінде Areva S.A. компаниясы Франция үкіметінің толық меншігіне көшті, ол енді тек Финляндиядағы Olkiluoto 3 жобасымен байланысты жауапкершіліктерді қана қабылдады және Orano компаниясының 40% акциясын иеленді.
Areva S. A. is a French multinational group specializing in nuclear power headquartered in Courbevoie, France. Before its 2016 corporate restructuring, Areva was majority owned by the French state through the French Alternative Energies and Atomic Energy Commission (54.37%), Banque publique d'investissement (3.32%), and Agence des participations de l'État (28.83%). Électricité de France, of which the French government has a majority ownership stake, owned 2.24%; Kuwait Investment Authority owned 4.82% as the second largest shareholder after the French state. As a part of the restructuring program following its insolvency, Areva sold out or discontinued its renewable energy businesses, sold its reactors business subsidiary Areva NP (now Framatome) to EDF and its nuclear propulsion and research reactors subsidiary Areva TA (now Technicatome) to Agence des participations de l'État, and separated its nuclear cycle business into a separate company New Areva (becoming Orano). As a result, Areva S. A. became wholly state owned by the French government, remaining responsible only for the liabilities related to the Olkiluoto 3 project in Finland and holding a 40% stake in Orano.
Жасау
Areva 2001 жылғы 3 сәуірде Framatome (кейін: Areva NP, қазіргі: Framatome), Cogema (кейін: Areva NC, қазіргі: Orano Cycle) және Technicatome (кейін: Areva TA, қазіргі: Technicatome) компанияларының бірігуі арқылы құрылды. Ол өзінің алдыңғысы – CEA Industrie компаниясының құрылымына негізделген. Анн Лауверджен оның алғашқы бас директоры болды. Францияның бұрынғы премьер-министрі Жан-Пьер Раффарен 2003 жылы Areva-ны жекешелендіру туралы жариялады, бірақ ол бірнеше рет кейінге жылдырылды, француз үкіметі ақырында GDF және EDF компанияларын жекешелендіруді таңдады. 2005 жылғы қазан айының соңында Франция премьер-министрі Доминик де Вильпен жекешелендіру процесін тоқтатқандығын мәлімдеді. 2003 жылы Areva Olkiluoto 3 жобасы бойынша келісімшарт жасады, онда үшінші буын EPR типті қысымды су реакторының құрылысы көзделген. 2004 жылы келісім бойынша белгіленген баға 3,2 миллиард еуроны құрады. 2004 жылы Areva Alstom компаниясының электр беру және тарату қызметін сатып алды, ол Areva T&D компаниясына айналды. Ол 2010 жылғы маусым айында Alstom және Schneider Electric компанияларына қайта сатылды. 2005 жылғы 15 қыркүйекте Areva және Constellation Energy of Baltimore компаниялары АҚШ-та коммерциялық EPR-ді сату үшін UniStar Nuclear деп аталатын бірлескен кәсіпорын құру туралы мәлімдеді. Бірлескен кәсіпорын 2007 жылы UniStar Nuclear Energy болып өзгерді. 2010 жылы EDF компаниясы UniStar Nuclear Energy компаниясының 100% акциясын сатып алды. Алайда бұл жоспарлар іске аспады, сондықтан 2015 жылғы ақпан айында Areva АҚШ-тың Ядролық реттеу комиссиясында (NRC) EPR жобалау сертификатын беру туралы өтінішті қарау процесін тоқтатты. 2006 жылы Areva өзінің жаңартылатын энергия бизнес-тобын құрды. Creusot Forge және Creusot Mécanique компаниялары Areva тобының құрамына қосылды, тіпті Creusot Forge компаниясының жұмысының сапасына қатысты алаңдаушылықтар болғанмен де. 2007 жылы Areva мұхит жағалауындағы жел турбиналарын өндіруші Multibrid компаниясының 51% акциясын сатып алды. Multibrid – Германиядағы жел энергиясы саласындағы стартап және пионер, ол Бремерхавен қаласында жел турбиналарын өндіреді. Инновациялық M5000 жел турбинасының компактты орташа жылдамдықты жетегі және көміртек роторлық қанаттары бар. Ауаны коррозиядан қорғау үшін патенттелген әдіс бірегей болды. Турбинаның дизайнын aerodyn Energiesysteme GmbH компаниясы жасаған. 