Оңтүстік-Шығыс Азиядағы жабайы сиырдың жаңа түрі

Кіріспе

Оңтүстік-Шығыс Азияда жабайы ірі қараның түрі табылды.

| аты = Бантенг
| суреті = Banteng Alas Purwo.jpg
| қазбалық диапазоны = Орта плейстоцен – қазіргі уақыт
| статусы = EN
| статустық жүйе = IUCN3.1
| статустық сілтеме =
| таксоны = Bos javanicus
| авторы = d'Alton, 1823
| бөлімшелік рангтары = Түршелер
| бөлімшесі =
| таралу картасы = Bos javanicus.png
| таралу картасының сипаттамасы = Бантенгтің таралуы (2010) Д'Алтон өзінің сипаттамасын Явадан (Индонезия) алынған екі бас сүйекке – еркек және әйелге негіздеді. Ол еркекті бантег деп сипаттаса, әйелді жай ғана Явадан шыққан жабайы өгіз деп атады. 1956 жылы, бас сүйектер алғаш рет Явадан әкелінген Лейдендегі (Нидерланды) Табиғат тарихы мұражайының (Rijksmuseum van Natuurlijke Historie) Дирк Альберт Хойері, д'Алтон Bibos javanicus немесе Bibos субгенус саналса (кейбір авторлардың пікірінше) Bos (Bibos) javanicus деген атауды қолданғанын атап өтті. 1830 жылы Bos leucoprymnus синоним ретінде ұсынылды, бірақ ол жабайы бантег пен үйренген малдың араласу нәтижесі екендігі айтылды. Хойер бастапқы сипаттамадан мұны қорытуға болмағанын және тіпті араласу болса да, атау жарамсыз болмайтынын жазды. Бантенгке ұсынылған басқа атаулар: Bos banteng және Bos bantinger. 1845 жылы д'Алтонның сипаттамасын қайта қарастырған авторлар екі дананың да жабайы өгіз екендігіне келісті, оларды Bos sondaicus деп атады. Олар әйелді жас еркек деп жаңылыстырды, бұл қате кейінгі басылымдарда да қайталанды. Таиландтың Орта плейстоценінен Stegodon, гаур, жабайы су бұқасы және басқа тірі және жойылған сүтқоректілермен бірге бантегтің қазба қалдықтары табылған. Ява бантегі (B. j. javanicus): Явада және, мүмкін, Балиде кездеседі. Индокитай (немесе Бирма) бантегі (B. j. birmanicus): Оңтүстік-Шығыс Азия құрлығында кездеседі. Бали сиыры (B. j. domesticus) Wilckens, 1905: Бали, Австралия, Филиппин және Жаңа Гвинеяда кездеседі. Борнео бантегі (B. j. lowi): Борнеода ғана кездеседі. 2015 жылы жүргізілген филогенетикалық зерттеу Борнео бантегінің толық митохондриялық геномын алды. Ол Борнео бантегінің гаурға (Bos gaurus) басқа бантег түрлеріне қарағанда жақын екенін көрсетті, себебі ол гаурдан біраз бұрын бөлініп шыққан. Сонымен қатар, Борнео бантегі таврикалық ірі қара мен зебудан генетикалық жағынан алыс, бұл жабайы Борнео бантегі олармен араласпағанын және сондықтан таза тұқымдық желі құрайтынын көрсетеді. Зерттеушілер Борнео бантегі тәуелсіз түр болуы мүмкін деп болжады. 2021 жылы Синдлинг және авторлар тобы жасаған зерттеу, Камбоджадан алынған, қазірде жойылған купрейдің (Bos sauveli) геномын қамтыды. Зерттеу нәтижесінде ядролық геном деңгейінде гаур, купрей және бантегтің әртүрлі түрлер екені анықталды, бірақ олардың араласқан ата-бабаларының нәтижесінде митохондриялық геномдары түрге тән желілерге сәйкес келмеді. Араласу талдауы Шығыс Азия зебуының бантенгтен шыққан тегі болуы мүмкін екенін көрсетті. Sinding et al., 2021 ж. бойынша Bos туысының мүшелерінің ядролық геномдарға негізделген туыстық байланысы. Бантенгтердің салмағы шамамен , ал бұқалардың салмағы шамамен жетеді. Үйретілгендердің салмағы әйелдер үшін -ден және еркектер үшін -ден басталады. Ең ірі бұқалар мұрыннан қырына дейін арасында жетеді, олардың құйрығы шамамен ұзын, жамбас биіктігі және салмағы немесе одан да көп. Бантенгтерде жыныстық диморфизм өте күшті: ересек бұқалар әдетте қара қоңырдан қараға дейін, әйелдерге қарағанда ірі және мықты болады, ал әйелдер арық және көбінесе ашық қоңыр немесе қызыл түсті болады. Әйелдер мен жасөспірімдердің арқасында қара сызық болады. Кейбір бұқалар қоңыр түсін сақтайды, кейде бұғыларда көрінетін ақ дақтармен. Бұқалардың арқасы төс омыртқаларының ерекше ұзындығына байланысты ерекше жоғары, бұл дөңес түрін тудырады. Бантенгтер жыртқыштарды анықтау және үйір ішінде байланыс үшін күшті иіс сезу қабілетін пайдаланады. Олардың есту қабілеті де өте жақсы дамыған. Ұрықтану маусымында ырылдау және көгершін сияқты дыбыстар жиі естіледі; жеті айлық бұзаулар жұмсақ дыбыстар шығарады. Жоғары дауысты айқайлау дабыл қағып, ескерту жасауға арналған. Батыс Явадағы зерттеулер көрсеткендей, бантег көбінесе Axonopus compressus, Cynodon dactylon, Ischaemum muticum және P. conjugatum шөптерін және Psychotria malayana ағаш бұтасын жейді. Бантенг құрғақшылық кезінде бірнеше күн бойы сусыз өмір сүре алады, бірақ мүмкін болса, үнемі, әсіресе тұрақтанған судан ішеді. Олар тұз қажеттілігін қанағаттандыру үшін жиі тұз сору орындарына барады; сору орындары болмаған жағдайда олар теңіз суын ішеді. Бантенгтер тұщы су іше алады және солтүстік Австралияда теңіз балдырларымен қоректенетіні байқалған. Бантенгтер 26 жылға дейін өмір сүреді. Бантенгтер қойдың гамма-герпес вирусы 2 (OvHV 2) тудырған ірі қараның қатерлі катаральды қызбасына ұшырайды. Бали ауруы, бантегтерде ғана кездесетін тері ауруы, құрғақ экземамен басталады, біртіндеп некрозға және зақымдалған аймақтағы шырышты қабықшалардың жарылуына әкеледі. Қара ауру және ірі қараның вирус диареясы сияқты басқа аурулар да тұтқындықта бірнеше өлімге себеп болған.

