Кіріспе
2004 жылғы Ричард Морганның "Нарық күштері" романы – британдық жазушы Ричард Морганның ғылыми-фантастикалық триллері. Оқиға 2049 жылы өрбітеді, онда Крис Фолкнер Шорн Ассошиэйтс компаниясында кіші атқарушы ретінде жұмысқа орналасады. Ол компанияның қақтығыстарға инвестиция салатын бөлімінде жұмыс істейді, мұнда компания шетелдік үкіметтерге қолдау көрсетеді, оның орнына елдің жалпы ішкі өнімінің белгілі бір пайызын алады. Контракттар беріледі және қызметкерлерге көліктерде өткізілетін дуэльдер арқылы лауазымға көтерілу мүмкіндігі беріледі, онда жарысқа қатысушылар бос жолдарда жылдамдықпен өтеді және көбінесе қарсыластарын өлтіреді. Шорн Колумбия диктаторы Эчеваррияның билігін ұлына беруге дайындалып жатқанда, оған қарсы бәсекелес фирма қолдау көрсетіп отырады. Крис Шорн компаниясын үкіметті құлату үшін бүлікшілер тобымен біріктіреді, бірақ басқа басшылар оның жоспарларын саботаж жасауға тырысады. 2004 жылы Victor Gollancz Ltd баспасында алғаш рет жарық көрген бұл кітап Морганның үшінші романы, ал алғашқы екеуі Такеши Ковакс сериясының бір бөлігі болып табылады. "Нарық күштері" корпоративтік тәжірибелерді және жаһандануды сатиралық тұрғыдан бейнелейді, сонымен қатар бәсекелестік тақырыбын тұрақты түрде көтеріп тұрады. Зорлық-зомбылық капитализмнің жатқан механизмдерінің метафорасы ретінде қолданылады, ал "барлар мен жоқтар" туралы қағидалар сынға алынады. 2005 жылы бұл роман ең үздік ғылыми-фантастикалық роман үшін Джон У. Кэмпбелл естелік сыйлығын жеңіп алды және Артур Кларк сыйлығына ие болды. Кітап сыншылары оны әртүрлі бағалағанмен, Морганның көркем жазу стилі мен әрекеттің динамикасы жоғары бағаланды.
Market Forces is a science fiction thriller novel by British writer Richard Morgan. Set in 2049, the story follows Chris Faulkner as he starts his new job as a junior executive at Shorn Associates, working in their Conflict Investment division where the company supports foreign governments in exchange for a percentage of the country's gross domestic product. Contracts are awarded, and promotions are given to employees, through driving duels in which combatants race vehicles on empty roads and often kill their opponents. With the Shorn supported Colombian dictator Echevarria expected to transfer power to his son, who is supported by a competing firm, Chris allies Shorn with a rebel group to overthrow the government, though other executives attempt to sabotage his plans. First published in 2004 by Victor Gollancz Ltd, the book is Morgan's third novel, the first two being part of the Takeshi Kovacs series. Market Forces satirises corporate practices and globalisation and carries the theme of competition throughout the story. Violence is used as a metaphor for the mechanisms underlying capitalism and assumptions about haves and have nots are challenged. It won the John W. Campbell Memorial Award for Best Science Fiction Novel in 2005 and was nominated for the Arthur C. Clarke Award. Though book reviewers gave it a mixed reception, Morgan's descriptive writing and action sequences received praise.
Өмірбаян
Market Forces – ғылыми фантастика авторы Ричард К. Морганның үшінші романы. Оның алғашқы екі романы, Altered Carbon (2002) және Broken Angels (2003) – кейіннен Woken Furies (2005) романымен толыққан трилогияның бірінші екі бөлімі болды. 25-ші ғасырда өтетін, қатал детективтік жанрдағы Такеши Ковакс трилогиясы Морганға Филип К. Дик сыйлығымен қатар, әрекетке толы сахналарды жазудағы шеберлігі үшін танымал есім берді. Трилогияның үшінші бөлігі жарыққа шығар алдында Морган «Market Forces» идеясымен жұмыстанды, бастапқыда оны әңгіме ретінде жоспарлап, кейін фильм сценарийіне, содан соң романға айналдырды. Ол кезде Морган Шотландияның Глазго қаласында тұрып, 38 жасқа толыпты. Ол Altered Carbon фильмінің түсірілім құқығын Warner Bros. компаниясына сатты (сондай-ақ Market Forces құқығын да Warner Bros. компаниясына сатады), бұл оған Стратклайд университетіндегі ағылшын тілі сабақтарын тастап, жазушылық карьерасына толыққандай көңіл бөлуге мүмкіндік берді.