2015 жылы Areva-ның жаңартылатын энергия бөлімшесі ADWEN GmbH болып өзгерді. 2010 жылғы маусым айында Areva қалған 49% акциясын сатып алып, Areva Wind компаниясын құрды. 2010 жылғы ақпан айында Areva Ausra компаниясын сатып алып, оны Areva Solar деп атады. 2007 жылы Areva UraMin компаниясын сатып алды, кейіннен ол Areva Resources Southern Africa (қазір Orano құрамында) болды. 2007 жылы Areva Flamanville 3 EPR реакторының құрылысын бастады. Сонымен қатар, 2007 жылғы қарашада Areva Қытайдың Гуандун ядролық энергетикалық тобымен Тайшань ядролық электр станциясы үшін екі EPR жеткізу туралы 8 миллиард еуролық келісімге келді. Келісім шарттарына сәйкес, Areva станцияны пайдалануға көмектесуге, соның ішінде пайдаланылған отынды қайта өңдеуге міндеттенді. Сондай-ақ 2007 жылы Areva және Mitsubishi Heavy Industries Atmea деп аталатын бірлескен кәсіпорын құрды, ол 1,100 МВт Atmea 1 қысымды су реакторын (III буын реакторы) әзірлеуге арналған. 2009 жылы Siemens Areva NP-дегі қалған акцияларын сатты, соның нәтижесінде Arvea NP толығымен Areva-ға тиесілі болды. Жоба кейіннен тоқтатылды. Сонымен қатар, 2008 жылы Areva-ға URS, Amec және Areva компанияларынан тұратын Nuclear Management Partners консорциумының құрамында Sellafield ядролық қайта өңдеу орнын тазалау бойынша операциялық келісімшарт берілді. 2008 жылғы маусым айында Areva Kazatomprom компаниясымен Katco бірлескен кәсіпорнын құру туралы келісімге келді. 2009 жылғы 4 ақпанда Areva Үндістанның Махараштра штатындағы Джаитапур ядролық электр станциясының жобасы үшін Nuclear Power Corporation of India Limited компаниясына екі-алты ядролық реактор жеткізу туралы меморандумға қол қойды. 2010 жылғы наурыз айында Areva ядролық бөлінудің нәтижесінде пайда болған актинидтерді ыдырататын жаңа типті реактордың жұмыс жасалып жатқанын мәлімдеді. 2011 жылы Areva Париждегі Euronext қор биржасында тіркелді.
Фукусимадан кейінгі проблемалар
2011 жылдың желтоқсанында Areva компаниясы Франция, Африка және АҚШ-тағы бірнеше нысанда құрылыс жұмыстарын тоқтатты, бір күн бұрын 1,6 миллиард евро (2,1 миллиард доллар) зиян көрілетіні болжалды. Areva компаниясы Францияның солтүстігіндегі Ла-Гааг қайта өңдеу зауытында, оңтүстік-батысындағы Melox зауытында және оңтүстігіндегі Tricastin электр стансасына жақын екі нысанда "қуатты кеңейтуді" тоқтатты. Сонымен қатар, Орталық Африка Республикасындағы Бакума, Намибиядағы Треккопье және Оңтүстік Африкадағы Рист Куилдегі уран кен орындарын кеңейту жұмыстары тоқтатылды. Areva компаниясы уран кендерінің құндылығы аз деп шешім қабылдағаннан кейін, 2007 жылы сатып алынған канадалық уран өндіруші компания Uramin-ді сатып алу құнының 2,5 миллиард доллардың көп бөлігін жойды. 2014 жылдың қыркүйегінде Standard & Poor's компаниясы, Areva-ның әлсіз бірінші жарты жылдық нәтижелерінен кейін, оның кредиттік рейтингін төмендетуі мүмкін екенін мәлімдеді, нәтижесінде Areva компаниясы капиталдық шығындарды қысқартуға және кейбір активтерді сатуға ниетті екенін көрсетті. 2015 жылдың наурыз айында Standard & Poor's компаниясы Areva-ның кредиттік рейтингін BB− дейін төмендетті, себебі Areva 2014 жылға 4,8 миллиард евро зиян көрсетті. 2012 жылы Areva сутегі технологиясын әзірлейтін Compagnie européenne des technologies de l'hydrogène (CETH) компаниясын сатып алып, оны Areva H2Gen деп атады. Сол жылы Корсикадағы Аяччо қаласының жанында MYRTE платформасы деп аталатын сутегі сақтау жүйесі іске қосылды (MYRTE – Mission Hydrogène Renouvelable pour l’intégration au réseau électrique деген француз тіліндегі аббревиатура). Жүйенің мақсаты – сутегі технологияларын пайдалана отырып, күн энергиясын сақтау мүмкіндігін анықтау, бұл Корсиканың электр желісін тұрақтандыру үшін қосымша жүйе ретінде қызмет етуі керек. 