Кіріспе
Жапония – Корея Республикасының XXI ғасырға бағытталған жаңа серіктестігі (жапонша: 日韓共同宣言 – 21世紀に向けた新たな日韓パートナーシップ, хангыль=한일공동선언 21세기를 향한 새로운 한일파트너쉽) – 1998 жылғы 8 қазанда Жапония премьер-министрі Кейзо Обучи мен Оңтүстік Корея президенті Ким Дэ Чжун арасында жасалған, Жапония мен Оңтүстік Корея арасындағы достық қарым-қатынастарды қайта растайтын және екі елдің Жапония-Оңтүстік Корея қарым-қатынастарының болашағын жаңа серіктестік құру мақсатында талқылайтынын жариялайтын декларация. Бұл декларация 1998 жылғы Жапония мен Оңтүстік Кореяның бірлескен декларациясы деп те аталады.
The New Japan–Republic of Korea Partnership towards the Twenty first Century (Japanese: 日韓共同宣言 – 21世紀に向けた新たな日韓パートナーシップ, hangul=한일공동선언 21세기를 향한 새로운 한일파트너쉽) was a declaration made on October 8, 1998, between Japanese Prime Minister Keizō Obuchi and South Korean President Kim Dae jung to reconfirm friendly relations between Japan and South Korea, as well as declare that both countries will discuss the future of Japan South Korea relations in order to build a new Japan–South Korea partnership. This declaration is also called the Japan–South Korea Joint Declaration of 1998.
Тез арада
1998 жылдың ақпан айында Ким Дэ Чжун Оңтүстік Корея президенті болғанда, Жапония мен Оңтүстік Корея қарым-қатынастары ең қиын кезеңде болды. Екі ел де Докдо/Такешима, әйелдерге жасалған зорлық-зомбылық құрбандары және балық аулау сияқты мәселелерде келісімге келе алмағандықтан, екі ел арасындағы қарым-қатынас нашарлай түсті. Бұрынғы президент Ким Ён Сэм, Жапония үкіметін қатты сынағаннан өзгеше, Ким Дэ Чжун Жапониямен келіссөздер жүргізуге белсенді түрде кірісіп, Жапониямен бірлесіп 1998 жылғы Жапония-Оңтүстік Корея ортақ декларациясын дайындауды бастады.
Тарихи негіздер
Оңтүстік Корея мен Жапония арасындағы қолданыстағы келісім, «Жапония мен Корея Республикасы арасындағы негізгі қатынастар туралы келісім», 1965 жылдың 22 маусымында қол қойылды және екі мемлекет үшін дипломатиялық қатынастардың негізін қалады. Бұл келісімге Жапонияның премьер-министрі Эйсаку Сато мен Оңтүстік Кореяның диктаторы Пак Чун Хи қол қойды, онда Жапония мен Оңтүстік Корея соғыс кезіндегі мүліктік мәселелерді, жеке тұлғалардың өтемақы талаптарын және экономикалық ынтымақтастықты шешуге келісті. Жапония Оңтүстік Кореяға 800 миллион доллар көмек берді, бұл Императорлық дәуірдегі мүлік және жеке тұлғаларға өтемақы төлеу мәселелерін реттеуге бағытталған. 1992 жылдың 6 шілдесінде Бас Кабинет хатшысы Коичи Като Оңтүстік Кореядан және соғыс кезіндегі жұбаныш әйелдерінен кешірім сұрады. Като Жапонияның өкініш сезімін және Оңтүстік Кореямен «болашаққа бағытталған» қарым-қатынастар құру үмітін білдірді. «Мураяма мәлімдемесі», сондай-ақ «Соғыс аяқталғанының 50 жылдығына орай» деп те аталады, 1995 жылдың 16 тамызында премьер-министр Томиичи Мураяма жасаған мәлімдеме. Бұл мәлімдеме негізінен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапонияның көрші елдерге келтірген зияндары үшін кешірім сұрауға арналған. Сол сияқты, 1996 жылдың 23 маусымында премьер-министр Рютаро Хашимото жұбаныш әйелдері үшін кешірім сұрап, президент Ким Ён Сэмпен Жапония мен Оңтүстік Корея арасындағы достық қарым-қатынастың Азия үшін ғана емес, сонымен қатар бүкіл әлем үшін өте маңызды екеніне келісті.