Сюжет
2049 жылы Крис Фолкнерді Лондон қаласындағы «Шорн Ассошиэйтс» инвестициялық фирмасына жұмысқа алды. Сол жерде ол «Конфликттік инвестициялар» бөлімінің тағы бір кіші атқарушы қызметкері Майк Брайантпен танысады. «Конфликттік инвестициялар» елдің жалпы ішкі өнімінен үлестік бөлігін уәде еткен жақтарға – биліктегі күштерге немесе бүлікшілерге – қаражат бөледі. «CI» мүшелері көбінесе өздері мен инвесторлары үшін табыс көзіне айналған «кішкентай соғыстардың» жалғасуына тост көтереді. 2049 жылы атқарушылардың жоғарылауы тек қана лайықтылығына немесе саясатына ғана емес, сонымен қатар басшылардың бір-біріне автомобильдерден бос жолдарда өткізілетін, көбінесе «Mad Max» фильміне ұқсас, өлімге дейін күресетін шақыруларын қабылдауына байланысты. Автор кітапқа алғы сөз жазғанда осы фильмді шабыт көзі ретінде атаған. Крис Фолкнер фирмасының өте тәжірибелі және егде жастағы мүшесін айқын жеңгені үшін танымалдыққа және шағын даңққа ие болады, осыдан кейін «Шорн» оны өз командасына қосылуға шақырады. Медиа кеңістігінде бизнесмендер спорт жұлдыздары мен киноактерлер сияқты танымал, ал олардың жүргізушілер арасындағы жекпе-жектері спорттық оқиғалар ретінде талданып, жарияланады. Кристің әйелі Карла сонымен қатар оның механиктері, бұл маңызды рөл, онда атқарушының машинасы жоғарылау мен өлім арасындағы шешуші фактор болып табылады. Ол күйеуінің өмірлік жолын ұнатпайды, бірақ олардың бастапқыда мықты қарым-қатынасы бар. Бір түні Лондон қаласын қоршаған шіріген геттолардың қоршалған аймағы – «Аймақтардың» бірінде Майк Кристі журналист Лиз Линшоумен таныстырады, ол сонымен қатар Майкпен бұрынғы қарым-қатынаста болған. Олар «Аймақтардан» кетпес бұрын Майк оның көлігін ұрлауға тырысқан бірнеше топ мүшелерін қатыгездікпен өлтіреді. Жұмысқа қайтып келген Майк Криске бұрынғы фирмасының байланыстарын және талдауларын пайдаланып, қартайған колумбиялық диктатор генерал Эрнан Эчеваррияны қолдауға қатысты жобаға көмектесу үшін шақырады. «Шорн» келісімшарты жаңару мерзіміне жақындағандықтан, олар «Накамура» және «Акрополитик» бәсекелес агенттіктермен күреседі. Бұл шақырыс «Шорн» командасы екі қарсыласын да жоятын жүргізушілердің жекпе-жегі арқылы шешіледі. Бұл жеңіс Крис беделін арттырып, теледидар мен журналдарда «Шорн» басшыларының соңғы жұлдызы ретінде көрінеді. Крис жүргізушілік өнерімен танымал бола бастағанда, Лиз Линшоумен қарым-қатынас жасайды. Эчеваррияның ұлы Франсиско бәсекелес американдық фирмамен келісімге келіп, билікті өз қолына алуға дайындалып жатқанда, Крис ұзақ жылдар бойы көтерілісшілердің басшысы Франсискодан гөрі жақсы нұсқа болуы мүмкін деп санайды. Крис таңдаған көтерілісші көшбасшысы Винсенте Барранко «Шорнмен» келісімшартқа қол қойып, Лондонға қару сатып алуға келеді, осы қарулар оның шағын әскеріне Эрнанды Франсиско билікке келмес бұрын құлатуға қажетті ресурстарды береді. Алайда, басқа «Шорн» басшылары Кристің күш-жігерін саботаж жасайды, Барранконың «Шорн» басшыларының Эчеварриялармен келіссөздер жүргізуін естіп алуын ұйымдастырады. Барранконың өзінің