Speciesbox
| name = Banteng
| image = Banteng Alas Purwo. jpg
| fossil range = Middle Pleistocene Present
| status = EN
| status system = IUCN3.1
| status ref =
| taxon = Bos javanicus
| authority = d'Alton, 1823
| subdivision ranks = Subspecies
| subdivision =
| range map = Bos javanicus. png
| range map caption = Distribution of banteng (2010) D'Alton based his description on two skulls from Java (Indonesia), a male and a female; while he described the male as a banteng, he referred to the female simply as a wild ox from Java. In 1956, Dirk Albert Hooijer of the Rijksmuseum van Natuurlijke Historie (Leiden), where the skulls were first brought to from Java, noted that d'Alton used the name Bibos javanicus, or Bos (Bibos) javanicus if Bibos is considered a subgenus (as it is by some authors), to describe the male. Bos leucoprymnus was suggested as a synonym in 1830, but was pointed out to be a cross between a wild banteng and a domesticated individual; Hooijer wrote that he could not infer that this was the case from the original description, and, even if it were a cross, the name would not become invalid. Other names proposed for the banteng include Bos banteng and Bos bantinger. In a 1845 revision of d'Alton's description, the authors opined that both the specimens were wild oxen, referring to them as Bos sondaicus instead. They mistook the female for a young male, an error that continued in several publications by later authors. Fossils of banteng known from the Middle Pleistocene of Thailand along with Stegodon, gaur, wild water buffalo and other living and extinct mammals. Javan banteng (B. j. javanicus) : Occurs in Java and possibly Bali. Indochinese (or Burma) banteng (B. j. birmanicus) : Occurs on the Southeast Asian mainland. Bali cattle (B. j. domesticus) Wilckens, 1905: Occurs in Bali, Australia, the Philippines and New Guinea
Bornean banteng (B. j. lowi) : Occurs only in Borneo. A 2015 phylogenetic study obtained the complete mitochondrial genome of the Bornean banteng. It showed that the Bornean banteng is closer to the gaur (Bos gaurus) than it is to other banteng subspecies, having diverged from the gaur around Moreover, the Bornean banteng is genetically distant from taurine cattle and zebu, indicating that the wild Bornean banteng could not have hybridised with them, and therefore might form a purebreeding line. These researchers suggested that the Bornean banteng could be an independent species. A later study in 2021 by Sindling et al, which included the genome of the closely related and now likely extinct kouprey (Bos sauveli) from Cambodia, suggested that on the level of the nuclear genome, the gaur, kouprey and banteng were distinct species, but due to incomplete lineage sorting as a result of interbreeding between their ancestors, their mitochondrial genomes did not correspond to species specific lineages. Admixture analysis suggested that East Asian zebu catle may have ancestry derived from banteng. Relationships of members of the genus Bos based on nuclear genomes after Sinding, et al. 2021. In the wild cows weigh around , while bulls weigh around Weights of domesticated individuals range from for females and from for males. The largest bulls attain between pegs (nose to rump) with long tail, at the withers, and weigh or more. The banteng shows extensive sexual dimorphism; adult bulls are generally dark brown to black, larger and more sturdily built than adult cows, that are thinner and usually pale brown or chestnut red. Females and juveniles additionally have a dark line running along their back. Some bulls may retain their brown colour, sometimes with white spots similar to those seen in deer. The back is particularly elevated in bulls due to the unusual lengths of the thoracic vertebrae, giving the impression of a hump. Banteng use their strong sense of smell to detect predators and as a means of communication within a herd. Their hearing is also highly developed. Vocalisations such as roars and bellows might be common during the breeding season; calves within seven months may produce soft eng sounds. High pitched cries are used to raise alarm. A study in West Java showed that banteng grazed mostly on the grasses Axonopus compressus, Cynodon dactylon, Ischaemum muticum and P. conjugatum, and the woody shrub Psychotria malayana. Banteng can survive without water for several days during droughts, but drink regularly if possible, especially from standing water. They frequent salt licks to satisfy their salt requirements; in the absence of licks they drink sea water instead. Banteng can drink highly saline water, and have been observed feeding on seaweed in northern Australia. Banteng live for as long as 26 years. Banteng are susceptible to bovine malignant catarrhal fever caused by ovine gammaherpesvirus 2 (OvHV 2). Bali ziekte, which is a skin disease seen exclusively in banteng, begins with a dry eczema, worsening to necrosis and lacerated mucous membranes in the affected area. Other diseases including blackleg and bovine viral diarrhoea, have caused several deaths in captivity.

