Кіріспе

Игорь Стравинскийдің 1920 жылғы балеті
Стравинскийдің балеті «Пульцинелла»

«Пульцинелла» – Игорь Стравинскийдің 21 бөлімнен тұратын балеті, сопрано, тенор және бас вокалдық солистерге арналған ариялармен, сондай-ақ екі әнмен орындалатын триодан тұрады. Ол 18 ғасырдағы «Quatre Polichinelles semblables, ou Four similar Pulcinellas» пьесасының негізінде жазылған, бұл пьеса комедия дель артеден алынған типтік кейіпкер айналасында өрбиді. Шығарманың тұңғыш көрсетілісі 1920 жылдың 15 мамырында Париж опера театрында Эрнест Ансерметтің жетекшілігімен өтті. Балеттің бас бишісі Леонид Массин либретто мен хореографияның авторы болды, ал Пабло Пикассо костюмдер мен декорацияларды жасады. Балеттің қойылуын «Ресей балеті» импресариосы Сергей Дягилев тапсырыс берген. Толық қойылым 35–40 минутқа созылады. Стравинский 1965 жылы партитураны қайта жөндеді.

Тарих

Диагилев 18 ғасырдың басындағы комедия делла-арте либреттосы мен сол кезде Джованни Баттиста Перголезиге жатқызылған музыка негізінде балет қоюды қалады. Кейіннен бұл авторлықтың жалған екені дәлелденді. Музыканың бір бөлігін Доменико Галло, Юнико Вильгельм ван Вассенаер, Карло Игнацио Монза және Алессандро Париотти жазған болуы мүмкін. Дирижер Эрнест Ансермет 1919 жылы Стравинскийге осы жоба туралы хат жазды. Композитор бастапқыда Перголезидің музыкасы туралы идеяға риза болмады, бірақ Диагилев Неаполь мен Лондон кітапханаларынан тапқан ноталарды зерттегеннен кейін ойын өзгертті. Стравинский белгілі бір тақырыптар мен текстураларды қолданып, ескі музыканы қазіргі заманғы стильге бейімдеді, бірақ оған өзінің заманауи ырғақтарын, каденцияларын және гармонияларын енгізді. «Пулцинелла» Стравинскийдің композитор ретіндегі екінші кезеңінің, оның неоклассикалық кезеңінің басталуын белгіледі. Ол былай деп жазды: «Пулцинелла» – менің өткенді ашуым, менің кейінгі барлық шығармаларыма жол ашқан жаңалық болды. Бұл, әрине, кері қарау еді, – сол бағыттағы көптеген махаббат оқиғаларының біріншісі, – бірақ ол айнаға қарау да еді. Балетті 1972 жылғы Стравинский фестивалі үшін «Нью-Йорк Сити Балетінің» балетмейстерлері Джордж Баланчин мен Жером Роббинс қайта қойып, жаңартты. Олар екеуі де қойылымда биледі, Роббинс атаулы рөлде, ал премьераға Франсиско Монсион қосылды, ол Ібіліс рөлін орындады.

Әңгіме

Пульчинелла 1700 жылы Неапольдегі қолжазбадан алынған, онда Неаполь сахнасының дәстүрлі кейіпкерін бейнелейтін көптеген комедиялар бар. Бұл либретто "Төрт ұқсас Пульчинелла" ("Quatre Polichinelles semblables") шығармасынан туындаған. Бір актілі балетте Пульчинелла, оның сүйіктісі Пимпинелла, достары Фурбо, Пруденца және Розетта, сондай-ақ Флориндо мен Кловиелло қатысады. Оқиға Флориндо мен Кловиеллоның Пруденца мен Розеттаға серенада орындауымен басталады. Екі әйел оған қызығушылық танытпай, күйеушілдерге су шашып жауап береді. Пруденцаның әкесі, дәрігер, келіп, оларды қуа жөнелтеді. Розеттаның әкесі пайда болғанда жаңа эпизод басталады. Розетта Пульчинелла үшін билейді, олар сүйіседі. Бірақ Пимпинелла оларды көріп, араласады. Флориндо мен Кловиелло келіп, Пульчинеллаға қызғанып, оны ұрып-сапалайды. Пульчинеллаға пышақ тиеді, бірақ бұл Пимпинелланың кешірімін алу үшін жасалған қойылған оқиға. Фурбо, сиқыршы кейпіне кіріп, барлығының алдында Пульчинелланы қайта тірілтеді. Пимпинелла Пульчинелланы кешіреді, ал Пруденца мен Розетта Флориндо мен Кловиеллоның қылықтарына бой ұсынады. Балет үш жұптың үйленуімен аяқталады.

Музыка

Музыка итальяндық композитор Джованни Баттиста Перголезиге жатқызылған туындыларға негізделген. Музыкалық топтар мен бөлімдердің сипаттамасы төменде келтірілген.

Пулцинелла пәтері

Стравинский өзінің балетінен таза аспаптық сюитаны жасады, оны 22 желтоқсан 1922 жылы Пьер Монтео жетекшілік еткен Бостон симфониялық оркестрі алғаш рет орындады. Сюитада сегіз бөлім бар:

1947 жылы баспа қателерін түзету, метрономдық темп белгілерін өзгерту және VII бөлімнің атауын өзгерту мақсатында сюита қайта жөнделді.