ісіне шын мәнінде берілмегенін ескерген Крис конференц-залда Эрнанды өлімге ұрып өлтіреді. «Шорн» түрлі жағдайларды жасырып, Эрнанның өліміне басқа беймәлім террористік топты кінәлайды. Бұл қылмысты «Шорнның» көптеген қызметкерлерінен жасырады, бірақ «CI» аға серіктесі бұл мүлдем дәстүрге сай емес іс екенін мойындайды, бірақ кейде клиенттер үшін ең жоғары табысты алу үшін ережелерді бұру қажет. Оның әрекеттері Барранконы өзінің жағында екеніне сендіреді, ал Крис Колумбиядағы жұмыстан алынып тасталады, ол аға серіктес Хамильтонға беріледі, ол прагматикалық көзқараспен қарайды және Эрнанның ұлымен келіседі. Крис жұмысының талаптары оған ауыр тиеді деп түсінген Карла фирмалар арасындағы қатал бәсекелестік пен олардың басқа елдерде тудыратын зорлық-зомбылықтан алаңдана бастайды. «Шорннан» қашып, некелерін сақтап қалу үшін Карла Лондон аймақтарында тұратын әкесі мен Швецияда тұратын анасының көмегімен Біріккен Ұлттар Ұйымында Омбудсмен, БҰҰ-ның бүкіл әлем бойынша мандатын жүзеге асыруға тырысатын сыртқы аудитор/тергеуші ретінде қызмет етеді. Бұл лауазым құрметті, бірақ ақыр соңында тиімсіз деп саналады, өйткені АҚШ және Ұлыбритания БҰҰ-ның билігін мойындамайды және пайда табу үшін оларды аяусыз ұстайды. Бастапқыда суық кездесуден кейін Кристің шарттары келісіледі, бірақ ол Камбоджадағы қазіргі қақтығыстың аяқталуына дейін «Шорнда» қалуы керек, онда «Шорн» бүлікші көшбасшысын қолдайды. Колумбиядағы қақтығыс ұлының пайдасына ауысқан кезде, Хамильтон Барранконы өлтіру және жергілікті «Шорн» өкілін гладиаторлық жекпе-жекте жоюды жоспарлайды, бұл әдеттегі басшылық тізбегінен тысқары әрекет. Фолкнер осы жоспар туралы біліп алып, Хамильтон Франсискомен бейнеконференция өткізіп жатқанда бөлмеге кіріп, оған өзінің қолымен әкесін өлтіргенін айтады. Содан кейін ол Хамильтонды ұрып, мойнын сындырады. Ол дереу ұсталып, корпорация басқаратын түрмеге қамалады. Түрмеде Криске таңдау ұсынылады: кісі өлтіруден айыпталып, капиталдық жазадан кейін мүшелері алынып тасталады немесе «Шорнға» көмектесетін жалғандыққа қатысады, ол Хамильтонға лайықты шақыру жібергенін айтады. Бұл келісімнің шарттары өте қатаң, өйткені ол Майк Брайантқа қарсы жүргізуі керек, ол оған жақын болған, бірақ қазір онымен қарым-қатынасын үзіп, Крис Лиз Линшоумен жасаған қарым-қатынасы мен шақыру процесінен тыс жасаған қатыгездік кісі өлтірулері туралы білгеннен кейін. Шақырудан бір күн бұрын БҰҰ өкілі Криске қашып, елден кеткен әйелімен қайта қосылуға мүмкіндік береді. Ол бас тартады. Майк жүргізуде жоғары деңгейде, бірақ шақыру ережелерін шығармашылықпен түсіндіріп, Крис Майкты көпірден құлатып, «Аймақтарға» түсіреді. Крис ауыр жарақат алған Майкты табады және теледидардан осы жекпе-жекті көрген топ келмес бұрын өлтіреді. Топ Кристі ұрып, бірақ «Драйверлік бақылау» органдары, жекпе-жектерді санкциялайтын ұйым, оларды атып тастағанда ол аман қалады. Оқиғаның соңында Крис, жаңа басшы ретінде, жаңа диктатор Франсиско Эчеваррияға өзінің елінен 24 сағат ішінде қашуға бұйрық береді, оның орнына Барранконы орнату үшін.
