Кіріспе

Адам күшімен тасымалдау – адамның бұлшық еттерін пайдалана отырып, адамдар мен/немесе жүк (тауар) тасымалдау. Жануарлармен жүргізілетін тасымалдан айырмашылығы, адам күшімен тасымалдау ежелгі заманнан бері жүру, жүгіру және жүзу түрінде, сондай-ақ паланкин, рикша, коляскалар және арбалар сияқты шағын көлік түрлерінде кездеседі. Қазіргі технология адам күшін арттыру үшін механикалық құралдар мен машиналарды пайдалануға мүмкіндік береді. Моторлы көліктер жылдамдықты және жүк көтеру қабілетін арттырса да, адам күшімен тасымалдаудың көптеген түрлері бағасы, қолайлылығы, демалыс, дене шынықтыру және экологиялық тұрғыдан тиімді болуының арқасында әлі де танымал. Адам күшімен тасымалдау кейде, әсіресе дамытпаған немесе қол жеткізу қиын аймақтарда, жалғыз қол жетімді тасымалдау түрі болып табылады.

Құрлық көліктері

Скейтбордтардың артықшылығы – олардың өте кішкентай және жеңіл болуында, сондықтан пайдаланушылар оларды коньки тебу кезінде қолданбағанда оңай алып жүре алады. Ең тиімді және ең танымал адам күшімен жұмыс істейтін құрлықтағы көлік құралы – велосипед. Көпте қолданылатын тік велосипедпен салыстырғанда, жатқан күйдегі велосипед жақсы аэродинамикасының арқасында тегіс жерде немесе төбеден төмен жылдамдыққа ие болуы мүмкін, ал қуат беру тиімділігі шамалас. Веломобильдер суық және/немесе ылғалды елдерде қоршаған ортадан қорғаныс ұсынатындықтан күнделікті танымал болып келеді. Жүк велосипедтері жүк тасымалдау үшін қолданылады. Велорикшалар такси ретінде пайдаланылуы мүмкін. 2016 жылы AeroVelo велоспортшысы Тод Райхерт Невада штатының Батл-Маунтин қаласында веломобильмен адам күшімен жылдамдық рекордын орнатты. Голландтық велоспортшы Фред Ромпельберг 1995 жылдың 3 қазанында Юта штатындағы Бонневилл тұзды даласында моторлық драгстердің артынан велосипедпен жүріп жылдамдық рекордын жаңартты. Моторлық көліктің артында жүру Ромпельбергтің педаль басқан кездегі аэродинамикалық қарсылығын дерлік нөлге дейін төмендетті. Грег Колоджижик 2006 жылдың 17 шілдесінде Калифорния штатының Еврика қаласындағы жарыс жолында Халықаралық Адам Күшімен Жұмыс Істейтін Көліктер Қауымдастығы және Гиннестің (TM) әлемдік рекордтар кітабы тарапынан мойындалған екі әлемдік рекордты орнатты. Біріншісі – 24 сағат ішінде адам күшімен жүрілген ең көп қашықтық, ал екіншісі – әлемдегі ең жылдам уақыт сынағы (23 сағат 2 минут). Екі рекордты да 2010 жылдың 6 тамызында Кристиан фон Ашберг 19 сағат 27 минутта, ал өзінің Milan SL Velomobile-імен 24 сағат ішінде жаңартты. 1969 жылы Солтүстік Калифорниядағы шағын қаладағы суретшілер Kinetic мүсін жарысын бастады, ол 68 шақырымдық (42 миль), үш күндік, барлық жерде жүре алатын, адам күшімен жұмыс істейтін мүсін жарысына және округ бойынша өтетін іс-шараға айналды. Ол әдетте жыл сайын мамыр айының соңғы демалыс күнінде өткізіледі. Shweeb жүйесі – монорельстерден ілінген кабиналарды қуаттандыру үшін жатқан күйдегі велосипед технологиясын пайдаланатын ұсынылған көлік желісі. Жаңа Зеландияның Роторуа қаласындағы сынақ нысаны демалыс үшін жұртшылыққа ашық. 2010 жылдың қыркүйегінде жүйе Google-дан 10100 жобасының аясында қаржыландыруды алды. Оны жүзеге асыру бойынша белсенді ұсыныстар жоқ.

