Кіріспе

Велосипедтік гарнитура – велосипедтің алдыңғы салбыршағы мен велосипедтік раманың бас түтігі арасында айналмалы байланысты қамтамасыз ететін велосипед компоненттерінің жиынтығы. Алдыңғы салбыршақтың рульдік бөлігі өтетін түтік бас түтік деп аталады. Әдетте, гарнитурада бас түтіктің жоғарғы және төменгі бөлігіне орнатылатын екі стакан болады. Осы екі стаканның ішінде подшипниктер орналасқан, олар подшипник стаканы мен рульдік бөлік арасында төмен үйкеліспен байланысты қамтамасыз етеді.

Түрлері

Бас құрылғыларының бірнеше түрі бар, олар подшипниктерді бекіту тәсілімен (беріктіру гайкасымен немесе қысқыш саяқпен) немесе орналасуымен (бас түтігінің ішінде немесе сыртында) ерекшеленеді.

Сымды

Жылдамдыты бар рульдік гарнитуралар бұрандалы рульдік түтікке ие вилкалармен қолданылады және дәстүрлі типте болып табылады (жоғарыдағы суретте көрсетілгендей). Жылдамдыты гарнитураның сегіз бөлігі бар (төменнен жоғарыға): тәждік жарық, төменгі подшипниктер, төменгі рама шынжыры ("төменгі бас түтігі жарығы" ретінде көрсетілген), жоғарғы рама шынжыры ("жоғарғы бас түтігі жарығы" ретінде көрсетілген), жоғарғы подшипниктер, жоғарғы жарық немесе конус, шайба, құлып гайкасы. Типтік гарнитураны орнату реті төмендегідей. Велосипед вилкасын өндіруші рульдік түтікті тиісті ұзындыққа кесіп, рульдік түтіктің жоғарғы жағын дөңгелектеу арқылы бұрандайды. Бұл процесс материалдың жоғалмауын және рульдік түтіктің кескішпен немесе токарлық станокпен кесу сияқты әлсіремеуін қамтамасыз етеді. Бұрандалы вилкалар рульдік түтіктегі бұрандалардың тек жоғарғы бөлігін пайдалануды талап етеді, сондықтан вилкалар әртүрлі ұзындықта сатылады. Егер вилка тым ұзын болса, яғни вилканың рульдік түтігі жеткілікті түрде бұрандалмаған болса, велосипед механігі бұрандаларды ұзарту үшін кескішті пайдалана алады. Бірақ егер бұрандаларды бір дюймнен артық кесу қажет болса, бұл ұсынылмайды. Ескерту ретінде, өндірістен кейін бұрандалмаған рульдік түтікті бұрауға тырыспау керек, өйткені бұл рульдік түтікті әлсіретеді. Бұрандалар әдетте ISO стандарты 1″ 24 TPI (25.4×1.058 мм) болып келеді, бірақ басқа да стандарттар бар. Бас түтігін тегістеп, содан кейін шынжырларды бас түтігіне арнайы пресс арқылы қысып, олардың тік және дұрыс орналасуын қамтамасыз етеді. Вилка тәжін тегістеп, содан кейін тәждік жарықты вилка тәжіне арнайы пресс арқылы қысып, оның тік және дұрыс орналасуын қамтамасыз етеді. Содан кейін подшипниктер тәждік жарықтың үстіне орналастырылады, содан кейін рульдік түтік бас түтігіне енгізіледі. Жоғарғы подшипниктер жоғарғы шынжырға орналастырылады, ал жоғарғы жарық рульдік түтікке бұралады. Жоғарғы жарықтың үстіне көбінесе кілтті шайба қойылады, одан кейін құлып гайкасы бұралады. Гарнитурадағы бос орынды жою үшін реттеу келесідей жүргізіледі: жоғарғы жарық немесе конус жоғарғы шынжырдағы подшипниктерге жанасқанша бұралады. Жоғарғы конусты бұрап, қосымша 1/8 немесе 1/4 айналым жасау арқылы шамалы алдын ала жүктеме қолданылады. Содан кейін құлып гайкасы бекітіледі және гарнитура бос орынға және тегіс жұмыс істеуге тексеріледі. Қажет болған жағдайда қайта реттеу жүргізіледі. Қаламшалы сабақ рульдік түтікке кеңейтілген бұранда арқылы бекітіледі, бұранда сабақтың үстінен өтеді және төменгі жағында клинге ие, сабақ рульдік түтіктің ішіне орналасады және гарнитураны бұзбай дұрыс биіктікке реттелуі мүмкін. Сабақты реттеу үшін сабақтың үстіндегі бұранданы бірнеше айналым бұрап, клинге тию үшін бұранданы күшпен соғыңыз.

