Кіріспе
XI ғасырдың басында жазылған жапондық еңбек – Мурасаки ханымның күнделігі (紫式部日記) – XI ғасырдағы Хэйан дәуіріндегі күтуші әйел және жазушы Мурасаки Шикибу жазған күнделік үзінділерінің жинағы. Ол кана тілінде жазылған, ол кезде халықтық жапон тілі үшін жаңадан дамытылған жазу жүйесі болатын және көбінесе қытай тілін білмейтін әйелдер арасында кең таралған. Қазіргі күнделіктер мен журналдардан айырмашылығы, X ғасырғы Хэйан күнделіктері күнделікті өмірден гөрі маңызды оқиғаларды баса көрсетеді және қатаң хронологиялық тәртіпке бағынбайды. Бұл еңбекке виньеттер, [[Вака (поэзия) өлеңдері]], сондай-ақ ұзақ хат түрінде жазылған хаттар бөлімі кіреді. Күнделік, Мурасаки император сарайында қызмет еткен 1008-1010 жылдар аралығында жазылған болуы мүмкін. Ең үлкен бөлігі Императрица Шошидің (Акико) балаларының дүниеге келуін егжей-тегжейлі сипаттайды. Ұсақ виньеттерде патша сарайындағы қыздар мен Идзуми Шикибу, Акадзоме Эмон және Сей Шонагон сияқты басқа да жазушылар арасындағы әрекеттесулер суреттеледі. Мурасаки өзінің байқаулары мен пікірлерін осы еңбекке енгізеді, осы арқылы ХI ғасырдың басындағы Хэйан сарайындағы өмірдің сезімін береді, ол сол дәуірдің басқа әдебиеттерінде немесе жылнамаларында кездеспейді. Мурасаки Шикибу Никки Эмаки атты жапон суретшілік орамасы Камакура дәуірінде (1185–1333) жасалған, ал күнделіктің үзінділері XX ғасырда ағылшын тіліне жасалған үш маңызды аударманың негізі болды.
The Diary of Lady Murasaki (紫式部日記) is the title given to a collection of diary fragments written by the 11th century Japanese Heian era lady in waiting and writer Murasaki Shikibu. It is written in kana, then a newly developed writing system for vernacular Japanese, more common among women, who were generally unschooled in Chinese. Unlike modern diaries or journals, 10th century Heian diaries tend to emphasize important events more than ordinary day to day life and do not follow a strict chronological order. The work includes vignettes, [[Waka (poetry) poems, and an epistolary section written in the form of a long letter. The diary was probably written between 1008 and 1010 when Murasaki was in service at the imperial court. The largest portion details the birth of Empress Shōshi's (Akiko) children. Shorter vignettes describe interactions among imperial ladies in waiting and other court writers, such as Izumi Shikibu, Akazome Emon and Sei Shōnagon. Murasaki includes her observations and opinions throughout, bringing to the work a sense of life at the early 11th century Heian court, lacking in other literature or chronicles of the era. A Japanese picture scroll, the Murasaki Shikibu Nikki Emaki, was produced during the Kamakura period (1185–1333), and the fragments of the diary serve as the basis for three important translations to English in the 20th century.
Фудзивара әулеті
Мурасакидің «Генджи туралы әңгіме» романындағы ойдан шығарылған сарайлардан өзгеше, императорлық өмірге арналған күнделіктегі сипаттамалар шынайы да нақты. Оның романындағы идеал «жарық ханзада» Генджи, Мичинаганың қарапайым мінезімен қатысты өте зейінге алынбаған. Ол мас күйінде әйелі мен қызын ұялтады, ал Мурасакиге деген құмарлығы оны ыңғайсыздыққа түсірді. Олардың жақын болған-болмағаны туралы ғалымдар әлі де шеше алмай отыр. Баланың дүниеге келуі мен оның егжей-тегжейлі сипаттамасы «Мичинаганың неке саясатын шеберлікпен қолдану арқылы императорлық мұрагерлікке толық басымдық беруінің белгісі болды». Мичинага баланың әкесі мен дін қызметкерлерін бала туған кезде басып алды. Бала туғаннан кейін ол күніне екі рет келіп-кетіп тұрды, ал император ұлына бір рет қысқа сапар жасады. Мурасаки Мичинаганың әр сапарын және бала туғаннан кейін 16 күн өткен соң өткізілген салтанатты рәсімді баяндады. Бұл суреттерде әйелдер мен олардың сарайлық киімдерінің егжей-тегжейлі сипаттамалары бар. Шоши – әйелдерінен әдептілік күткен, мәртбелі және білімді ханшайым, бұл жиі сарайда шиеленіс тудыратын. Ол Мурасакиден қытай тілін үйренуге рұқсат сұрағанда, оны құпия сақтауды талап етті. Мурасаки былай түсіндірді: «Ол мұндай нәрселерді білуге ниет білдіргендіктен, оны құпия сақтау үшін басқа әйелдердің қатысуын болдырмайтын уақытты мұқият таңдадық. Өткен жаздан бері мен оған «Жаңа әндер» еңбегінің екі томын жеке сабақтап беруді бастадым. Мен бұл жайтты өзгелерден жасырдым, оның өзі де солай істеді». Мас кезеңдер мен әйелдерге қатысты сарайдағы қастандықтар туралы әңгімелер бар, олар мінез-құлқы немесе жасының қалыпты болмауына байланысты императорлық қызметтен кетуге мәжбүр болды. Әйелдер жеке өмірге мүмкіндік болмайтын перделермен немесе экрандармен бөлінген жартылай оқшауланған орындарда өмір сүрді. Ерлер әйелдер бөлмесіне кез келген уақытта кіре алатын. 1005 жылы императорлық сарай өртенгеннен кейін, сарай бірнеше жыл Мичинагаға тәуелді болды. Мурасаки оның Бива сарайында, Цучимикадо сарайында немесе Император Ичидзё сарайында тұрды, онда орын жетіспеді. Күтімшілер жиі ағаш еденге төселген жұқа төсеніште жатқызуға мәжбүр болды, бөлме көбінесе перделермен бөлінетін. Тұрғын үйлер аздап көтеріліп, жапон бағына ашылып, жеке өмірге мүмкіндік бермейтін. Боуринг әйелдердің еркектердің қарауына қаншалықты бейім екенін былай түсіндіреді: «Бақта тұрған ер адам ішке қараса, оның көзі әйелдің көйлегімен бір деңгейде болар еді». Императорлық шараларда күтімшілердің киген киімдерінің сипаттамасы моданың маңыздылығын, олардың қабаттарының орналасуын және Мурасакидің байқағыш көзін көрсетеді. Әрқайсысы бірнеше қабаттан тұратын киімдерді үйлестіріп, «касане но ироме» деп аталатын гармониялық түстердің үйлесімді комбинациясын жасау әйелдер үшін ритуалдық қызығушылық тудырды. Бұл назар аударуды қажет етті, ал жеке стильдік эстетикаға қол жеткізу маңызды болды.