Тіркелген қанаты

Педалианте 1936 жылы адам күшімен қысқа қашықтықтарға ұшты, бірақ бұл қашықтықтар оны үшін салынған итальяндық бәйгеде жүлде жеңуге жеткіліксіз болды. Ұшулар ұшқыштың жоғары күші мен төзімділігінің нәтижесі деп есептелді, және оған әдеттегі адам жете алмайды. 1937 және 1938 жылдары катапульта жүйесін пайдаланып, ұшақты ұшыруға қосымша талпыныстар жасалды, бұл ұшақты биіктікке көтерді. Катапульта арқылы ұшырылғаннан кейін, ұшақ бәйгеде белгіленген қашықтықты сәтті басып өтті, бірақ ұшыру әдісіне байланысты жүлде берілмеді. Адам күшімен жұмыс істейтін ұшақтың (глайдер емес, қозғалтқыштық ұшуға қабілетті) алғашқы ресми расталған, үнемі мүмкін болатын ұшып-қонуы 1961 жылдың 9 қарашасында Дерек Пигготт Саутгемптон университетінің Адам күшімен жұмыс істейтін ұшағында (SUMPAC) жасалды. Ең танымал адам күшімен жұмыс істейтін ұшақ – Госсамер Альбатрос, ол 1979 жылы Англия арнасын ұшып өтті. FAI мойындаған қазіргі қашықтық және ұзақтық рекорды – 3 сағат 54 минутта, 1988 жылдың 23 сәуірінде грек велоспортшысы Канеллос Канеллопулос басқаратын MIT Daedalus 88 ұшағымен Критідегі Ираклионнан Санториниге дейін жасалды. FAI мойындаған қазіргі жылдамдық рекордын Гюнтер Рошельттің 1985 жылы Хольгер Рошельттің басқаруымен жасалған Musculair 2 ұшағы иеленеді.

Вертолеттер

Адам күшімен жұмыс істейтін алғашқы ресми тікұшақ, 1989 жылы жерден көтерілген Da Vinci III болды. Оны АҚШ-тың Калифорния штатындағы Сан-Луис-Обиспо политехникалық институтының студенттері жобалап, құрастырды. Ол 7,1 секунд бойы ұшып, белгілі бір биіктікке жетті. Екіншісі 1994 жылы Жапониядағы Нихон университетінің студенттері жобалап, құрастырған Yuri I болды. Ол 19,46 секунд бойы ұшып, белгілі бір биіктікке жетті. 2013 жылдың 13 маусымында AeroVelo Atlas 64 секундқа созылған және 3,3 метр биіктікке жеткен ұшуды аяқтады, осылайша Сикорский сыйлығын жеңіп алды.

Дирижабльдер мен шарлар

Француз өнертапқыштары адам күшімен жұмыс істейтін әуе кемелері мен шарларды жасады. Күн шары мен күн әуе кемелері – шарлар мен әуе кемелерінің жаңа түрлері. Көтерілу күші итеру арқылы қамтамасыз етілгендіктен, адам күші жылдамдыққа жұмсалуы мүмкін.

Су кемесі

Адам күшімен жүзетін су кемелеріне тарихи, ежелгі және мәшһүр дәстүрлі және спорттық кемелер жатады, мысалы каноэ, есу қайықтары және галералар. "Адам күшімен жүзетін қайық" термині көбінесе пропеллерлер мен су доңғалақтарын пайдаланып қозғалатын жаңа заманғы кемелерге қолданылады. Бұлар, әдетте, ескектер мен ескекшелерден тиімдірек болуы мүмкін, әсіресе қол бұлшық еттерінен гөрі күштірек болатын аяқ бұлшық еттерін пайдалануға мүмкіндік береді, тіпті спортшы емес адамдар үшін де. Жарысқа қатысатын есу қайықтары осы үшін жылғатын орындықтарды қолданады, бірақ оларды тиімді пайдалану үшін көп дағды қажет. Сонымен қатар, алға қарай жүзу үшін көп дағды талап етілмейді және педальды қайықтар сияқты кемелер курорттарда танымал.

Суқоймалары

Гидропландар адамдарға қол жеткізе алатын ең жоғары жылдамдықтарда суға қарсы кедергісі аз болады, сондықтан қысқа қашықтықта суды ығыстырып жүзетін қайықтардан жылдам. Судағы әлемдік жылдамдық рекорды 1991 жылғы 27 қазанда МТИ профессоры Марк Дрела жасады. Ол адам күшімен жүретін "Декавитатор" гидропланын АҚШ-тың Массачусетс штатындағы Бостон қаласында 100 метрден астам қашықтыққа педальмен айдады.

Су асты кемелері

1989 жылы Флоридада 17 аппаратпен алғашқы халықаралық адам күшімен жүзетін суасты жарысы (ISR) өтті. Одан бері тағы тоғыз жарыс ұйымдастырылды. Жарыстар Флорида суларынан Мэриленд штатының Бетезда қаласындағы Теңіздік соғыс орталығының Кардерок бөлімшесіндегі Дэвид Тейлор модельдік бассейніне көшірілді және екі жылда бір рет өткізіледі. 2007 жылы өткен 9-шы ISR-де (онда 23 суасты аппараты қатысты) бірнеше жаңа рекорд орнатылды: бір адамдық аппарат, Omer5, Omer 4 командасының 2004 жылы орнатып бұрынғы рекордын бұзған жылдамдыққа жетті. Сондай-ақ, Omer 6 пропеллерсіз аппараттардың жылдамдығы бойынша рекордты жаңартты.