Ішкі

Сызықсыз гарнитуралар сияқты, резьбалы гарнитуралар да ішкі болуы мүмкін. Ішкі конструкцияда подшипниктер мен конустар рульдік түтікке орнатылып, таза әрі тегіс көрініс береді. Шанышқының басы мен рульдік түтіктің арасында пластикалық сақинадан басқа ешқандай бөлшек көрінбейді, тек бұғаттағыш гайка ғана рульдік түтіктің үстінен шығып тұрады. 2016 жылғы Brodie Quantum рульдік жиналымының суретінде бұғаттағыш гайка пластик қаптамамен жасырылған. Рульдік түтіктің кеңейтілген жоғарғы және төменгі бөліктері подшипниктерді ұстайды. Түймешелі рульдік саңылау рульдік түтікке салынады.

Сымсыз

Жіпсіз гарнитура – жақында жасалған конструкция. АҚШ патенті №5095770 Cane Creek Cycling Components компаниясына тиесілі және 2010 жылдың 29 қыркүйегінде мерзімі бітті. Осы типтегі гарнитуралар көбінесе Dia Compe (қазір Cane Creek) тіркелген «Aheadset» тауарлық белгісімен аталады және лицензия бойынша өндіріледі. Дәстүрлі гарнитура сияқты, ол екі жиынтық подшипник пен подшипник стакандарын пайдаланады. Жіпті гарнитурадан айырмашылығы, жіпсіз гарнитурада жоғары гарнитураға бұралатын бөлік немесе бұралатын рульдік түтік болмайды. Оның орнына рульдік түтік вилкадан басталып, рульдік түтік арқылы және гарнитурадан жоғары созылады, ал жоғары орналасқан саптамамен бекітіледі. Жіпсіз гарнитураны бекіту үшін саптаманың үстіндегі қақпақтағы алдын ала жүктемелі бұранданы (немесе қақпақ бұрандасын) тарту қажет. Бұл бұранда рульдік түтіктің ішінде төмен қарай қысыммен ұстап, анкер ретінде қызмет ететін жұлдызша гайкаға қосылған. Кейбір конструкцияларда жұлдызша гайканың орнына өздігінен кеңейтілген клин қолданылуы мүмкін. Бұранда саптаманы әдетте алюминийден жасалған аралықтарға қысып, олар гарнитура подшипник стакандарын қысады. Алдын ала жүктемелі бұранда вилканы велосипедке бекітпейді; алдын ала жүктеме орнатылғаннан кейін вилканы орнында бекіту үшін саптама бұрандаларын тарту қажет. Подшипниктерде бос орын болмауы үшін, вилканың біліктірілген түрде айналуын қамтамасыз ету үшін реттеу жасалуы керек, бірақ тым көп үйкеліс немесе біту болмауы керек. Жіпсіз гарнитура жүйесінде аралықтар саптаманы және рульдік түтікке алдын ала жүктемелі бұранданы дұрыс орналастыру үшін маңызды. Осылайша саптаманың биіктігі маңызды болады. Вилканың рульдік түтігі гарнитурадан жоғары шығып тұратындай етіп, тиісті ұзындықта кесілуі керек, сондай-ақ саптама бекітілуі үшін жеткілікті ұзындықта болуы керек; егер рульдік түтік саптамадан ұзын болса, саптама мен конустық қысымды жуу арасындағы бос орынды толтыру үшін аралықтар қолданылады. Жақсы аэродинамика үшін максималды руль-орындық арақашықтығын іздейтін велосипедшілер көбінесе аралықтарды қысқартып, рульдік түтікті гарнитура подшипник стакандарының биіктігіне және саптама биіктігіне сәйкес келуге дейін кесіп тастайды. Рульдік түтікті ең аз ұзындығына дейін кесу, биік саптамаға немесе жоғарырақ гарнитура стакандарына ауысуды болдырмайды. Осы кесуден кейін руль биіктігін арттыру үшін жаңа вилканы, көбірек бұрышпен көтерілген саптаманы (кейбір саптамаларды биіктігін арттыру үшін бұруға болады) немесе саптамаға бекітіліп, бастапқы саптама үшін жоғарырақ бекіту орнын беретін арнайы адаптерді сатып алу қажет. Сонымен қатар, тәжірибелі жарысшыға қарағанда икемділігі аз көптеген жүргізушілер рульде биіктікті арттырып, руль-орындық арақашықтығын азайтып, тік және ыңғайлы жағдайға қол жеткізуді қалайды. Егер иесі гарнитураны сәл жоғарырақ биіктігі бар гарнитурамен ауыстыруды қаласа, велосипед дүкені немесе рама жасаушы рульдік түтіктің биіктігін 1-2 мм арттыру үшін рульдік түтіктің бетін жоңдауға немесе қайта жасауға мүмкіндік береді. Көптеген жіпсіз вилка рульдік түтіктер түзетулерге мүмкіндік беру үшін қажетті ұзындықтан артық кесіледі, ал саптаманың үстіндегі рульдік түтік руль биіктігін жақсы реттеу үшін саптаманың үстінен немесе астынан жылжытуға болатын аралықтармен жабдылған. Көбінесе бұл аралықтар алюминийден немесе көміртек талшықтан жасалады, бірақ титан аралықтары да қол жетімді.