Тіршілік ету ортасы және таралуы

Бантенгтер өсімдік жамылғысы әртүрлі болатын жерлерде кездеседі, оның ішінде ашық жапырақты ормандар, жартылай мәңгі жасыл ормандар, төменгі тау ормандары, тасталған шаруашылықтар және далалар. Олар теңіз деңгейінен жоғары орналасқан жерлерде де кездеседі. Голланд натуралисі Андриес Хугерверф бантенгтердің Явада тарихқа дейінгі дәуірден бері болғанын айтады, бұл туралы Понорого ауданының Орталық Явасындағы Сампунг үңгіріндегі б.з.д. 1000 жылға дейінгі қалдықтар куәлік етеді. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, Бали малдары Индонезия малдарының шамамен 25% құрайды (жалпы 9,8 миллион малдың ішінде 2,45 миллионы). Олар сонымен қатар шектеулі түрде жұмыс малдары ретінде де қолданылады; бантенгтер жолдарда арбаларды сүйреуде зебудан тиімсіз, бірақ ауыл шаруашылығы жұмыстарына жарамды. Дегенмен, бантенгтер аз мөлшерде сүт береді, олар тек алтыдан он айға дейін сүт етеді, ал күндізгі өнім өте аз. Олар ірі қараның қатерлі аурулары сияқты ауруларға да осал. 1964 жылы Балидегі бірнеше аймақтарда "джембрана" деп аталатын белгісіз аурудың пайда болуы үйретілген бантенгтердің 10-60% құрамын жойды; ұқсас, бірақ аз қарқынды жағдайлар келесі жылдары да жалғасты.