Келісімнің егжей-тегжейі
1965 жылы Жапония-Оңтүстік Корея бірлескен декларациясына қол қойылмас бұрын, екі ел 1965 жылы Жапония мен Корея Республикасы арасындағы қарым-қатынастардың негізгі принциптері туралы шартқа қол қойған болатын. Алайда, екі елдің басшылары көрші елдер ретіндегі қарым-қатынастарын одан әрі дамытуға уағдаласты. Осы бірлескен декларацияның нәтижесінде төмендегі келісімдерге қол жеткізілді.
Жапония мен Оңтүстік Корея арасындағы қарым-қатынастар
2002 жылғы футболдан әлем чемпионатының сәтті өтуі үшін Жапония және Оңтүстік Корея халықтары арасында ынтымақтастық орнату, ал осы іс-шараны мәдени және спорттық алмасуды одан әрі дамытуға пайдалану. Жапонияда тұратын корей азаматтары Жапония мен Оңтүстік Корея халықтары арасындағы өзара алмасу мен түсіністікке көпір болатынын мойындау, сондай-ақ олардың әлеуметтік жағдайын жақсарту бойынша қабылданған шешімдерді жалғастыру. Студенттер мен жастар алмасу бағдарламаларын, оның ішінде орта және жоғары сынып оқушылары үшін де бағдарламаларды күшейту. Екі үкімет 1999 жылдың сәуір айынан бастап екі елдің жастары үшін жұмыспен демалысты біріктіретін бағдарламаны енгізсін. Президент Ким Дэ Чжун Оңтүстік Кореяны жапон мәдени өнімдеріне (музыка, аниме, манга, фильмдер, телешоулар, кітаптар және т.б.) ашу саясатын білдірді. Жапония мен Оңтүстік Корея арасындағы экстрадиция туралы шарт жасасу жөнінде келіссөздерді бастау және халықаралық ұйымдасқан қылмысқа, мысалы, есірткі және психостимуляторларға қарсы күресте ынтымақтастықты одан әрі нығайту. Өзара сапарлар мен тығыз кеңестерді сақтап, күшейту, осы сапарлар мен кеңестерді жүйелі түрде өткізу және әртүрлі салаларда, әсіресе сыртқы істер министрлері арасындағы министрлер деңгейіндегі кеңестерді одан әрі жақсарту.
Экономика
Екіжақты экономикалық саясат консультацияларын күшейту, сондай-ақ Дүниежүзілік сауда ұйымы (ДСҰ), Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) және Азия-Тынық мұхиты экономикалық ынтымақтастығы (АТЭЫ) сияқты көпжақты платформаларда екі ел арасындағы саясатты үйлестіруді одан әрі дамыту. Президент Ким бұрынғы қаржы, инвестиция және технологиялық трансфер сияқты салаларда Оңтүстік Кореяға Жапониядан көрсетілген экономикалық көмекті бағалады және Оңтүстік Кореяның экономикалық проблемаларын шешуге жасаған күш-жігерін түсіндірді. Премьер-министр Обучи Жапонияның Оңтүстік Кореяның экономикалық қиындықтарын еңсеруге бағытталған күш-жігерін қолдауды жалғастыру ниетін білдірді. Жапонияның Экспорт-импорт банкінен Оңтүстік Кореяға несие беру туралы негізгі келісімге қол жеткізілді, бұл бюджеттік инвестициялар мен несиелеу бағдарламасын тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.
Балық аулау
Жапония мен Оңтүстік Корея арасындағы ұзаққа созылған маңызды мәселе – жаңа балық аулау келісімі бойынша жүргізілген келіссөздерді құптады, негізгі келісімге қол жеткізілді. БҰҰ теңіз құқығы конвенциясына сәйкес жаңа балық аулау тәртібінде Жапония мен Оңтүстік Корея арасындағы балық шаруашылығы саласындағы қарым-қатынастардың оңды дамуына үміт білдірді.