2014 жылдың тамызында Areva күн энергиясы саласынан шықты. 2013 жылдың қазанында Areva компаниясы Англияның Сомерсет аймағындағы Хинкли Пойнт С электр стансасына екі EPR ядролық реакторын ядролық бумен жабдықтау және басқару жүйелерін жеткізуге 2,7 миллиард долларлық келісімшарт ұтып алды. Сондай-ақ, ол отын дайындау үшін уранды өндіру және байытуды қамтамасыз етеді. 2013 жылдың желтоқсанында Areva және China General Nuclear Power (CGN) компаниялары жаңаруға жарамды энергия саласындағы серіктестік туралы келісімге келді, оның басты назарында офшорлық жел, биомасса, шоғырландырылған күн энергиясы және энергияны сақтау мәселелері тұрды. 2014 жылдың қазанында бас директор Люк Урсель денсаулығына байланысты қызметтен уақытша шеттетілді. 2014 жылдың мамырында Areva өзінің еншілес компаниясы CETH2 және ADEME (Францияның қоршаған ортаны қорғау және энергияны басқару агенттігі) арқылы AREVA H2 Gen бірлескен кәсіпорнын құру туралы хабарлады. 2015 жылдың желтоқсанында Фламанвилл ядролық электр стансасындағы жағдайларға байланысты Ле Крёзот зауытындағы жұмыстар тоқтатылды. 1965 жылдан бері Le Creusot Forge компаниясы өндірген шамамен 400 ірі болаттан жасалған бұйымдарда көміртегінің мөлшеріне қатысты ақаулар анықталды, бұл болаттың беріктігін төмендетті. Реакторларды тексерудің кең ауқымды бағдарламасы басталды, оның ішінде реакторларды кезең-кезеңімен тоқтату шаралары да қарастырылды. Бұл Франция электр импортын арттырғандықтан, Еуропада электр энергиясының бағасының өсуіне әкеп соқты, әсіресе Германиядан. 2016 жылдың желтоқсанында халықаралық инспекторлар Areva-ның тәуелсіз сапаны бақылау тексерулерінде анықталмаған, жаңадан жасалған құжаттардың дәлелін тапты. 2017 жылдың сәуірінде Атомдық қауіпсіздік агенттігі (ASN) Ле Крёзот зауытында жұмысты қайта бастау үшін талаптарды жариялады.
Қайта құрылымдау
2016 жылдың маусым айында Areva компаниясының қайта құрылымдалу жоспарлары жарияланды, оның ішінде 2017 жылы реактор бизнесінің көп бөлігін EDF компаниясына сату, Финляндияда салынып жатқан Olkiluoto 3 EPR реакторын қоспағанда, ол Areva SA компаниясында қалады. 2017 жылдың желтоқсан айында Areva және EDF компаниялары Areva NP-нің ядролық реактор операцияларын беру туралы келісімдерге қол қойды. Қайта құрылымдалу жоспарының бір бөлігі ретінде Areva New Co немесе New Areva деп аталатын жаңа отын циклы компаниясын құрды. Жаңа компания Areva Mines, Areva NC, Areva Projects және Areva Business Support компанияларын біріктірді. 2017 жылдың қаңтар айында Areva жел турбиналарын өндіруші Adwen компаниясының үлесін сатты. 2017 жылдың наурыз айында Areva өз ядролық қозғалтқыш және зерттеу реакторлары бойынша еншілес компаниясы Areva TA-ны Agence des Participations de l'Etat компаниясына сатты.
Ағымдағы операциялар
2019 жылдан бастап Areva S. A. тек Olkiluoto 3 жобасымен байланысты жауапкершілікке жауапты. Бұл реактор, жаңа III буын реакторларының біріншілерінің бірі, бастапқыда 2009 жылы электр энергиясын өндіруді бастауы күтілген, бірақ жоба аяқталуы соңында 2023 жылға дейін кешіктірілді және бірнеше баға көтеріліміне ұшырады. Areva және TVO арасында келісімге қол жеткізілді, оған сәйкес Areva кешігулер мен жоғалған табыс үшін 450 миллион евро өтемақы төлейді. Бұл келісім екі компания арасындағы барлық заңдық шараларды аяқтайды. Areva сондай-ақ Orano компаниясының 40% акциясын ұстап тұр.