Австралияда

Үйге үйретілген бантенгтер алғаш рет 1849 жылы Австралияға Кобург түбегіндегі Порт Эссингтон деп аталатын британдық әскери бекінісінің құрылуымен бірге әкелінді. 20 мал ет көзі ретінде қазіргі Солтүстік территориядағы Арнем жерінің батысына жеткізілді. Бекет құрылғаннан кейін бір жыл өткен соң, нашар егін жиналымы және тропикалық аурулар салдарынан ол тасталып қалды. Британ әскерлері кеткеннен кейін бантенгтер жайылымдарынан босатылып, жабайы популяция құруға мүмкіндік алды. 1960 жылдары зерттеушілер Кобург түбегіндегі тропикалық ормандарда шамамен 1500 бантенг өмір сүретінін анықтады. 2007 жылғы мәліметтер бойынша, Австралияда 8000–10000 жабайы бантенг кездеседі, олар негізінен Гариг Гунак Барлу ұлттық паркінде (Кобург түбегі, Солтүстік территория) шоғырланған. 1990 жылы жарияланған зерттеуде орманның тығыздығы алғашқыда 140 жыл бұрын әкелінген кездегі деңгейге жақын екені анықталды. Австралиялық бантенгтер жергілікті емес зиянды түрлерге жатқызылады, себебі олар тым көп жайылып өсімдік жамылғысын таптап, жояды, кейде оларға жақындаған адамдарға зиян келтіріп, тіпті өлтіруі мүмкін. Сонымен қатар, бантенгтер бруцеллез сияқты адамдарға және басқа малдарға жұқпалы, қауіпті ауруларды тарата алады. Осы себепті Австралияда олардың санын азайту үшін бантенгтерді кейде атып өлтіреді, бірақ елден тыс жерлерде бантенгтер популяциясының төмендеуіне байланысты олардың сақталуына қатысты алаңдаушылық тудырады. Гариг Гунак Барлу ұлттық паркінің муссондық ормандарында жүргізілген зерттеуде бантенгтердің шамадан тыс жайылуынан салдарынан аз зиян келтіретіні анықталды, әсіресе бұл аймақтағы жабайы шошқалармен салыстырғанда. Керісінше, бантенгтердің жайылуы құрғақ шөптің жиналуын азайтып, маусымдық өрттердің (өрттен кейінгі жайылымдар) муссондық ормандарға енуін шектейді, бұл тұқымдардың таралуына және өсуіне көмектеседі. Зебумен будандасқан гибридтердің барлығы құнарлы болса, таурин түлігімен будандасудан туған аталық гибридтер сүйексіз болады.

Domesticated banteng were first introduced to Australia in 1849 with the establishment of a British military outpost called Port Essington on Cobourg Peninsula. Twenty animals were taken to the western Arnhem Land, in present day Northern Territory, as a source of meat. A year after the outpost's establishment, poor conditions including crop failure and tropical disease led to its abandonment. On the departure of British troops, the banteng were released from their grazing pastures and allowed to form a feral population. By the 1960s, researchers realised that a population of about 1,500 individuals had developed in the tropical forests of Cobourg Peninsula. As of 2007, around 8,000–10,000 feral banteng occur in Australia, mainly in Garig Gunak Barlu National Park (Cobourg Peninsula, Northern Territory). In a survey published in 1990, the population density in the forests was found to be around , close to that on their initial introduction 140 years ago. Australian banteng are considered a non native vermin species, as they reportedly trample and destroy vegetation cover by overgrazing, and sometimes harm and kill people who may closely approach them. Moreover, banteng can transmit lethal diseases such as brucellosis to humans as well as other cattle. As such banteng are occasionally shot to bring down their numbers in Australia, but some have expressed concern about their conservation given the decline in banteng populations outside the country. In a study in the monsoon forests of Garig Gunak Barlu National Park, banteng were found to cause little damage by overgrazing, especially when compared with feral pigs in the region. Instead, grazing by banteng possibly minimises potential dry grass build up, thus limiting encroachment of seasonal fires (hence postfire grassland) into monsoonal forest areas, and this may help with the dispersal and germination of seeds. While all hybrids with zebu are fertile, the male hybrids resulting from a cross with taurine cattle are sterile.

