Кіріспе

Корольдік әуе күштері маршалы (1890–1967)

Корольдік әуе күштері маршалы Артур Уильям Теддер, 1-ші барон Теддер, (11 шілде 1890 – 3 маусым 1967) – шотландтық жоғары ранкті Корольдік әуе күштерінің командирі. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыста Корольдік ұшу корпусының ұшқышы және эскадрилья командирі болды, ал соғыстар аралығында Түркия, Ұлыбритания және Қиыр Шығыста қызмет еткен жылдары Корольдік әуе күшінде аға офицер болып қызмет етті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде RAF Орта Шығыс командемесінің әуе офицері ретінде Теддер Жерорта теңізі мен Солтүстік Африкадағы әуе операцияларын, оның ішінде Криттің эвакуациясын және Солтүстік Африкадағы "Crusader" операциясын басқарды. Оның бомбалау тактикасы "Теддер кілемі" деп белгілі болды. Соғыстың кейінгі кезеңінде Теддер Жерорта теңізі әуе командемесіне қолбасшылық етті және осы қызметінде Сицилияға, содан кейін Италияға жасалған одақтастардың шабуылын жоспарлауға тікелей қатысты. "Overlord" операциясы – Францияға басып кіруді жоспарлау кезінде Теддер генерал Эйзенхауэр басқаратын Одақтас экспедициялық күштердің Жоғарғы бас штабында Жоғарғы қолбасшының орынбасары болып тағайындалды. Соғыстан кейін Теддер Әуе штабының бастығы болды, ол көптеген авиаторлар қызметтен кеткен кезде, қатарға қосылуды ұлғайтуды, RAF Fighter Command-тің көлемін екі есеге арттыруды және 1948 жылы Берлин әуе көпірін ұйымдастыруды жақтады. Ол сонымен қатар бизнес және академиялық салаларда да жоғары лауазымдарды иеленді.

Ерте өмір

Теддер Глазгоның солтүстігіндегі Кампси Феллстегі Гленгуин дестилериясында (қазіргі Гленгойн) сэр Артур Джон Теддер мен Эмили Шарлотта Теддердің (қыз аты Брайсон) ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі ескі жас зейнетақы схемасын жасаған Кедендік кеңестің комиссары ретінде танымал болды. Фиджидегі отарлық өмір оған ұнаған жоқ, соғыс жарияланғанда, ол қатардағы армияға қосылу үшін Ұлыбританияға қайтып келді және желтоқсанда Ұлыбританияға оралды. Сәуір айында ол Орталық ұшу мектебіне қатысты, онда ұшуды үйреніп, "қанаттарын" алды. 1916 жылдың маусым айында Теддер Батыс майданында Бристоль Скаут C ұшағымен No. 25 эскадрилья RFC құрамында ұшқыш ретінде қызмет етті. 25-ші эскадрильямен бірге және No. 70 эскадрильяның командирі болып тағайындалды. Теддер 1917 жылдың 25 маусымында RFC Шоубериде No. 67 эскадрильяның командирі болып тағайындалды (шенеуі 1919 жылдың 2 сәуірінде алынды).

Соғыс аралығы

Теддерге 1919 жылдың мамыр айында RAF Bircham Newton әуе базасында өз заманының ең ірі RAF бомбалаушысы – Handley Page V/1500 ұшағымен жабдықталған No. 274 эскадрильяның қолбасшылығы тапсырылды. 1920 жылдың ақпан айында No. 207 эскадрилья деп қайта аталған және DH9a бомбалаушыларымен жабдықталған бұл эскадрилья 1922–23 жылдары Чанак дағдарысы кезінде Түркияға қысқа мерзімге жөнелтілді. Теддер 1923 жылдың соңында және 1924 жылдың көктемінде RN штаб колледжінде оқыды, 1934 жылдың 1 шілдесінде әуе коммодоры шеніне көтерілді. 1936 жылдың қарашасында Теддер RAF Алыс Шығыс күштерінің әуе офицері (AOC) болып тағайындалды, 1937 жылдың 1 шілдесінде әуе вице-маршалына көтерілді және 1938 жылдың шілдесінде Әуе министрлігінде зерттеулер жөніндегі бас директор болды. Одан кейін Черчилль Теддерге Такоради әуе маршрутын қайта жаңғыртуды тапсырды. Теддер 1941 жылдың 1 маусымында RAF Орта Шығыс қолбасшылығының Бас командирі болып тағайындалды (1942 жылдың сәуір айында бұл лауазымды толыққанды иеленді). Черчилльдің бірінші таңдауы ол емес еді, бірақ басымдық берілген таңдау (Әуе вице-маршалы О.Т. Бойд) тұтқындалған соң Теддер тағайындалды. Ол 1942 жылдың 30 маусымында Орта Шығыстағы қызметі үшін мақтау қағазында есімдері тіркелді және 1942 жылдың 3 шілдесінде әуе шеберінің уақытша маршалы шеніне көтерілді. Теддер Батыс Шөлдегі әуе күштерін күшейтуді және, ең бастысы, 1942 жылдың қазан айындағы Ел-Аламейн шайқасында одақтастардың жеңісіне әкелген жаңа, тиімді операциялық және әкімшілік саясатты әзірлеуді қадағалады. Оның бомбалау тактикасының бірі «Теддер кілемі» деп аталды. 1942 жылдың 27 қарашасында Орта Шығыстағы қызметі үшін Бат орденінің Ұлы крестімен марапатталды. 1943 жылдың ақпан айында Теддер Жерорта теңізі әуе қолбасшылығын қабылдады. Ол 1943 жылдың 27 тамызында Американың Есімдерінің Легионымен марапатталды және 1943 жылдың 1 қазанында Польшаның Polonia Restituta орденінің Ұлы крестімен марапатталды. 1943 жылдың желтоқсанында ол кеңейтілген әуе күштерін біріктірген Жерорта теңізі одақтас әуе күштерінің Бас командирі болды. Теддер 1945 жылдың 28 тамызында Кеңес Одағының Кутузов орденінің (1-дәрежелі) иегері атанды және 1945 жылдың 12 қыркүйегінде Корольдік әуе күштерінің маршалы шеніне көтерілді.

Соғыстан кейін

Теддер 1946 жылғы 1 қаңтарда Чарльз Порталдан әуе штабының бастығы қызметін қабылдады. 1946 жылғы 8 ақпанда Стирлинг графтығындағы Гленгуиннің бароны Теддер титулы берілді және 1946 жылғы 14 маусымда Американың Ерекше қызмет медалімен марапатталды. 1947 жылы ол Лис Ноулз лекциясын оқыды, ол кейін "Соғыстағы әуе күші" деген атпен жарияланды. 1950 жылғы қаңтарда Вашингтондағы британдық Бірлескен қызметтер миссиясының төрағасы болды және 1951 жылғы мамыр айында зейнетке шықты. Оның ұлы Джон кейіннен Данди университетінде (бұрынғы Королева колледжі) және Сент-Эндрюс университетінде профессор болып жұмыс істеді, сондай-ақ BBC Басқару кеңесі төрағасының орынбасары болды.

Отбасылық өмір

1915 жылы Теддер Розалинде Маклардиге үйленді; олардың екі ұлы мен бір қызы дүниеге келді.