Кіріспе

Белград қаласындағы университет, Сербия.

19 ғасыр

Белград университеті 1808 жылы сербиялық ағарту дәуірінің көрнекті қайраткері Доситей Обрадовичтің Белград жоғары мектебі (; a Grandes écoles) ретінде құрылды. Ол 1808-1905 жылдар аралығында Сербиядағы ең жоғары білім беретін мекеме болды, бірінші жоғары мектеп (1808–1813), Белград лицейі (/ Beogradski Licej; 1838–1863) және екінші жоғары мектеп (1863–1905) ретінде танылды. Алғашқыда ол Любица ханшайымының резиденциясында орналасқан, кейіннен Белградтағы маңызды орынға, капитан Мишаның сарайына, қазіргі университеттің ғимаратына көшірілді. Екінші жоғары мектеп (ірі мектеп немесе Белградтың ірі академиясы деп те аталады) Лицейдің жалғасы ретінде құрылды және классикалық гимназия мен колледждің үйлесімі болды, осылайша Белград университетіне айналды. Заң бойынша, ол «жоғары және кәсіби білім беретін ғылыми институт» деп анықталды. Бұл мекемені білім министрі басқарды, ал ректор (монарх сайлаған) және Академиялық кеңес басшылық етті. Оның алғашқы жылдарында үш факультет болды: философия, инженерия және құқық. Жоғары мектеп 1905 жылдың 27 ақпанындағы Университет туралы заң арқылы Белград университетіне ресми түрде айналды. Философия, құқық және электр инженерия факультеттерімен қатар, бұл заң православие теологиясы және медицина факультеттерін енгізді. 19 ғасырдың басында құқық оқуы үш жылға созылды және оқу жоспарына салыстырмалы және мемлекеттік (конституциялық) құқық, халықаралық құқық, қылмыстық құқық және сот процедурасы, сондай-ақ жалпы пәндер кірді. Осылайша Сербиядағы қазіргі заманғы құқықтық білім 1808 жылы пайда болды. Құқық факультетіне түсу үшін философия факультетін бітіру міндетті болды, онда оқу екі жылға созылды, сондықтан құқық оқуы барлығы бес жылды құрады. 1853 жылдан бастап құқықтық білім философиялық білімнен тәуелсіз болды, ал 1863 жылдан бастап Сербияда құқықтық білім беру төрт жылға созылды. Лекцияларды Австрия, Германия және Францияда диплом алған профессорлар оқыды (Жован Стерия Попович, Иосиф Панчич, Джура Даничич және т.б.). 1850 жылдары философия (жалпы) факультеті жеке колледжге айналды. Белград университетінің философия факультеті осы факультеттің бүгінгі жалғасы болып табылады. Сербияда электр инженериясы бойынша алғашқы академиялық лекция 1894 жылы оқылды. Профессор Стьеван Маркович жоғары мектептегі Инженерия факультетінің алғашқы лекторы және негізін қалаушысы болды. Төрт жылдан кейін профессор Маркович Сербиядағы алғашқы электр инженерлік зертханасын құрды. Содан бері бұл академиялық пән жоғары мектепте және Белград университетінде оқытылуда. Бұл сала бойынша алғашқы дипломдар 1922 жылы табысталды.

20 ғасыр

Белград университеті Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары, әсіресе екінші Югославия құрылғаннан кейін, зор өсім мен кеңейуді бастан кешірді. 1914 жылы Белград университетінің құқық факультетін бірінші әйел тәмамдады. 1960 және 70-ші жылдары университет көрнекті аймақтық және халықаралық білім беру мекемесіне айналды. Көптеген шетел студенттер осы университетте білім алды. Югославия СФР бар болған кезеңде Африкадан келген 40 000-ға жуық студент Белград университетінде оқыды. Социалистік Югославияда университет кеңейтілді, бірақ сонымен қатар мемлекеттік және идеологиялық ықпалға да ұшырады. Сондай-ақ, қазіргі Сербия, Черногория, Солтүстік Македония және Босния мен Герцеговинадағы дерлік барлық университеттердің құрылуына ықпал етті. 1990 жылдардың ортасында Белград университеті Сербиядағы саяси оппозицияның халықаралық деңгейде танылған орталығына айналды. Белград студенттері мен профессорлары үкіметке қарсы жаппай наразылықтар ұйымдастырды. Университеттің студенттік ұйымдары (әсіресе "Отпор!") үкіметті құлатуға маңызды үлес қосты.

21 ғасыр

Университет Болонья декларациясына қол қойды. Еуропаның ірі университеттерінің бірі саналатын және шамамен 90 000 студенттің оқып жатқандығымен ерекшеленетін университет, халықаралық академиялық институттармен кең ауқымда ынтымақтастық етеді және көптеген екі және көпжақты академиялық жобаларға қатысады.