Халықаралық қатынастар
Біріккен Ұлттар Ұйымының рөлін 21-ғасырдағы қағидалар мен міндеттерге тиімдірек жауап беру үшін күшейту қажеттігі туралы пікір білдірді, және бұл Қауіпсіздік Кеңесінің функцияларын арттыру, Біріккен Ұлттар Ұйымының хатшылығының жұмысын тиімділендіру, тұрақты қаржылық базаны қамтамасыз ету, Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілікті сақтау операцияларын күшейту, дамытушы елдердің экономикалық және әлеуметтік дамуы үшін ынтымақтастық және басқа да шаралар арқылы іске асырылуы мүмкін екенін атап өтті. Барлық жаппай қырып-жоятын қару түрлері мен олардың таралуы халықаралық қауымдастықтың бейбітшілігі мен қауіпсіздігіне қатер төндіретінін баса айтты және осы салада Жапония мен Оңтүстік Корея арасындағы ынтымақтастықты одан әрі нығайтуға келісті.
Солтүстік Кореяға қатысты мәселелер
Корея түбегінде бейбітшілік пен тұрақтылыққа қол жеткізу үшін Солтүстік Кореяның реформалар мен ашықтық саясатын жүзеге асыруы және диалог арқылы жағдайда конструктивті көзқарас танытуы өте маңызды болды. Премьер-министр Обучи Президент Ким Дэ Чжунның Солтүстік Кореяға қатысты саясатын қолдайтынын білдірді. 1994 жылдың қазан айында Америка Құрама Штаттары мен Солтүстік Корея арасында, сондай-ақ Корея түбегіндегі Энергияны Дамыту Ұйымы (KEDO) қол қойған Келісімнің сақталуы, Солтүстік Кореяның ядролық бағдарламасын дамытуына қарсы ең тиімді және нақты механизм ретінде маңызды екені расталды. Солтүстік Кореяның зымырандарды дамытуы бақыланбаса, Жапонияның, Оңтүстік Кореяның және бүкіл Солтүстік-Шығыс Азия аймағының бейбітшілігі мен қауіпсіздігіне зиян келтіретіні қайта расталды. 1992 жылдың ақпан айында күшіне енген Оңтүстік және Солтүстік Корея арасындағы Қайтару, Бірлік, Алмасу және Ынтымақтастық туралы келісімді іске асыру және Төртжақты келіссөздердің сәтті жүруіне қолдау білдірілді.
Экологиялық проблемалар
Жапония мен Оңтүстік Кореяның қоршаған орта саясаты жөніндегі диалогын, жаһандық қоршаған ортаға қатысты мәселелер бойынша ынтымақтастығын күшейту үшін, мысалы, парниктік газдар шығарындыларын азайту және қышқыл жаңбырға қарсы шаралар қабылдау мақсатында ілгерілету.
Оңтүстік Корея 2001 жылғы декларацияны жоюды талап етеді
2001 жылдың 18 шілдесінде Корея Республикасының Ұлттық Ассамблеясы 1998 жылғы Жапония-Оңтүстік Корея бірлескен декларациясын жою туралы бір ауыздан қаулы қабылдады. Бұл қаулының себебі – сол кездегі премьер-министр Джуничиро Коидзумидің Ясукуни ғибадатханасына барғандығы және сол жылы жапон тарих оқулықтарында Жапон императорлығының соғыс қылмыстары мен құрбандық болған әйелдер мәселелеріне қатысты маңызды фактілердің жазылмауынан туындаған жапонға қарсы сезімдер болды. Жапония тарапынан оқулықтарды «түзету» бойынша ешқандай қадам жасалмағаннан кейін, Оңтүстік Корея 1998 жылғы бірлескен декларациядан бері қарай бес кезең бойы жапон мәдени өнімдерінің елге импортын уақытша тоқтатты. Бірақ, бұл 1998 жылғы бірлескен декларацияның жойылмауына әкелді, себебі сол кездегі президент Ро Му Хён мен премьер-министр Коидзуми арасында келіссөздер өтті. 2001 жылдың 12 шілдесінде уақытша тоқтатылған жапон мәдени импортын рұқсат етудің төртінші кезеңі 2004 жылдың 1 қаңтарында қайта жаңартылды.
