Кіріспе

Оңтүстік-Шығыс Азиядағы орманды мекендейтін, аз танымал жабайы сиыр түрі. Ормандық өгіз және сұр өгіз деп те аталатын купрей (Bos sauveli) – Оңтүстік-Шығыс Азияға тән, қазірде жойылып кеткен болуы мүмкін орманды жабайы сиырдың түрі. Ол алғаш рет 1937 жылы ғылыми тұрғыдан сипатталған. Купрей атауы кхмер тілінен шыққан және "орман өгізін" білдіреді. Купрей IUCN Қызыл тізімінде өте қауіпті түрде жойылып кету қаупі бар және жойылып кеткен болуы мүмкін деп тіркелген.

Таксономия және филогенезия

Купрейді 1937 жылы Ахилл Урбен сипаттады, ол Камбоджаның солтүстігінде ұсталған ересек жеке дана негізінде жасалған және Париж зоологиялық паркінде сақталған. Алайда, зерттеу авторлары осы қорытындыдан бас тартты. 2021 жылы купрейдің ерекше түр екені анықталды, бірақ толық емес тұқымдық сұрыптауға байланысты бантенг пен гаурмен политомия құрайды, бұл олардың ата-бабалары арасында кең ауқымды будандасуды көрсетеді, нәтижесінде купрейдің митохондриялық ДНК-сы бантенг пен гаурдың қоспасын қамтитын топқа кіреді. Sinding және басқалардың 2021 жылғы ядролық геномдарға негізделген *Bos* туысының мүшелерінің туыстық байланыстары. Оның мұрынынан артқы жағына дейінгі ұзындығы, иығына дейінгі биіктігі және салмағы бар. Сиырлар мен бұқалардың терісі жетілген сайын өзгереді; сиырлар тышқанды-қоңыр сұр түске айналады, ал бұқалар 12 жасқа толғанда толығымен қоңыр түске боялады. Екеуінің де алдыңғы аяқтарының алдында қара жолақты ақ шұлықтары болады. Ересек бұқа купрейлер жасы ұлғайған сайын үлкен маңдай бездерін дамытады, олардың ұзындығы 40 см-ге жетеді. Кейде маңдай безі соншалықты үлкен болады ki, жерге сүйреліп барады. Археологиялық дәлелдер Қытайдың Юньнань провинциясының солтүстігінде де кездесетінін көрсетеді. Купрейдің негізгі мекендеу ортасы – ашық шабындылар мен тығыз, ашық жапырақты орманның араласуы, шөптік алаңдар, су қоймалары және тұзды жерлер. Тіршілік ортасын жою, браконьерлік және консервациялық күш-жігерді бұзу арқылы да түрдің төмендеуіне әсер етті. 2020 жылғы Дүниежүзілік жабайы табиғат қорының есебінде Камбоджа, Лаос және Вьетнамдағы қорғау аймақтарында 12,2 миллионнан астам тұзақ бар екені көрсетілді.

Қорғау

1960 жылы Камбоджаның сол кездегі мемлекет басшысы Нородом Сианук құс тұяғын сақтау жөніндегі жұмыстарды бастап, оған қорғау статусы берді және үш табиғи қорық құрды. Бұл қорғалған аймақтар Нородом Сиануктің ізбасары Лон Нолдың кезінде де күтіліп бағылды, бірақ Пол Поттың Қызыл Кхмерлер үкіметі тұсында ұмытылып қалды. Осы кезеңде елдің Орман шаруашылығы бюросының көптеген қызметкерлері қаза болды, ал қорықтарға қатысты барлық құжаттар жойылды. Ол 1937 жылдың сәуірінде зообаққа жеткізіліп, жас гур және жас су бұқасымен бірге ұсталды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қайтыс болды. 1950 жылдары Нородом Сианук тағы бір бұзауды тұтқындықта ұстаған, алайда осы жануар туралы мәліметтер шектеулі. Сонымен қатар, Ангкор Ват ғибадатханаларындағы мүсіндерде осы жануарға ұқсас бейнелер табылды.