Shōshi appears to have been serious and studious, a royal who expected decorum from her ladies in waiting – which often created difficulties at a fractious court. When she asked Murasaki for lessons in Chinese, she insisted they be conducted in secret. Murasaki explained that "because [Shōshi] evinced a desire to know more about such things, to keep it secret we carefully chose times when the other women would not be present, and, from the summer before last, I started giving her informal lessons on the two volumes of 'New Ballads'. I hid this fact from others, as did Her Majesty". There are anecdotes about drunken revelries and courtly scandals concerning women who, because of behavior or age, were forced to leave imperial service. The women lived in semi seclusion in curtained areas or screened spaces without privacy. Men were allowed to enter the women's space at any time. When the Imperial palace burned down in 1005 the court was itinerant for the following years, depending on Michinaga for housing. Murasaki lived at his Biwa mansion, the Tsuchimikado mansion, or Emperor Ichijō's mansion, where there was little space. Ladies in waiting had to sleep on thin futons rolled out on bare wood floors in a room often created by curtaining off a space. The dwellings were slightly raised and opened to the Japanese garden, affording little privacy. Bowring explains how vulnerable the women were to men watching them: "A man standing outside in the garden looking in[ ] his eyes would have been roughly level with the skirts of the woman inside." The description of the clothing the ladies in waiting wore at an imperial event shows the importance of fashions, the arrangement of their layers, as well as Murasaki's keen observational eye:
Combining layers of garments, each with multiple linings, to arrive at harmonic color combinations known as kasane no irome assumed an almost ritual fascination to the women. It required attention, and achieving an individual stylistic aesthetic was important.
Қыздар-жалдамандар
Мурасаки зор жалғыздыққа ұшырады, қартаю туралы жеке ойлары болды. Кин, Мурасакидің жалғыздығын, жалғыздыққа мұқтаж жазушы ретінде, "қоғамға құштар, бірақ одан да бас тартатын суретшінің жалғыздығы" болуы мүмкін деп болжайды. Күнделікте басқа да жазушы әйелдердің суреттері бар, ең танымалдары – Сей Шонагон, ол Шошидің қарсыласы және тең императорша, императорша Тейшидің (Садако) қызметінде болған. Екі сарайдың арасында бәсекелестік болды; екеуі де білімді әйелдерді өз топтарына қабылдады және әйел жазушылар арасында бәсекелестікті қоздырды. Шонагон 1006 жылы императорша Тейши қайтыс болғаннан кейін сарайдан кеткен болуы мүмкін, және олар ешқашан кездеспеген болуы мүмкін, бірақ Мурасаки Шонагонның жазу стилін және мінезін жақсы білген. Ол күнделігінде Шонагонды сынап жазады:
Мурасаки сонымен қатар Шошидің сарайындағы басқа екі әйел жазушыны – ақын Идзуми Шикибу және моногатари жазған Акадзоме Эмонды да сынға алады. Идзумидің өлеңдері мен жазбалары туралы ол былай дейді:
Күнделік және Гендзи туралы әңгіме
Мурасакидің "Генджи туралы әңгімесі" күнделікте сирек еске алынады. Ол императорға осы әңгіме оқылғанын, ал қолжазбаны көшіру үшін түрлі түсті қағаздар мен каллиграфтар таңдалғанын, көшіру жұмысын сарай әйелдері атқарғанын жазады. Бір оқиғасында Мичинаганың оның бөлмесіне жасырын кіріп, қолжазбаның көшірмесін алуға тырысқанын айтады. "Генджидің" кейінгі тараулары мен күнделіктің арасында параллельдер бар. "Генджи" зерттеушісі Ширанның сөзіне қарағанда, күнделікте 1008 жылы Ичидзоның Мичинаганың сарайына аттанған императорлық салтанаты туралы сипаттама, "Генджи туралы әңгіменің" 33-таравындағы ("Вистерия жапырақтары") императорлық салтанатқа өте ұқсас. Ширан бұл ұқсастықтың "Генджидің" бір бөлігі Мурасаки императорлық қызметте болған және күнделік жазған кезеңде жазылған болуы мүмкін деген пікірде.