Еске алу
2018 жылдың 9 қазанында Токиода Жапония мен Оңтүстік Кореяның бірлескен декларациясының 20 жылдығына арналған естелік симпозиумы өтті. Бұл симпозиум 1998 жылы Жапония мен Оңтүстік Кореяның бірлескен декларацияға қол қоюының 20 жылдығын тойлау мақсатында ұйымдастырылды, сонымен қатар Премьер-министр Абэге екі елдің қазіргі қарым-қатынастары туралы пікір білдіруге мүмкіндік берді. Абэ бұрынғы Премьер-министр Обучи және бұрынғы Президент Ким Дэ Чжун сияқты адамдардың еңбегінің арқасында екі елдің Жапония мен Оңтүстік Корея қарым-қатынастарындағы кедергілерді жеңуге қол жеткізгенін баса айтты. Сөйлесінің барысында Абэ екі ел арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға деген ынтасын білдіріп, "болашаққа бағытталған" деген фразаны жиі қолданды.
Корея Республикасы
Бірлескен мәлімдемеде Президент Ким Премьер-министр Обутитің ұстанымына алғыс шеді. Ол болашаққа бағытталған қарым-қатынас құруды және тарихи мәселені шешуді ұсынды. Дегенмен, қазіргі Оңтүстік Корея үкіметі Жапонияның Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде туындаған тарихи мәселелерге қатысты көзқарасына күмәнмен қарауда, бұл қарым-қатынастарға нұқсан келтірмеу мақсатында жасалып отыр. Әсіресе, «қылық әйелдер» мәселесі және соғыс кезіндегі еңбекшілер мәселесіне қатысты. Оңтүстік Корея Президенті Мун Чжэ Ин 2015 жылы Жапония мен Оңтүстік Корея арасында жасалған екіжақты келісімді сынап, осы дипломатиялық келісімнің заңдылығын Корея Республикасы Конституциялық сотына қарауға жіберді. Алайда, 2019 жылдың 27 желтоқсанында Корея Республикасы Конституциялық соты екі ел арасындағы 2015 жылғы келісімнің заңдылығын қараудан бас тартып, келісім екі елдің де конституциясын бұзбайды деген шешімге келді.
Келісіммен туындаған мәселелер
1998 жылы Жапония мен Оңтүстік Корея арасындағы бірлескен декларациямен аяқталған кездесуде, Жапония премьер-министрі Обучи Кейдзо Корея Республикасының президенті Ким Дэ Чжунға өткен қателіктері үшін ресми өтініш жасады.
Оқулық кітап саны
Декларациядағы тағы бір көтерілген мәселе – оны іске асырудың жетіспеуі және оқулықтарға қатысты мәселенің айқын туындауы. 1998 жылы Жапония мен Оңтүстік Корея арасында жасалған келісімдерді сипаттайтын екінші бөлімде: "Екі елдің басшылары екі ел халқының, әсіресе жас ұрпақтың тарихты тереңірек түсінуінің маңыздылығы туралы ортақ пікірде болды және осы мақсатқа көп көңіл бөліп, күш салу қажеттігін баса көрсетті" деп жазылған.
1998 жылы Цзян Цзэминьнің Токиоға мемлекеттік сапарымен байланысты
1998 жылдың 25 қарашасында Қытай Коммунистік партиясының (1989-2002) бас хатшысы және Қытай президенті (1993-2003) Цзян Цзэминь әйелімен бірге бес күндік мемлекеттік сапармен Жапонияға келді. Президент Цзян Цзэминь және оның әйелі Токиода үш күн болды, содан кейін Сендай және Саппоро қалаларын аралап, 30 қарашада Саппородан аттанды. Осы мемлекеттік сапар барысында қытай тарапы бұрынғы айда премьер-министр Обучи президент Ким Дэ Чжунға берген кешірім сияқты, күшті кешірім күтті. Мемлекеттік сапарға дейін қытайлық шенеунік Кореяға берілген кешірімдегі "корея халқы" және "колониалды үстемдік" деген сөздерді "қытай халқы" және "агрессия" деп өзгерту арқылы Қытайға да осындай кешірім берілсе қанағаттанатындарын айтқан. Бірақ Қытайға Бірлескен декларацияда Кореяға берілген сияқты жазбаша кешірім берілмеді. Оның орнына, Президент Цзян Цзэминьге премьер-министр Обучи Кейдзо ауызша кешірім сұрады, және декларациядағы жазбаша мәлімдемеде "өткен соғыс кезіндегі қатыгездіктерге терең өкініш білдірді". Қытай тарапы күткен кешірімді алмағандықтан көңілі қалды. Сөйтіп, бұл мемлекеттік сапар жапон қоғамының естелігіндегі ең жағымсыз сапарлардың бірі ретінде қалып қойды.