Интеграцияланған подшипниктер

Интеграцияланған гарнитуралар салыстырмалы түрде жаңа технология болып табылады, олар жинақталмайтын гарнитуралардағы жоғарғы және төменгі подшипник стакандарын жояды және подшипниктерді тікелей раманың бас түтігіне орналастырады. Кейде эстетикалық тартымдылығы үшін таңдалатын интеграцияланған гарнитуралар гарнитура жинағына қатысатын бөлшектердің санын азайтады. Интеграцияланған гарнитуралардың негізгі стандарттарына Cane Creek-тің "IS" және Campagnolo стандарты кіреді, ол өндірушінің атынан басқа атауы жоқ. Жетекші гарнитура өндірушісі Крис Кинг интеграцияланған гарнитураларды қолдануға қарсы күшті аргументтер келтіреді. Кингтің аргументінің негізі – подшипниктерге арналған "орындықтары" бар бас түтіктер қажетті дәлдікпен өңделмейді. Сондықтан гарнитураның картридждік подшипниктері велосипедтің бас түтігінде тым бос орналасады (пресстеуге қарамастан). Пайдалану барысында, итеру күші әсер еткенде подшипниктер өз орындықтарында қозғалып, жұмсақ рама материалдарына (көбінесе алюминийге, бірақ кейбір титан рамалары да интеграцияланған гарнитуралар үшін жасалады) оңай зақым келтіруі мүмкін. Рама жеткілікті зақымданса, раманы ауыстырудан басқа амал қалмайды, әсіресе рама алюминий қорытпасынан жасалған болса (титан мен болатты жөндеуге болады, бірақ көбінесе тұтынушы үшін үлкен шығынға айналады). Сондай-ақ, Кинг интеграцияланған гарнитуралардың көптеген ірі велосипед өндірушілері үшін шығындарды қысқарту шарасы екенін айтады, себебі олар арзанға түседі және орнатуға аз уақыт алады.

Ішкі

Кейде жартылай интеграцияланған деп аталатын ішкі құлаққаптар, дәстүрлі иілмейтін құлаққаптардың барлық бөліктерін қамтиды, бірақ подшипниктерді сыртқы жағында емес, бас түтігінің ішінде орналастырады. Интеграцияланған құлаққаптардан өзгеше, ішкі құлаққаптарда подшипниктер мен рама арасында әлі де тостағандар қолданылады. Ішкі құлаққаптардағы танымал стандарттарға Chris King-тің InSet және Cane Creek-тің ZeroStack кіреді. Бұл конструкциялар 44,0 мм ішкі бас түтігінің диаметрін пайдаланады.

Басты бұрышты реттеу

Кем дегенде бір өндіруші, Cane Creek, нарықта сатылатын, бағыттау осі бұрышын өзгертуге мүмкіндік беретін жіпсіз рульдік подшипник жиынтығын ұсынады. Қалғандары өзгермейтін болса, бұл велосипедтің геометриялық іздеуін өзгертеді.

