Генри Мур Теллер: Американ саяхатшысы және саяси қайраткері

Кіріспе

Американдық саясаткер (1830–1914)

Генри Мур Теллер (23 мамыр 1830 – 23 ақпан 1914) – Колорадо штатынан шыққан американдық саясаткер, 1876–1882 және 1885–1909 жылдар аралығында АҚШ сенаторы, ал 1882–1885 жылдар аралығында Ішкі істер министрі қызметін атқарды. Ол Доуз заңына қарсы күресті, ол жергілікті американдықтардың бірлескен жерлерін таратуға және халықты ассимиляциялауға бағытталған. Теллер бұл заңның мақсаты үндістерді өз жерлерін ақтарға сату үшін мәжбүрлеу екенін дұрыс айтты. Оның ең маңызды жетістіктерінің бірі – Теллер түзетуінің авторы болды, ол Испан-американ соғысынан кейін АҚШ Кубаны аннексияламағанын, керісінше, олардың араласу мақсаты Испаниядан тәуелсіздік алуға көмектесу екенін анық көрсетті.

Өмір және ертедегі мансап

Генри Мур Теллер 1830 жылы Нью-Йорк штатының Грейнджер қаласындағы фермада үлкен методист отбасында дүниеге келді. Жастығында жергілікті академияларда білім алған ол, заң факультетінде оқуын аяқтау үшін мұғалім болып жұмыс істеді. Ол Нью-Йорк штатының Анжелика қаласындағы судья Мартин Гровердің кеңсесінде стажер болып өтіп, 1858 жылы заңгер атанды. Штаттық адвокаттық коллегияға қабылданғанымен, ол Иллинойс штатының Моррисон қаласына көшіп, үш жыл бойы заңгерлікпен айналысып, Иллинойс Республикалық партиясын құруға көмектесті. Содан кейін, 1861 жылы Теллер қазіргі Колорадо штатының Централ-Сити қаласында заң кеңсесін ашты, онда ол Харриет М. Брюске үйленді және екі ұл мен бір қызы болды. Осы кезеңде Теллер 1864 жылдан 1867 жылға дейін Колорадо милициясының генерал-майоры қызметін атқарды. 1865 жылы Теллер Колорадо Орталық теміржолының негізгі ұйымдастырушыларының бірі болды, оның алғашқы жарғысын жазып, бес жыл бойы президенті болды. Содан кейін, Колорадо штат мәртебесіне қол жеткізгенге дейін Теллер корпоративтік адвокат ретінде жұмыс істей берді, осы арқылы болашақ Сенатқа қабылдануға жеткілікті беделге ие болды.

Саясат

Колорадоның 1876 жылы Одаққа қосылуынан кейін Теллер штаттық заң шығарушы жиналысымен АҚШ сенаторы болып сайланды. Ол үш айлық қысқа мерзім қызмет етті, содан кейін толық алты жылдық мерзімге сайланды және үш рет қайта сайланғаннан кейін 25 жылдан астам Колорадоның Сенатында өкілдік етті. 1882 жылы президент Честер Артур Сэмюэл Кирквудтың 17 сәуірде кеткенінен кейін Теллерді ішкі істер министрі етіп тағайындады. Ішкі істер министрі ретінде Теллер Үндістер ісі жөніндегі бюроны қадағалады және үнді жерлерін бөлуге қарсы күресті. Алайда, екі металдық жүйе ұлттық саясаттан шығып, партия ықпалын жоғалтты және көптеген күміс республикашылар Республикалық партияға оралды. Бірақ, олар сияқты емес, Теллер ешқашан Республикалық партияға қайтып оралмады. Күміс республикашыл ұйымының әлсіреуімен Теллер 1909 жылға дейін Колорадоның демократ сенаторы ретінде қызмет етті. Теллер бұрын республикашылдар басымдығы болған Колорадода Демократиялық партияның күшіне өсуіне көмектесті. Испан-американ соғысы кезінде Теллер 1898 жылдың 19 сәуірінде Палата мен Сенат қабылдаған Испаниямен соғыс жөніндегі бірлескен қаулыға енгізілген Теллер түзетуін жасауға ықпал еткені үшін ұлттық даңққа ие болды. 33 жыл қызмет еткеннен кейін және 1909 жылы Сенаттан зейнеткерлікке шыққаннан кейін Теллер өмірінің соңына дейін Колорадода заңгерлікпен айналысты. Теллер 1914 жылдың 23 ақпанында қайтыс болды және Денвердегі Фэрмаунт зиратында жерленді. 1887 жылы 138 миллион акр (55,846,668 км²) жерді иеленген үндістердің саны 1934 жылы 48 миллион акрға (19,424,928 км²) дейін азайды. Ішкі істер министрі және Үндістер ісі жөніндегі бюроны қадағалаушы Теллер сонымен қатар Американың жергілікті мектептерін реформалауға да көп үлес қосты. Алайда, Теллердің үнді жерлерінің құқықтарын қорғауы американдық үнділердің дәстүрлі әдет-ғұрыптарына қарсы ұстанымымен қарама-қайшы келеді. Мысалы, 1883 жылы ол Үндістер ісі жөніндегі комиссар Хирам Прайс жасаған Үнділердің діни қылмыстар кодексін бекітті, ол АҚШ-тың барлық жерінде үнділердің дәстүрлі рәсімдерін тыйым салуға тырысты. Әдет-ғұрыптар, билер, көп әйел алу және басқа да амалдар "Үнділердің құқық бұзушылықтары соты" арқылы қудаланатын болды, ол 90 күнге дейін бас бостандығынан айыру және мемлекеттік рациондарды тоқтату туралы шешім қабылдауға құқылы болды. Кодекстің мақсаты - резервациялардағы дәстүрлі үнді мәдениетін жою, бірақ бес өркениетті тайпа кодекстен босатылды. Министр Теллер "әдепсіз" билерге қатысы бар кез келген үндіні соттау үшін үнді судьяларын тағайындады, сондай-ақ көп әйел алу және үнді әйелдерін сатуды да қадағалады. Ақ миссионерлер, педагогтар және федералды үкімет дәстүрлі билерді, әсіресе Сиукстің Күн биін, онда жас жігіттер өзін ауыр сынақтардан өткізетінін, соғыс билері деп қорқып еді. Үнді мәдениетіне қарсы осындай репрессивті шаралар 1934 жылы комиссар Джон Коллиермен жойылды. Осыны ескере отырып, Теллер түзетуі деп белгілі болған төртінші қаулы осы шешімді қайталады. Генри М. Теллер кейіннен Куба ісіндегі ұстанымы үшін ұлттық танымалдылыққа ие болды және оның бекітілуінен кейін саяси атмосфера Кубаның тәуелсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған дипломатияға қарай бағытталды. Алайда, бұл 1934 жылы оның күшін жоюға дейін кейінгі Платт түзетуімен әлсіретілді.