Жетекші орын

Белград университеті Шанхай Цзяо Тонг университеті жасаған, «Шанхай тізімі» деп белгілі соңғы (2017 жылғы) рейтинг бойынша әлемнің үздік 300 университетінің қатарына енді. Математика саласында ол әлемдегі ең үздік 150 университеттің ішінде.

Кампус

XIX ғасырда қаламен бірге дамыған университет ғимараттарының көпшілігі Белградтың сәулет және мәдени мұрасының маңызды бөлігі болып табылады. Бұрынғы орналасқан жерлерінің ішінде бүгінгі Вук және Доситей мұражайы мен Любица ханшайымының резиденциясы ғимараттары бар, екеуі де Белградтың ең танымал тарихи ғимараттары ретінде танылған. 1920-1941 жылдардағы тарихи Суботица құқық мектебі де Белград университетінің бір бөлігі болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кейбір ғимараттар брутализм стилінде салынған. Университеттің қала бойынша орналасқан екі негізгі кампусы бар: біреуі Студенттер алаңындағы Принц Михаэль көшесіне жақын, ал екіншісі Король Александр бульварынде. Қаланың әртүрлі жерлерінде 11 340 студентке арналған он бір жатақханасы бар, оның ішінде Жаңа Белградтағы бір жатақхана кешені де бар. Көптеген факультеттер Белградтың әртүрлі аймақтарында жеке ғимараттарда орналасқан. Университет сондай-ақ қала орталығында бірнеше қайырымдылық ғимараттарына ие, олардың көпшілігі 19 және 20 ғасырдың басында салынған. Орталық әкімшілік ғимараты, филология факультеті және философия факультеті Студенттер алаңында орналасқан. Биология факультеті, география факультеті, математика факультеті, физикалық химия факультеті, физика факультеті және химия факультеті де Студенттер алаңындағы бір ғимаратта орналасқан. Университет кітапханасы, құқық мектебі, сәулет факультеті, азаматтық инженерия факультеті, электр инженерия факультеті және механикалық инженерия факультеті Король Александр бульвары кампусында орналасқан. Басқа да маңызды академиялық орындарға қала орталығына жақын орналасқан экономика мектебінің ғимараты, Богословиядағы (Палилула ауданында) православие теология факультетінің ғимараты, Савский Венац муниципалитетіндегі мұғалімдерді даярлау факультетінің ғимараты, Врачар ауданындағы қауіпсіздік зерттеулері факультетінің ғимараты және Дорочол ауданындағы арнайы білім беру және реабилитация факультетінің ғимараты кіреді. Медицина және стоматология факультеттері Караджорджев саябағының жанында, бірнеше ауруханаларға жақын орналасқан. Университет клиникалық орталығы немесе Психикалық денсаулық институты сияқты медициналық оқыту мекемелері қаланың басқа жерлерінде орналасқан. Ауыл шаруашылығы факультеті Земун қалалық паркінің бойында орналасқан және Грочкадағы Радмиловац тәжірибелік шаруашылығын басқарады. Саяси ғылымдар факультеті мен ұйымдастыру ғылымдары факультеті Вождовац ауданындағы бір көшеде орналасқан.

Ұйымдастыру және басқару

Белград университеті 44 мүшеден тұратын Университет Сенатымен басқарылады, олар үш жылдық мерзімге сайланады. Сенат құрамына ректор, 4 проректор, 31 декан, 4 факультеттік топ кеңестерінің төрағалары және 4 ғылыми институт директоры кіреді. Сенат жұмысына университет студенттік парламенті сайлаған бір жылдық мерзімге 8 студент өкілі қатысады. Ректор басқаруды жүзеге асырады және университеттің сыртқы өкілі болып табылады. Университет Кеңесі – 31 мүшеден тұратын басқару органы. Университет 21 мүшені тағайындайды, 5 мүшені Сербия үкіметі тағайындайды және 5 мүшені университет студенттік парламенті сайлайды. Университет Кеңесінің төрағасы және вице-төрағасы бар. Бұл органдардан өзге, университеттің кеңесші академиялық кеңестері мен кәсіби алқалары бар, олар оқытушыларды сайлау бойынша шешімдер қабылдауға және пікір білдіруге тағайындалады.

