Алоис Мусил: Араб әлемін зерттеген саяхатшы ғалым

Кіріспе

Алоис Мусил (30 маусым 1868 – 12 сәуір 1944) – чех дінтанушысы, шығыстанушы, саяхатшы және чех және неміс тілінде жазған жазушы.

Өмірбаян

Мусил 1868 жылы Моравияда (сол кезде Австро-Венгрия империясының Сислетания бөлігі, қазіргі Чехия) кедей шаруа отбасында дүниеге келді. Оның туған жері Рихтаров неміс тілді халықпен қоршалған аймақта орналасқан, бұл оған және оның бауырларына неміс және чех тілдерін оқып-жазуды үйренуге мүмкіндік берді. Ол австриялық жазушы Роберт Музилдің екінші туысы болды. 1887–1891 жылдары Оломоуц университетінде Рим-католик теологиясын оқыды, 1891 жылы дін қызметкеріне бекітілді және 1895 жылы теология ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. 1895–1898 жылдары Иерусалимдегі Доминикан Библия мектебінде, 1897–1898 жылдары Бейруттағы Сент-Жозеф иезуит университетінде, ал 1899 жылы Лондон, Кембридж және Берлин қалаларында білім алды. Ол Араб әлемін кеңінен аралап, 1917 жылға дейін қайта-қайта сонда сапар шекті, көптеген ғылыми материалдар жинады. Оның жаңалықтарының бірі – қазіргі кезде суреттерімен танымал Кусейр Амраның 8 ғасырлық шөлдегі қамалы болды. Кусейр Амрадан қазір танымал Омейяд фрескасы – «Алты патшаның суретін» ұрлауға тырысқанда, ол суретті зардапқа ұшыратты. Кейін ол өкпе ауруына шалдықты. Сапарларының арасында Мусил өзінің жарияланымдарын аяқтады және лекциялар оқыды. 1902 жылы Оломоуц университетінде теология профессоры, ал 1909 жылы Вена университетінде Библияны зерттеу және араб тілінен дәріс берді. Қазіргі және классикалық тілдерден өзге, ол араб тілінің 35 диалектін меңгерген. Ол Рвала бедуиндерін жақсы білгендіктен, тайпаға «Шейх Муса» ретінде қабылданды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Осман империясына қарсы төңкеріс ұйымдастыруға тырысқан британдықтардың әрекеттерін тоқтату үшін Таяу Шығысқа жіберілді, осылайша Т.Е. Лоуренстің қарсыласы болды. 1917 жылы ол Австрияның Архгерцогы Хуберт Сальватормен бірге Таяу Шығысқа сапар жасады; бұл миссияның Осман үкіметіне қарсы Араб көтерілісіне қатысты саяси мақсаты болған деген болжамдар бар. Соғыстан кейін ол Прагадағы Карл университетінде профессор болды (1920), Габсбургтер үйімен тығыз байланыста болғанына наразылық білдірген оппозицияға қарамастан. Ол Прагадағы Ғылым академиясының Шығыстану институтын құруға көмектесті. Америкалық өнеркәсіпші Чарльз Ричард Крейнмен бірлесіп, ол өзінің еңбектерін ағылшын тілінде жариялады (1922–1923). Ғылыми еңбектер мен танымал саяхат кітаптарынан өзге, ол жас оқырмандарға арналған 21 роман жазды. Мусил 1938 жылға дейін Карл университетінде жұмыс істеді, бірақ өмірінің соңына дейін белсенді болды. Ол Өртөбеде өкпе ауруымен асқынып, бүйрек дисфункциясынан қайтыс болды.

Musil was the oldest son born in 1868 into an poor farming family in Moravia (then Cisleithanian part of the Austro Hungarian Empire, today Czech Republic). His birthplace of Rychtářov was in an area surrounded by German speakers, allowing him and his brothers to learn to read and write both German and Czech. He was a second cousin of Robert Musil, an Austrian writer. In the years 1887–1891 he studied Roman Catholic theology at the University of Olomouc, was consecrated as a priest in 1891 and received a doctorate in theology in 1895. In the years 1895–1898 he studied at the Dominican Biblical School in Jerusalem, in 1897 1898 at the Jesuit University of St. Joseph in Beirut, 1899 in London, Cambridge and Berlin. He travelled extensively throughout the Arab world and kept coming back to it until 1917, collecting a huge body of scientific material. Among his discoveries was the 8th century desert castle of Qusayr 'Amra, now famous for its figurative Islamic paintings. In the process of trying to steal the now famed Umayyad fresco Painting of the Six Kings from Qusayr 'Amra, he permanently damaged the painting. He later developed a serious lung disease. Between his trips Musil continued working on his publications and lecturing. In 1902 he became professor of theology at the University of Olomouc, and in 1909, professor of Biblical studies and Arabic at Vienna University. In addition to modern and classical languages, he mastered 35 dialects of Arabic. He was so well acquainted with the Rwala Bedouins, that he was accepted into the tribe as "Sheikh Musa". During World War I he was sent to the Middle East to eliminate British attempts to instigate a revolution against the Ottoman Empire, thus being an opponent of T. E. Lawrence. In 1917 he journeyed through the Middle East with Archduke Hubert Salvator of Austria; there are suggestions that the mission had a political motive involving Arab Revolt against the Ottoman government. After the war he became a professor at Charles University in Prague (1920), despite opposing voices resenting his close ties with the House of Habsburg. He helped to establish the Oriental Institute of the Academy of Sciences in Prague. In cooperation with the American industrialist Charles Richard Crane he published his works in English (1922–23). In addition to scientific work and popular travel books he published 21 novels for young readers. Musil worked for Charles University until 1938, but was active until the very end of his life. He died in Otryby due to kidney dysfunction complicated by lung disease.