Following Colorado's admission to the Union in 1876, Teller was elected by state legislature to be a U. S. senator. He served a brief three month term, and was then elected for his first full six year term, going on to be re elected three more times and representing Colorado in the Senate for over 25 years. In 1882, President Chester Arthur named Teller secretary of the interior after Samuel Kirkwood resigned on April 17 of that year. As interior secretary, Teller had oversight of the Bureau of Indian Affairs, and vigorously opposed the allotment of Indian lands. However, as bimetallism increasingly fell out of national politics, the party lost much of its influence, and many Silver Republicans returned to the Republican Party. Unlike them, however, Teller never returned to the Republican Party. With the decline of the Silver Republican organization, Teller served as Colorado's Democratic senator for the remainder of the time until 1909. Teller helped the Democratic Party gain more power in Colorado, which was previously dominated by Republicans. During the Spanish–American War, Teller gained national prominence for influencing the creation of the Teller Amendment, an amendment to the Joint Resolution for the war with Spain, passed by the House and Senate on April 19, 1898. After 33 years of service and retiring from Senate in 1909, Teller returned to practicing law in Colorado for the remainder of his life. Teller died on February 23, 1914, and he is buried at Fairmount Cemetery in Denver.</blockquote>

Teller would be proven correct. Land owned by Indians decreased from 138 million acres (55,846,668 km2) in 1887 to 48 million acres (19,424,928 km2) in 1934. As Secretary of the Interior with oversight over the Bureau of Indian Affairs, Teller also had a lot to do with reforming Native American schools. However, Teller's defense of Indian land rights conflicts with his stance against traditional American Indian customs. For instance, in 1883 he approved the Indian Religious Crimes Code, codified by Commissioner of Indian Affairs Hiram Price, which sought to prohibit Native American traditional ceremonial activity throughout the United States. Customs, dances, plural marriage, and other practices were to be prosecuted by a "Court of Indian Offenses," with authority to impose penalties of up to 90 days imprisonment and withholding government rations. The intent of the Code was to eliminate traditional Indian culture on reservations, however the Five Civilized Tribes were exempt from the code. Secretary Teller installed Indian judges to prosecute any Indians involved in the "immoral" dances, in addition to polygamy, and the sale of Indian wives. White missionaries, educators, and the federal government feared that the traditional dances were war dances, especially the Sun Dance by the Sioux, in which young men tested themselves in painful displays. Such suppressive measures against Indian culture were finally repealed by Commissioner John Collier in 1934. </blockquote>

With such in mind, the fourth resolution of what would come to be known collectively as the Teller Amendment echoed this resolve. Henry M. Teller would later gain national recognition for his stance in Cuban affairs, and the political atmosphere following its approval became directed towards diplomacy assuring Cuban independence. However, this would be undermined by the later Platt Amendment until its abrogation in 1934.