Жүктілік түрлері

Велосипедтік гарнитуралардағы подшипниктер әдетте шарлы подшипниктер болып табылады, олар бос шарлар, қоршаулы шарлар немесе картриджге орнатылған түрде келеді; сонымен қатар инелі подшипниктер де қолданылады. Интегралды 1⅛ дюймдік гарнитуралардағы картридж подшипниктерінің әртүрлі стандарттарын ажырату маңызды. Бір-бірімен үйлесімсіз үш интегралды стандарт бар. Сандар (45/45, 36/45, 36/36) олар қолданатын картридж подшипнігінің бұрышын көрсетеді. Бұл подшипниктердің бәрі сыртқы түрімен ұқсас. Campagnolo стандарты: 45/45. (көбінесе Campagnolo стандарты деп аталады) Бұл BMX велосипедтерінің рамаларында, BMX-тен туындаған топырақ секіру велосипедтерінің рамаларында (мысалы, Transition Trail Or Park) жиі кездеседі. Олар жол велосипедтерінде де көп қолданылады. Ең көп таралған үш өндіруші – Campagnolo, FSA және Cane Creek. Осы стандартқа сәйкес келетін рульдік түтіктердің ішкі диаметрі 42,0 мм. Cane Creek стандарты: 36/45. Тау велосипедтерінің және көптеген жол велосипедтерінің рамаларында кеңінен қолданылады. Giant компаниясы жасаған көптеген рамалар осы стандартты пайдаланады (яғни көптеген велосипедтерде). Екі ірі өндіруші: FSA және Cane Creek. Бұл стандарттағы рульдік түтіктердің ішкі диаметрі 41,1 мм, ал Cane Creek компаниясы өздерінің CC Standard гарнитуралары Campagnolo Standard рульдік түтігіне 0,25 мм-лік қалыңдықпен төсеме қою арқылы гарнитураның жоғарғы қақпағының астына орналасады деп мәлімдейді. FSA стандарты: 36/36. Бұл стандартты толық интеграцияланған гарнитуралар үшін (рамкаға орнатылған подшипник) бірнеше арнайы брендтерді қоспағанда ешкім қолданбайды. 36/36 подшипниктері әлі де көп, себебі олар FSA-ның барлық жартылай интеграцияланған (ішкі стақан) гарнитураларында және кейбір стандартты гарнитураларында қолданылады.

Шеңбер өлшемдері

Шыны стандартты Түйінді сақинаның диаметрі (номиналды) Бас жарығының диаметрі (номиналды) 1″ ISO 25.4 мм 26.43 мм 1″ JIS 25.4 мм 27.03 мм 1⅛″ 28.6 мм 30.015 мм 1¼″ 31.8 мм 33.0 мм 1.5″ 38.1 мм 39.76 мм

Цилиндрлі бұрғылаушы түтіктер

Дәстүрлі гарнитураның стақандары цилиндрлік бас түтігіне бекітіледі. Рамадағы бас түтігінің кейбір стандартты өлшемдері (дәстүрлі және жартылай интеграцияланған/ZeroStack үшін):

Бас түтігінің ішкі диаметрі (номиналды) Бас түтігінің стандарты Бас түтігінің түрі 29,9 мм 1″ JIS Дәстүрлі 30,1 мм 1″ ISO Дәстүрлі 33,95 мм 1⅛″ Стандартты Дәстүрлі 36,95 мм 1¼″ Стандартты Дәстүрлі 41,4 мм 1″ ZeroStack ZeroStack 44,0 мм 1⅛″ ZeroStack ZeroStack 49,61 мм 1.5″ Стандартты Дәстүрлі 55,95 мм 1.5″ ZeroStack ZeroStack

Интеграцияланған бас түтіктері (шамфері бар)

Интеграцияланған гарнитурасы бар велосипед рамаларында стақандар тікелей рамаға өңделіп орнатылған, ал подшипник жеке орнатылған стақандардың орнына тікелей рамаға орналасады. Арнайы құралдармен (немесе балға мен ағаш блокпен) рамаға қысып орнатуды қажет ететін дәстүрлі подшипник стақандарымен салыстырғанда, азырақ құрал қажет. Бас түтігінің ішкі диаметрі (номиналды) Бас түтігінің стандарты Бас түтігінің түрі 38,15 мм 1 дюйм Cane Creek Integrated Standard Integrated 41,1 мм 1⅛ дюйм Cane Creek Integrated Standard Integrated 42,0 мм 1⅛ дюйм Итальяндық/Campagnolo Integrated Standard Integrated 47,0 мм 1¼ дюйм Integrated Standard Integrated 52,1 мм 1.5 дюйм Integrated Standard Integrated

