Кіріспе

Буддистік ғибадатхана Янсан, Оңтүстік Корея.

Тундоса (hangul=통도사) – корей буддизмінің Жогье орденінің бас ғибадатханасы және Оңтүстік Кореяның Оңтүстік Кёнсан провинциясы, Янсан қаласының жанындағы Чисеосан тауының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Тундоса – Үш асыл тас ғибадатханасының бірі және Гаутама Будданы бейнелейді. (Хейнса, сондай-ақ Оңтүстік Кёнсан провинциясында дхарманы, яғни буддалық ілімдерді; ал Оңтүстік Чолла провинциясындағы Сонггванса сангханы, яғни буддалық қауымды бейнелейді.) Тундоса ғибадатханада Буддадан басқа ешқандай мүсін болмауымен әйгілі, себебі "Будданың нағыз ғибадатханалары" (реликвиялары) осы Тундосада сақталған. Қазіргі кезде Гурьонгжи деп аталатын Тоғыз Ажыдаһар тоғаны әлі де басты залдың жанында тұр.

Бүгінгі ғибадатхана

Кореяның ең үлкен ғибадатханасы Тонгдосаны көбінесе "Буддасы жоқ ғибадатхана" деп атайды, себебі онда Будданың сыртқы мүсіндері жоқ; керісінше, ол бірнеше ступалардың айналасында орналасқан, онда Джаджанг Юльсаның тарихи Будданың реликвиялары сақталған. Ғибадатханаға апаратын жол "Желде билейтін қарағайлар" деп аталатын орманнан өтеді. Ғимараттардың сәулеттік стилі әртүрлі, көбісі боялмаған немесе солған. Ғимараттардың бірінде қайтыс болғандарды жұмаққа алып бара жатқан қайық бейнеленген әдемі қабырға суреті бар. Ғибадатханаға кіретін бірінші қақпа, Ильжумун, "Бір тіректі қақпа" деп аталады, өйткені қақпаны бүйінен қарағанда бір тіреуге сүйеніп тұрғандай көрінеді. Бұл әлемнің тірегін және ағартудың жалғыз нағыз жолын символдайды. Ильжумун – рухани және дүниелік әлемдердің арасындағы шекара. Келесі қақпа – Төрт бағыттың немесе Төрт Көк Патшасының сақшыларының қақпасы, олардың әрқайсысы бір негізгі бағытты күзетіп тұрады. Олар әлемді қорғайтын және зұлымдықпен күресетін, әрқайсысы Дхарманы (Буддалық ілімдерді) қорғау үшін табиғаттан тыс күштердің легионына басшылық ете алады. Содан кейін ғибадатхананың үшінші қақпасы – Пуримун, ол "Екіліксіз қақпа" деп аталады. Бұл қақпаның арғы жағындағы әлем – екіліксіз, онда Будда мен адам, болу және болмау, жақсылық пен жамандық, толықтық пен бос кеңістік арасында ешқандай айырмашылық жоқ. Пуримунның ұзақ тарихында қақпа бірнеше рет қайта салынды. Қазіргі Екіліксіз қақпа Жосон әулетінің соңында салынған және Бір тіректі қақпа, Сақшы қақпасы және Дэунджонмен (негізгі Дхарма залы) тікелей қатарласып орналасқан. Екіліксіз қақпа – беттің жоғарғы жағындағы бірінші суреттегі сол жақтағы ең үлкен құрылым. Пуримун, Екіліксіз қақпа, Оңтүстік Кьёнсан провинциясының №252 материалдық мәдени мұрасы болып табылады. Тонгдоса – Кореядағы Джеокмёльбогунг деп аталатын бес ғибадатхананың бірі, онда Джаджанг Юльса Қытайдан әкелген Будданың реликвиялары сақталған. Тонгдоса – "Будда зергерлік ғибадатханасы", себебі ол Сари Джинсин (Будданың реликвиялары) Геумганг Гьеданға (Алмаз алтарь) орналасқан, бұл Дэунджонның (негізгі Дхарма залы) артында Буддалық қағидаларды орындау рәсімдері үшін платформа. Тонгдосада әдетте ғибадатханада кездесетін Будданың немесе Бодхисаттвалардың бейнесі жоқ. Оның орнына, Будда мүсінінің орнында, терезесі Geumgang Gyedan (Алмаз алтарь) қараған батыс-шығысқа қарай созылған буддалық алтарь орналасқан. Тонгдосаның Дэунджон залы – ұлттық қазына №290.