Академиктер

Белград заң мектебі, 1808 жылы құрылған, құқықтық білім берудегі өңірлік көшбасшы және Балқандағы ең ірі заң мектептерінің бірі. Оның заң білімі студенттерді заң практикасында, бизнес, мемлекеттік қызмет және оқытуда жұмыс істеуге дайындайды. Графиня Любицаның резиденциясы, сондай-ақ капитан Мишаның сарайы бір кездері Белград жоғары мектебінің құрамында болған кезде осы білім беру мекемесінің үйі болған. Құрылғанынан бері ол 50 000-ға жуық заңгер түлектерін, 1200 магистр заңгерлерді және 830 заңгерлік докторларды, сондай-ақ әр түрлі салалар бойынша жүздеген мамандарды оқытты. Заң факультетінің көптеген түлектері заңның барлық салалары бойынша танымал сарапшылар мен ғалымдар, заң профессорлары және жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлер болды. Сербиялық сәулетші Петр Баялович 1941 жылы салған заң мектебінің тарихи ғимараты шамамен 2 мың шаршы метрді құрайды. Сербияда (Суботика, Нови-Сад, Приштина, Ниш, Крагуевац), Черногорияда (Подгорица) және бұрынғы Югославияның басқа бөліктерінде (Сараево, Скопье) құрылған барлық заң мектептері Белград университетінің заң факультеті негізінде құрылған. 1937 жылы құрылған Экономика факультеті Югославия Корольдігінде экономиканы зерттеуге арналған жоғары білім берудің алғашқы орталығы болды. Оның оқу бағдарламасына экономикалық талдау және саясат; маркетинг; бухгалтерлік есеп, аудит және қаржылық басқару; сауда және коммерция; қаржы, банк және сақтандыру; туризм және қонақ үй индустриясы; статистика және информатика; басқару және халықаралық экономика және сыртқы сауда кіреді. Философия факультеті - Сербиядағы ең көне жоғары оқу орындарының бірі, ол 19 ғасырдың басында құрылған. Онда 255 оқытушы жұмыс істейді және тоғыз кафедрада шамамен 6000 студенттер және аспиранттар бар. Филология факультеті студенттерін тіл білімі мен филология саласында академиялық зерттеулер мен тәжірибеге үйретеді. Филологияны зерттеу 1808 жылы Белградтағы жоғары мектептің философия кафедрасында құрылды. Бүгінде мектепте оншама тілде филология, лингвистика және әдебиет пәндері курстары өткізіледі. Мектеп өз кітапханалары бар кафедраларға бөлінген, бірнеше ғылыми-зерттеу орталықтарын басқарады және бірқатар мерзімді басылымдар шығарады. Электротехника факультеті де университеттің маңызды бөлігі болып табылады. Электр техникасы бойынша алғашқы дәріс 1894 жылы өтті. Профессор Стьеван Маркович Белград жоғары мектебінің Инженерлік кафедрасының алғашқы оқытушысы және негізін қалаушы болды. Маркович сонымен қатар 1898 жылы Сербияның алғашқы электрлік инженерлік зертханасын құрды. Бүгінде мектеп бірнеше кафедраларға бөлініп, электр техникасы бойынша көптеген бағдарламаларды ұсынады. Белград медицина мектебі 1920 жылы құрылған және осы оқу орнын 30 000-нан астам студент бітірген, оның ішінде 850-ге жуық шетелдік студенттер. Медициналық мектепте 40 кафедра бар, 200-ден астам профессорлық лауазым бар. Мектеп көптеген академиялық курстарды ұсынады, соның ішінде ауруханалар, институттар мен медициналық клиникалар желісі бойынша мамандандырылған практика. Стоматология факультеті (Белград тіс дәрігерлік мектебі) 1948 жылы құрылды. Жаңадан құрылған факультеттің бірінші меңгерушісі сол кездегі медицина факультетінің профессоры доктор Александар Дьорджевич болды. Медицина және ветеринария факультетінің, Фармация факультетінің көптеген оқытушылары стоматология факультетінің құрылғаннан кейін және одан кейін де студенттерді ұйымдастыру мен оқытуда үлкен үлес қосты. Стоматология факультеті 8 оқу-әдістемелік, ғылыми және денсаулық сақтау ұйымдық бөлімдерінен тұрады. Гуманитарлық факультетінің қамқорлығында Қауіпсіздік зерттеулері факультетінің тамыры Белград университетінің Табиғи ғылымдар және математика факультетінің Ұлттық қорғаныс институтында жатыр. 1978 жылы бұл институт 2006 жылдың мамырында Қауіпсіздік зерттеулер факультетіне айналғанға дейін бірнеше рет қайта аталып, халықты қорғау факультетіне айналды. Қауіпсіздік зерттеулері факультеті қауіпсіздік зерттеулерінің барлық аспектілеріне, адам және әлеуметтік ресурстарға, қорғанысқа, азаматтық қорғанысқа және қоршаған ортаны қорғауға назар аударады, кәсіби дайындық, бакалавриат және аспирантура деңгейлерін ұсынады.

Рейтингтер

Шанхай рейтингісінде (ARWU) Белград университеті 2023 жылғы жаһандық рейтинг бойынша 301-ден 400-ге дейін орындар арасында саналады. 2023 жылы инженерлік саласында 40-шы орынға, ал физика саласында 201–300 орындар аралығына ие болды.

Тұрғын үй өмірі

Белград университеті 11 студенттік жатақханада тұруға мүмкіндік береді және Сербиядағы ең ірі студенттік жатақханалар жүйесіне ие, онда қаланың әртүрлі аймақтарында 10 154 студентке дейін орналасуға болады.