Өткен операциялар
Areva компаниясы ядролық энергияға байланысты барлық өнеркәсіптік салаларда жұмыс істеді: кен өндіру, химия, байыту, отын жинау, қайта өңдеу, инженерлік, ядролық жетекті және реакторлар, қалдықтарды өңдеу, қайта пайдалану, тұрақтандыру және демонтаждау. Areva жаңартылатын энергия саласында да технологиялық шешімдер ұсынды. Areva-ның қызметтері бес бизнес тобына бөлінген еді.
Ядролық операциялар
Тау-кен бизнес тобы уран кенін барлау, оны өндіру және өңдеу, сондай-ақ кен орындарын жабудан кейін қалпына келтірумен айналысты. Оның бес құрлықта қызметкерлері болды және Канада, Қазақстан және Нигерде уран өндіру орындары болды. 2013 жылдың соңында тау-кен бизнес тобы 4463 адамды жұмысқа алды. 2013 жылы уран өндіруі Areva компаниясының біріктірілген кірісінің 19% құрады. Қазір ол Orano компаниясының бөлігі. Алдыңғы бизнес тобы Areva компаниясының клиенттеріне отынмен қамтамасыз етті және уранды ядролық отынға айналдыру операцияларын бақылады, оның ішінде кенді уран гексафторидіне химиялық түрлендіру, уранды байыту және ядролық реакторлар үшін отынды жобалау және өндіру. 2013 жылдың соңында Areva компаниясының алдыңғы бизнес тобында 8555 адам жұмыс істеді. 2013 жылы Areva компаниясының біріктірілген кірісінің 24% осы бизнес тобының үлесіне тиесілі болды.
Жаңартылатын энергия көздерінен энергия өндіру операциялары
Areva 2006 жылы жаңартылатын энергия портфелін кеңейту және таза энергияға бағытталған жаһандық жаңартылатын энергия бизнес-тобын құрды. Бұл электр станциялары Бразилия, Чили, Германия, Нидерланды, Үндістан және Таиландта орналасқан. Areva Renewables Brazil еншілес компаниясы шакар құмырасынан алынатын органикалық қалдық – багасс негізінде биомассалық электр станцияларын салды. АҚШ-та Areva компаниясы Duke Energy компаниясымен бірлесіп, ағаш қалдықтарынан 55 МВт биомассалық электр станцияларын салу және пайдалану бойынша серіктестік құрды. Areva Thermya деп аталатын биокөмір өндіру технологиясын сатып алды, ол биомассаны торттау арқылы өндірілетін биоотын құрайды, оны жылу және электр энергиясын өндіру үшін көмірдің орнына қолдануға болады. Areva сондай-ақ AdCub-ты әзірледі – бұл шағын көлемдегі биомасса ресурстарын пайдалануға бағытталған, Еуропадағы әлі толыққанды пайдаланылмаған өсу мүмкіндіктерін ұсынатын модульдік электр станциялар концепциясы. Мақсаты – 3-6 МВт аралығындағы шағын электр станциялары үшін клиенттік шығындарды оңтайландыру және құрылыс уақытын қысқарту үшін инновациялық шешімдерді біріктіру. Бұл жаңа биомасса электр станциясы концепциясы көп түрлі отынды қабылдау мүмкіндігін және станцияның тұрақты жұмыс істеуін арттыруға бағытталған технологияларды жетілдіруді де көздейді.
Басқа операциялар
Areva әскери технология саласында жұмыс істеді, мысалы, француздық Barracuda класындағы су асты кемесі үшін ядролық реакторды жобалауға қатысты. Areva-ның еншілес компанияларының бірі – Euriware (1991 жылы құрылған) консалтинг және IT қызметтерімен айналысып, 2200 адамды жұмыспен қамтыды. Areva сонымен қатар Safran акцияларының 1,99%-ы мен Suez Environnement акцияларының 1,4%-ына ие болды. Areva компаниясының ғылыми реакторларға отын өндіретін еншілес компаниясы CERCA, 1996 жылы АҚШ-тың General Atomics компаниясымен бірлесіп құрылған және оқыту, зерттеу және радиоизотоптар өндірісі үшін қолданылатын TRIGA ғылыми реакторына да қатысты. Areva бұрын Bruegel саяси-талдау орталығының корпоративтік мүшесі болған.