Mike Bryant, a fellow junior executive in the "Conflict Investment" division. Conflict Investment provides resources to incumbent or rebel factions in exchange for promised share of the nation's gross domestic product. CI members often toast to continued "small wars" as their primary source of income for themselves and their investors. Executive advancement in 2049 is not based on merit or politics alone, rather executives can issue challenges to each other which are held on highways emptied of cars and usually fought to the death, in a fashion similar to Mad Max, a source cited as inspiration by the author in the acknowledgements of the book. Chris Faulkner gains recognition and small celebrity for a particularly brutal win over a much older and more seasoned member of his firm, from which he is head hunted by Shorn to join their team. Within the media landscape, business executives have fame on the order of sports stars or movie actors and their driving duels are analysed and covered as sporting events. Chris' wife Carla is also his mechanic, a vital role where an executive's car is the difference between promotion and death. She is not a fan of the way he makes his living, but they have an initially strong relationship. During a night out in one of the Zones – the cordoned off zone of decaying ghettos surrounding the City of London – Mike introduces Chris to journalist Liz Linshaw, who is also Mike's former mistress. Before they leave the Zones, Mike brutally executes several gang members who attempt to steal his car. Back at work, Mike brings Chris in to use contacts and analysis from his prior firm to assist into a project regarding propping up the ageing Colombian dictator General Hernan Echevarria. With Shorn's contract due for renewal they are challenged by competing agencies Nakamura and Acropolitic. The challenge is settled by a driving duel in which the Shorn team eliminates the two competing teams. Chris' profile is greatly increased with this victory, including appearances on TV and magazines as the latest star from a line of Shorn executives. As Chris becomes famous for his driving performance, he begins an affair with Liz Linshaw. With Echevarria's son, Francisco, who is aligned with a competing American firm, preparing to take over, Chris believes that a long time rebel leader might be a better option than Francisco. Vincente Barranco, the rebel leader chosen by Chris, is signed to a contract with Shorn and brought to London to shop for arms to bring his small force the resources they need to overthrow Hernan before Francisco takes over. However, other Shorn executives sabotage Chris's efforts by arranging for Barranco to overhear a Shorn executive negotiate with the Echevarrias. When challenged by Barranco that he is not truly committed to his cause, Chris reacts by spontaneously beating Hernan to death in a conference room. Shorn concocts a coverup and pins Hernan's death on an otherwise unknown terrorist group. The killing is also concealed from most of Shorn's employees, but the senior partner of CI agrees that while a completely unorthodox act, it's the sort of rule bending which is sometimes needed to return the maximum for their clients. While his actions convince Barranco that he is in fact committed to his side, Chris is removed from the Colombia job which is handed over to a senior partner, Hamilton, who takes a more pragmatic view and moves to align with Hernan's son. As it is clear that the demands of his job are taking a toll on Chris, Carla becomes increasingly uncomfortable with the brutal competition among firms and the violence they incite in other countries. Seeking an escape from Shorn and to save their marriage, Carla, with the help of her father, who lives in the London Zones, and her mother in Sweden, secures a position at the United Nations as an Ombudsman, a sort of outside auditor/investigator who attempts to enforce the UN's mandate across the world. This position is viewed as honourable but ultimately ineffective as neither the US nor UK recognise the UN's authority and run roughshod over them in their pursuit of profits. After an initially frosty meeting, Chris' conditions are agreed on, but with the requirement that he stay in place at Shorn through the end of the current conflict in Cambodia, in which Shorn is backing a rebel leader. As the conflict in Colombia tilts in favour of the son, Hamilton goes outside of the normal chain of command to plan the execution of Barranco and the elimination of the local Shorn representative in a gladiatorial duel. Faulkner finds out about this and barges into a video conference Hamilton is having with Francisco, telling him that he in fact killed his father with his bare hands. He then beats Hamilton and breaks his neck. He is duly captured and placed in a Corporation operated jail. In jail, Chris is offered a choice: be convicted of murder and have his organs harvested after being subject to capital punishment or participate in face saving (for Shorn) farce by saying he had legally issued a challenge to Hamilton for his position in the firm. Conditions of this agreement are steep however as he must drive against Mike Bryant, who he had grown to be truly close with, but who is now completely done with him with revelation of Chris' affair with Liz Linshaw and Chris' brutal killings outside of the bounds of the challenge process. The night prior to the challenge, the UN representative returns with the chance for Chris to escape and reunite with his estranged wife, who has left the country. He declines. Mike is the superior driver but using a creative interpretation of challenge rules, Chris forces Mike to drive off a bridge and into the Zones. Chris finds the badly injured Mike and kills him just before a gang, who had watched the duel on television, finds them. The gang beats Chris but he survives when the gang is gunned down by Driver Control authorities, the sanctioning body for duels. The story ends with Chris, as the new senior executive, giving the new dictator Francisco Echevarria 48 hours to flee his country in favour of installing Barranco.