Символ ретінде

Индонезияның тәуелсіздік қозғалысындағы кейбір топтар оны 1939 жылы қарапайым қызыл-ақ туға қабылданғанға дейін Индонезия туының бір бөлігі ретінде қарастырған. Бантенгтің басы Индонезияның "Гаруда Панкасила" мемлекеттік гербіндегі қалқандағы бес нышаның бірі болып бейнеленген. Нышан қалқанның сол жақ жоғарғы бөлігінде орналасқан және Индонезияның бес қағидалық негіздерінен (Панкасила) тұратын мемлекеттік философиясының төртінші қағидасын көрсетеді: "Өкілдер арасындағы кеңесулер нәтижесінде туындаған бірліктегі ішкі даналықпен басқарылатын демократия". Елдегі бірнеше саяси партиялар бантенгтің басын өздерінің символы ретінде пайдаланды, оның ішінде Индонезия Ұлттық партиясы (президент Сукарно), Индонезия Демократиялық партиясы және Индонезия Демократиялық Күрес партиясы (президенттер Мегавати Сукарнопутри және Джоко Видодо).

Қауіп-қатерлер мен қорғау

Жабайы бантенг IUCN Қызыл тізімінде жойылу қаупі төніп тұрған түр ретінде тіркелген, және соңғы онжылдықтарда популяциясы 50%-дан астам азайды. 2008 жылы IUCN әлемдік бантенг популяциясын 5000–8000 басқа тең деп бағалаған. Аң аулау (тамақ, ойын, дәстүрлі медицина және мүйіздер үшін), мекендеу ортасының жоғалуы және фрагментациясы, сондай-ақ ауруларға осалдығы – бүкіл ареал бойынша маңызды қауіптер болып табылады. Ареалдағы көптеген популяциялар шағын және оқшауланған. Бантенгтер өздерінің ареалындағы барлық елдерде заңмен қорғалады және көбінесе қорғалатын аумақтармен шектеледі. Осы қорықтар мен оларға жақын аумақтарда (мысалы, Кео Сейма жабайы табиғат қорығы) 2016 жылға дейінгі жылдары жүргізілген зерттеулер шамамен 4600 басқа тең нәтиже берді. Осы зерттеулердің соңғы жаңартулары осы популяциялардың кеңінен құлдырағанын көрсетеді. Кео Сейма жабайы табиғат қорығындағы популяция 2010 жылы 382 басқа тең болса, 2020 жылы популяцияны бағалауға жеткілікті дерек болмады. Sre Pok және Пном Прич жануарлар қорықтарындағы популяциялар 2010 жылы әрқайсысында 1000 басқа жуық болған, ал 2020 жылы тиісінше 370 және 485 басқа дейін азайды. Таиландта 50-ден астам басқа ие популяциялар Хуай Ха Хаенг жабайы табиғат қорығында және, мүмкін, Каенг Крачан ұлттық паркінде кездеседі. Шығыс Явада 2011 және 2013 жылдар аралығында жүргізілген зерттеулер Балуран ұлттық паркіндегі популяцияның жылдам азайғанын көрсетті, бірақ Меру Бетири ұлттық паркіндегі саны тұрақты болды; зерттеушілер браконьерлік, мекендеу ортасының бұзылуы, басқа түрлермен бәсекелестік, өсімдік жамылғысының өзгеруі және мекендеу ортасының жоғалуын маңызды қауіптер ретінде анықтады. Борнеода Калимантан және Сабах сияқты аймақтардағы саны азайды, негізінен браконьерлік пен адамның араласуына байланысты. Ең үлкен азаю (50%-дан астам) 1970 және 2000 жылдар аралығында орманды кесу және орманды плантацияларға айналдыру салдарынан болды. 2009–2015 жылдар аралығында Куламба жабайы табиғат қорығы, Дерамакот орман қорығы және Сипитанг орман қорығы сияқты аумақтарда шағын популяциялар тіркелді; жекелеген бас Белантики Хулу аймағында (Орталық Калимантан), Каян Ментаранг ұлттық паркінде (Солтүстік Калимантан) және Кутай ұлттық паркінде (Шығыс Калимантан) кездесуі мүмкін. Массачусетс штатының Вустер қаласындағы Advanced Cell Technology ғалымдары Сан-Диего жануарлар бағының Frozen Zoo криобанкісінде сақталған өлген еркек бантенгтің тері жасушаларынан ДНК-ны алып, оны үй бантенг сиырларының жұмыртқаларына ауыстырды, бұл процеске соматикалық жасуша ядросының көшірілуі (somatic cell nuclear transfer) делінеді. Тридцать эмбрион жасалып, Trans Ova Genetics компаниясына жіберілді, онда олар үй бантенг сиырларына имплантацияланды. Екеуі кесарево қимылы арқылы дүниеге келді. Біріншісі 2003 жылдың 1 сәуірінде, екіншісі екі күннен кейін дүниеге келді. Екіншісі үлкен ұрпақ синдромынан (өсу бұзылысы) зардап шеккендіктен эутаназияланды, бірақ біріншісі аман қалды және жеті жыл бойы Сан-Диего жануарлар бағында өмір сүрді, ол аяғын сындырып, эутаназияландырылғаннан кейін 2010 жылдың сәуірінде қайтыс болды.

