Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Гүлді өсімдіктер туысы
Genus of flowering plants
Алевриттер – Euphorbiaceae тұқымдасына жататын ағаш тәрізді гүлді өсімдіктердің шағын туысы, алғаш рет 1776 жылы туыс ретінде сипатталған. Бұл туыс Қытай, Үнді субконтиненті, Оңтүстік-Шығыс Азия, Папуазия және Квинслендке тән. Сонымен қатар, Тынық мұхиты, Үнді мұхиты және Кариб теңізіндегі әртүрлі аралдарда, Африка, Оңтүстік Америка және Флориданың шашыраңқы аймақтарында табиғи түрде тарағаны хабарланады. Бұл бір жынысты, мәңгі жасыл ағаштар көп жылдық немесе жартылай көп жылдық өсімдіктер болып табылады. Бұл биік, кең жайылып, төмен иілген және жоғары көтерілген бұтақтары бар ірі ағаштар. Жапырақтары кезектесіп орналасқан, тілімделген, жұмыршадан ланцетке дейін, кішкентай жапырақ сағақтарымен. Жастарында екі жағынан да түкті, бірақ кейін теріс болады. Гүлшоғыры негізінен тармақталатын кішкентай, кремовый ақ, қоңырау тәрізді, хош иісті гүлдерден тұрады. Гүлдер әдетте екі жынысты, әр басты осьтің соңында жалғыз тоқпан гүл орналасқан. Бүйірлік цимдары аталық гүлдерден тұрады. Оларда 5-6 қабаттасқан жапырақшалары бар. Аталық гүлдері тоқпан гүлдерінен көбінесе ұзын және жіңішке, төрт қатарда 17–32 түксіз тоқпаншалары бар. Тоқпан гүлдері жоғары орналасқан жұмыртқалықтан тұрады. Жемістері жұқа, ағаш тәрізді эндокарпы бар, ет тәрізді экзокарпы бар ірі друпалар. Олардың пішіні дамыған камералар санына байланысты өзгереді. Олардың құрамында майлы, улы тұқымдар бар. Май парафин және майлау материалдары ретінде, сондай-ақ лак, бояу және сабын құрамында қолданылады. Улы заттары алынып тасталғаннан кейін оны тамаққа дайындау үшін қолдануға болады. Кейбір жапырақты қытай түрлері қазір бөлек Vernicia туысына жатқызылады. Алевриттер атауы ἄλευρον сөзінен шыққан, ол "бидай ұны" немесе "ұнтақталған астық" дегенді білдіреді, себебі жапырақтың төменгі бетінің сыртқы түрі осыған ұқсайды.
Aleurites is a small genus of arborescent flowering plants in the Euphorbiaceae, first described as a genus in 1776. It is native to China, the Indian Subcontinent, Southeast Asia, Papuasia, and Queensland. It is also reportedly naturalized on various islands (Pacific and Indian Oceans, plus the Caribbean) as well as scattered locations in Africa, South America, and Florida. These monoecious, evergreen trees are perennials or semiperennials. These are large trees, tall, with spreading, drooping, and rising branches. The leaves are alternate, lobate, ovate to ovate lanceolate with minute stipules. They are pubescent on both sides when young, but in a later stage they become glabrous. The inflorescence consists of terminal plumes of small, creamy white, bell shaped, fragrant flowers, branching from the base. The flowers are usually bisexual, with a solitary pistillate flower at the end of each major axis. The lateral cymes are staminate. There are five or six imbricate petals. The staminate flowers are mostly longer and thinner than the pistillate flowers, with 17–32 glabrous stamens in four whorls. The pistillate flowers have a superior ovary. The fruits are rather large drupes with a fleshy exocarp and a thin, woody endocarp. They vary in shape, according to the numbers of developed locules. They contain oleiferous, poisonous seeds. The oil has been used as a paraffin and lubricant, and as a constituent of varnish, paint, and soap. Once poisonous substances are removed, it can be used as a cooking oil. Some deciduous Chinese species are now classified under a separate genus Vernicia. The name Aleurites is derived from the ἄλευρον meaning "wheaten flour" or "ground meal", because of the appearance of the lower surface of the leaf.
Таксономия және номенклатура
Линней Aleurites туыс атауына латын тіліндегі әйелдік грамматикалық жынысты берді, мысалы, Aleurites moluccana түрінің атында көрініп тұрғанындай. Ал қазіргі Халықаралық балдырлар, саңырауқұлақтар және өсімдіктер номенклатура кодексі ites-пен аяқталатын барлық туыс атауларын еркек жынысты деп стандартизациялады, сондықтан бұл түрінің дұрыс аты – Aleurites moluccanus.
Linnaeus assigned the Latin feminine grammatical gender to the genus name Aleurites, as for example in the species name Aleurites moluccana. The current International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants has standardized all genus names ending in ites to use the masculine gender, so the correct name of the species Aleurites moluccanus.