Стиль және тақырыптар
Market Forces - бұл ғылыми фантастикалық триллер, жазылғаннан кейін шамамен елу жыл өткен оқиғаны қамтиды. Оның басты кейіпкері компаниясы үшін келісімшарттар жеңіп алу және компания ішіндегі лауазымын сақтап қалу үшін қатыгез шайқастарда күреседі. Бұл әңгіме ойдан шығарылған болғамен, автордың кітаптар тізімі ғаламдану мен қазіргі корпоративтік тәжірибелерді сатиралық тұрғыдан бейнелеуге негіз болды. Морган еркін нарықтық капитализмдегі тенденцияларды елу жылға созып, корпорациялардың ұлттық үкіметтерге бағынбас деңгейіне дейін жеткізеді. Бұл – адамдарды қарапайым құрал ретінде пайдалана отырып, бүкіл елдерді билеу үшін үздіксіз күрескен ірі корпорациялардың антиутопиялық көрінісі. The New York Times газетіндегі рецензияда «Enron» жанжалына әкелген корпоративтік мәдениет пен нарықтық механизмдер романның ойдан шығарылған аясымен салыстырылды, сондай-ақ Джерри Брукхаймер мен Майкл Бэй фильмдеріне еліктеуі де айтылды. Морган роман бойында бәсекелестікті тақырып ретінде қолданады, оны «заңға, моральға немесе адамдыққа ешқандай есеп бермейтін, өте зорлық-зомбылық пен қатыгездікпен басқарылатын қоғамның бейнесі» ретінде көрсетеді. Жеңілгендердің өлімімен аяқталатын қатыгез бәсекелестік – норма, ол келісімшарттар үшін бәсекелесетін компаниялар, үстеме ақы алу үшін бәсекелесетін қызметкерлер, көтерілісшілермен күресетін шетелдік үкіметтер және кейіпкерлер арасындағы басқа да қақтығыстар түрінде көрінеді. Зорлықсыз бәсекелестік шахмат ойнау немесе пікір мақалаларын жариялау сияқты жаңалық немесе тиімсіз деп есептеледі. Жеңімпаздар мен жеңілгендердің болуы және «иелері мен иесі жоқтардың» екіұштылығы айқын көрінеді. 2007 жылы сол баспагерлер саудалық қағаздан шығарды. Кітап 2005 жылы үздік ғылыми-фантастикалық роман үшін Джон У. Кэмпбелл естелік сыйлығымен марапатталды және Ұлыбританияда алғаш жарияланған үздік ғылыми-фантастикалық роман үшін Артур Кларк сыйлығына ұсынылды. Көптеген рецензенттер әрекетті сахналар мен зорлық-зомбылыққа назар аударды, олардың көпшілігі олардың әдебиетке қарағанда театрлық қойылымға көбірек сәйкес келетінін атап өтті немесе тым ауыр екенін айтты. The Mercury газетіндегі рецензент: «Бұл жайлы да, әдемі де жатқызуға қолайлы кітап емес. Шығармашылық тіл, панк диалогтары және қызу әрекеттер тұрақты шиеленіс тудырады. Бұл – көлік құмарларына әсіресе ұнайтын, жылдам әрекетке толы туынды». Booklist газетіндегі рецензент: «Бұл әсіресе жағымды болашақ емес, бірақ Морган оны кең ауқымда суреттейді, бізді өзінің болашақ әлеміне тартады және оны бүгінгі корпоративтік арамзалықтың табиғи нәтижесі секілді сезіндіреді. Роман, егер ол шынайы ұнамды жігіт Фолькнердің моральдық орталығы болмаса, мүлдем көңіл көншітпейтін болар еді. Морганның қараңғы және нуарлық ғылыми фантастикалық жанрының жанкүйерлері осы туындыға құмарланады».