The wild banteng is classified as Endangered on the IUCN Red List, and populations have decreased by more than 50% in the past few decades. In 2008, the IUCN estimated the global banteng population at 5,000–8,000 individuals. Rampant poaching (for food, game, traditional medicine and horns), habitat loss and fragmentation and susceptibility to disease are major threats throughout the range. Most populations throughout the range are small and isolated. Banteng are legally protected in all countries in their range, and are largely restricted to protected areas. Surveys in the following years (up to 2016) in these sanctuaries and adjacent areas (such as the Keo Seima Wildlife Sanctuary) gave an approximate total of 4,600 individuals. Recent updates to these surveys suggest widespread collapse of these populations. The Keo Seima Wildlife Sanctuary population is estimated in have decline rapididly from 382 in 2010, with too few recorded in 2020 to produce a population estimate. Populations in Sre Pok Wildlife Sanctuary and Phnom Prich Wildlife Sanctuary have declined from around 1000 in each site in 2010 to only 370 and 485 respectively in 2020. The only populations of more than 50 individuals in Thailand occur in the Huai Kha Khaeng Wildlife Sanctuary and possibly in the Kaeng Krachan National Park. In East Java, a survey between 2011 and 2013 recorded rapid decline in populations in the Baluran National Park, though the numbers appeared to be stable in the Meru Betiri National Park; the researchers identified poaching, habitat disturbance, competition with other species, changes in vegetation cover and habitat loss as major threats. In Borneo numbers have fallen in areas like Kalimantan and Sabah, mainly due to poaching and human disturbance. The steepest decline (by more than 50%) took place between 1970 and 2000 due to deforestation and conversion of forests into plantations. Minor populations have been reported from areas such as Kulamba Wildlife Reserve, Deramakot Forest Reserve and Sipitang Forest Reserve during 2009–2015; individuals might still occur in the Belantikan Hulu region (Central Kalimantan), Kayan Mentarang National Park (North Kalimantan) and Kutai National Park (East Kalimantan). Scientists at Advanced Cell Technology in Worcester, Massachusetts extracted DNA from skin cells of a dead male banteng, that were preserved in the San Diego Zoo's cryobank Frozen Zoo facility, and transferred it into eggs from domestic banteng cows, a process called somatic cell nuclear transfer. Thirty embryos were created and sent to Trans Ova Genetics, where they were implanted in domestic banteng cows. Two were carried to term and delivered by Caesarian section. The first was born on 1 April 2003, and the second two days later. The second was euthanised, apparently suffering from large offspring syndrome (an overgrowth disorder), but the first survived and lived for seven years at the San Diego Zoo, where it died in April 2010 after it broke a leg and was euthanised.