Тозу және ақаулық режімдері

Велосипедтердегі гарнитуралар, әсіресе, қанаттары жоқ велосипедтерде, алдыңғы дөңгелектен шашыратылатын су мен лайға ұшырайды, бұл тот басуына және жылдам тозуына себеп болады. Сапалы гарнитуралар судың ішке кірмеуі үшін резеңке тығындар немесе "О" сақиналары (лайдан қорғағыш) қолданады, нәтижелері әртүрлі болады. Төменгі жарықты орап, қорғау үшін таспалы бекіткіші бар неопрен ленталарын қолдануға болады, оларды тазалау үшін алып тастауға болады. Кейбір велосипедшілер вилканы алып тастап, төменгі жарықтың үстіне ескі камерадан бөлік орнатып қайта жинайды, бұл аз ыңғайлы болғанымен, бірдей қызмет атқарады. Құрғақ жағдайда ғана немесе қанаттары бар велосипедтерде гарнитураның әдеттегі бұзылу себебі – рульдік басқарудың біртекті қиындығы, велосипедшілер арасында "индексация" деп аталады, бұл жарыстардың немесе жалған бруделлингтің тозуынан туындайды, бірақ бұл термин себебін дұрыс түсінбеуден пайда болған; нағыз бруделлинг допты жарысқа осьтік бағытта қысқанда ғана пайда болады, тіпті вилканың жоғарғы бөлігін бірнеше рет соққанда да осы зақымдануды қайта жасау мүмкін емес. Шұңқырлар ең тереңі бас түтігінің алдыңғы және артқы жағында орналасқан, және олар вилканың қанаттарының иілуінен пайда болады, ол рульдік түтікке беріледі. Бұл подшипниктердің дұрыс бағытталуын бұзады және металлдың жарыстардан жыртылуына себеп болатын кішкентай амплитудалы, үлкен кернеулі қозғалыс тудырады, яғни доптардың орналасқан жерінде. Шешім – гарнитурада 45 градустық интерфейс жасау, онда осы иілу қозғалысы өтеді, жарыстардың салыстырмалы орналасуын сақтайды және шарлы подшипниктерге таза осьтік және айналмалы жүктемелерді қабылдауға мүмкіндік береді. Shimano картридждік гарнитуралары картридждердің стақандарға қысылуына мүмкіндік береді, ал Stronglight роликтік гарнитуралары және көптеген тірексіз гарнитуралар қазір жоғарғы және төменгі жарықтары босап, стақандарға қатысты қозғала алады. Сондықтан, қазіргі заманғы гарнитуралар сирек жалған бруделлингтен зардап шегеді. Гарнитураның сирек кездесетін бұзылуы – жақтаудың бұзылуы. Бас түтігі созылуы мүмкін, бұл тығыз араласуға тиіс гарнитура стаканының түтік ішінде босап кетуіне әкеледі. Тірексіз жақтаулар ең осал, ал тіректі жақтауда тірек бас түтігінің жоғарғы және төменгі бөліктерін нығайтады және әдетте осы типтегі созылудың алдын алады. Босаған стақанды Loctite 660 сияқты ұстап тұратын қосылыспен бекітуге болады, ал кейбір өндірушілер осы жағдаймен күресу үшін сәл үлкен стақандарды шығарады. Әдетте, төменгі стақан зардап шегеді.

Қосымшалар

Алдыңғы консольды тежегіштері немесе орталық тартымды тежегіштері үшін кабельді тоқтатуды қамтамасыз ету үшін, рульдік қаптамаға ілмек орнатылуы мүмкін, бұл бұрандалы рульдік қаптамаларда жоғарғы жүзбек пен бекіткіш гайка арасындағы шайбаның бөлігі ретінде немесе бұрандасыз рульдік қаптамаларда жоғарғы жүзбек пен саптама арасындағы аралықтың бөлігі ретінде болуы мүмкін.