2007 жылғы айыппұл
2007 жылдың қаңтар айында Еуропалық комиссия Areva компаниясына ABB, Alstom, Fuji, Hitachi Japan, AE Power Systems, Mitsubishi Electric Corp, Schneider Electric, Siemens, Toshiba және VA Tech ELIN сияқты 11 компаниядан тұратын картель арқылы ЕО электр нарығын бұзғаны үшін 53 миллион евро айыппұл салды. Комиссияның мәлімдемесіне сәйкес, "1988 жылдан 2004 жылға дейін компаниялар мемлекеттік сатып алу конкурстарындағы ұсыныстарды келісім бойынша өзгертіп, бағаларды бекітіп, жобаларды бөлісіп, нарықтарды үлестіріп, коммерциялық тұрғыдан маңызды және құпия ақпарат алмастырған". "Картельдің аяқталуына бірнеше ай қалғанда, Alstom компаниясы картель туралы ештеңе білмейтін Areva компаниясына қатысты бөлімшесін сатты. Осылайша, [Areva] және Alstom 53,6 миллион еуроға бірлесіп жауапкершілікке тартылады және олар оны қалай бөлісу керектігін өздері шешуі керек". Еуропалық Одақтың бәсекелестік жөніндегі комиссары Нили Крус: "Комиссия 16 жылдан астам уақыт бойы коммуналдық кәсіпорындар мен тұтынушыларды алдаған картельге нүкте қойды" деді.
Ливия келісімі
2007 жылдың 13 тамызында француздық Le Parisien газеті президент Николя Саркози қол қойған франко-ливиялық азаматтық ядролық энергия саласындағы келісім Франция үкіметінің мәлімдегеніне қарамастан, теңіз суын тұзсыздандыруға емес, ең алдымен Ливияға EPR реакторын сатуға бағытталғанын, бұл келісімнің құны шамамен 3 миллиард долларға жететінін хабарлады. Le Parisien басылымы Areva компаниясының ең ірі акционері болып табылатын CEA атом агенттігінің халықаралық істер жөніндегі директорының орынбасары Филипп Делоунды сілтеме келтірді.
Нигердегі шабуыл
2013 жылдың мамыр айында Нигердегі компанияның уран кені зардап шекті және Аль-Каидамен байланысты жанкешті бомба шабуылында бір бейбіт тұрғын қаза болды. Кеніш 2013 жылдың тамызында толық қуаттылықпен жұмыс ілеуге қайта келді.
Туарег халқы
2009 жылдың қарашасында Greenpeace Нигердегі Areva компаниясының кен өндіру операцияларына жақын орналасқан екі ауылда радиация деңгейінің қауіпті түрде жоғары екенін көрсететін есеп жариялады. 2014 жылдың қаңтар айында Al Jazeera "Сахараның жетімдері" атты үш бөлімдік деректік фильмін шығарды, ол Сахара шөлінің туарег халқына арналған. Фильмде Areva компаниясының кен өндіруі және одан туындаған сәулелену олардың халқы арасында аурулар мен өлімге себеп болып отыр деген шағымдар айтылды. Al Jazeera сондай-ақ Areva компаниясының жауабын жариялады, онда компания Нигердің қоршаған ортаны бағалау және экологиялық әсерді зерттеу кеңсесіне (BEEEI) су, ауа және топырақтың экологиялық мониторингі туралы жүйелі есептер ұсынатынын, олар аталған учаскелер маңында ластану жоқ екенін көрсетеді деді.
Атаудың этимологиясы
Areva атауы Аревало цистерциандық аббаттығының атынан шыққан.
Спорттық демеушілік
Areva компаниясы жылдар бойы бірнеше спорттық іс-шараларға демеушілік етті. 2009 жылы Areva Athlenergy.com онлайн-ресурсын іске қосты, ол жүгірушілерге арналған, сондай-ақ Францияның Жеңіл атлетика федерациясының демеушісі және Францияның Сен-Дени қаласындағы Стад де Франс стадионында жыл сайын өткізілетін Арева кездесуінің ресми демеушісі болды. 2014 жылдың мамыр айында Athlenergy.com Arevarun болып өзгерді. Areva Париж жартылай марафоны және Франциядағы Сент-Этьеннен Лионға дейінгі түнгі жүгіру – Saintélyon сияқты бірнеше жүгіру іс-шараларын да демеушілік етеді. 2008 жылы Areva 2012 жылға дейін неміс футбол клубы «ФК Нюрнбергті» демеушілік ету туралы келісімге қол қойды. Келісім 2012 жылы толық орындалды. Areva 2002 жылғы Америка кубогы жарысында француздық «Defi Areva» командасына, ал 2007 жылғы Америка кубогы жарысында француздық «Areva Challenge» командасына демеушілік етті. 2002 жылы Франциядағы Лориент қаласында алғаш рет көпшілік алдына шыққан кезде «Defi Areva» яхтасы Greenpeace ұйымының төрт наразысы бар қайыққа соқтығысып, нәтижесінде 80 футтық қайықтың бортына тесік түсті.