Кіріспе

Маркус Алонзо Ханна (24 қыркүйек 1837 – 15 ақпан 1904) – американдық бизнесмен және республикалық саясаткер, Огайо штатының сенаторы, сондай-ақ Республикалық Ұлттық Комитеттің төрағасы. Президент Уильям Маккинлидің досы және саяси одақтасы Ханна өзінің байлығы мен іскерлік қабілеттерін Маккинлидің 1896 және 1900 жылғы президенттік науқандарын сәтті басқаруға пайдаланды. Ханна 1837 жылы Нью-Лиссабон қаласында (қазіргі Лисбон), Огайо штатында дүниеге келген. Оның отбасы жасөспірім шағында өсіп келе жатқан Кливленд қаласына көшіп келді, онда ол өмір бойы дос болған Джон Д. Рокфеллермен бірге орта мектепте оқыды. Ол колледжден шығарылып, отбасылық сауда бизнесіне кірісті. Америка Азамат соғысында қысқа уақыт қызмет етті және Шарлотта Роудсқа үйленді. Оның әкесі Дэниел Роудс соғыстан кейін Ханнаны өзінің ісіне алды. Ханна көп ұзамай фирманың серіктесі болды, оның көмір және темір саласында көптеген мүдделері болды. Ол 40 жасқа толғанда миллионер болды, содан кейін саясатқа көшті. Ханнаның күш-жігеріне қарамастан, Огайо сенаторы Джон Шерман 1884 және 1888 жылдары президенттікке Республикалық партияның кандидаттығын ала алмады. Шерманның жасы ұлғайғандықтан, Ханна Уильям Маккинлиді сайлау үшін жұмыс істеді. 1895 жылы Ханна өзінің бизнес мансабын тастап, Маккинлидің президенттік науқанына толық уақытын арнады. Ханна келесі жылы Маккинлиге кандидаттық алу үшін барлық шығындарды төледі, бірақ ол бәрібір жетекші болып саналды. Демократтар Небраска штатының бұрынғы конгрессмені Уильям Дженнингс Брайанды, биметаллизм немесе «Ақшаның екі стандарты» платформасымен ұсынды. Ханнаның қаржы жинауы рекордтық деңгейде болды, ал Брайан мен оның бағдарламасына деген жұртшылықтың алғашқы ынтасы басылғаннан кейін Маккинли жеңілдікпен сайланды. Кабинеттік лауазымнан бас тартып, Ханна Шерман Мемлекеттік хатшы болып тағайындалғаннан кейін Огайодан сенатор болып тағайындалды; ол 1898 және 1904 жылдары Огайо Бас Ассамблеясымен қайта сайланды. 1901 жылы Маккинли қаза болғаннан кейін Ханна бұрын ұсынылғандай Орталық Америкада емес, Панамада канал салу үшін жұмыс істеді. Ол 1904 жылы қайтыс болды және Маккинлидің сайлауындағы рөлімен еске алынды, Хомер Дэвенпорт сияқты суретшілердің оны Маккинлидің саяси шебері ретінде сатиралық бейнелеуі арқасында.

Ерте өмір және бизнес мансабы

Маркус Алонзо Ханна 1837 жылғы 24 қыркүйекте Нью-Лиссабон қаласында (1895 жылы Лиссабон деп аталды), Огайо штатында, доктор Леонард пен Саманта Ханнаның отбасында дүниеге келді. Леонардтың әкесі, Бенджамин Ханна, шотланд-ирланд тегінен шыққан квакер, Нью-Лиссабонда бай дүкен иесі болған. Доктор Ханна атқа мінгенде омыртқасына жарақат алғанға дейін Нью-Лиссабон орналасқан Колумбиана округінде тәжірибе жинады. Апаттан кейін ол отбасылық бизнеске – Б., Л. және Т. Ханна фирмасына қосылды, ол кезде бұл ірі азық-түлік және тауарлар брокерлік компаниясы болатын. Саманта, туған тегі Конверс, 11 жасында ата-анасымен Вермонт штатынан батысқа көшіп келген; ол ағылшын, мүмкін ирланд және француз гугеноттарының ұрпағы еді. Марктың ағасы Керси Ханна Маркты бала кезінде "қысқа бойлы, күшті және мықты, толық денелі" деп сипаттады. Жас Марк жергілікті мемлекеттік мектепке барды, сабақтар Пресвитериан шіркеуінің жертөлесінде өтті. Ол жергілікті ұлдардың дебаттық клубына қатысты және "Қара нәсілдің шағымдануға үндістерге қарағанда көбірек себебі бар ма?" деген мәселе бойынша қаралар үшін сөйлеп жеңіске жетті. Ханна отбасы мүшелері су жолдарынан алыс орналасқан Нью-Лиссабонды Огайо өзенімен байланыстыру үшін канал жобасына инвестиция салды. Бірақ канал сәтсіз аяқталып, отбасы көп ақша жоғалтты. 1850-ші жылдардың басында Ханна отбасының көпшілігі Нью-Лиссабонды тастап кетті. Доктор Ханна ағасы Робертпен серіктестік құрып, Кливлендте азық-түлік бизнесін ашты және 1852 жылы отбасын сол жерге көшірді. Кливлендте Марк бірнеше мемлекеттік мектепке, соның ішінде Кливленд орталық орта мектебіне Джон Д. Рокфеллермен бірге оқыды және оның сыныптастарының бірі болды. 1857 жылы бітіргеннен кейін Ханна Батыс резервтік колледжіне түсті, бірақ салтанатты шарада әйелдеу бағдарламаларды таратып, оқудан шығарылды. Ханна отбасылық бизнесте әртүрлі қызметтер атқарды, оны бастапқыдан аяғына дейін үйренді.

Азамат соғысындағы қызмет

Азамат соғысының басталуына қарай ол бизнестің маңызды қатысушысы болды. Доктор Ханна омыртқа жарақатынан туған асқынулар салдарынан ауырып қалды (1862 жылдың 15 желтоқсанында қайтыс болды), ал Марк Ханна әкесінің қайтысынан бұрын-ақ серіктес аталды. Ауру әкесі мен көптеген іскерлік жауапкершіліктері болғандықтан, Марк Ханнаның отбасы оны Одақ армиясына қатысудан сақтап, орнына басқа біреуді әскери қызметке жіберді. Оның орнына ол, көбінесе жас Кливленд кәсіпкерлерінен құралған, Ұлттық гвардияның Перри жеңіл жаяу әскері полкіне қосылды. 1864 жылы оның полкі қысқа мерзімге 150-ші Огайо жаяу әскері ретінде активтендіріліп, Вашингтон қаласының қорғаныс жүйесінің бір бөлігі – Форт Стивенс гарнизонына жіберілді. Перри жеңіл жаяу әскері қызметте болған кезде, Конфедерация генералы Джубал Эрли Вашингтонға шабуыл жасаған кезде олар қысқаша жауынгерлік қимылдарға қатысты. Алайда, екінші лейтенант болып тағайындалған Ханна сол кезде қатыспады, себебі ол қайтыс болған әскердің денесін Огайоға қайтаруға жіберілген еді. Полк 1864 жылдың тамызында демобилизацияланды. Соғыстан кейін Ханна АҚШ-тың адал легионының әскери орденінің Огайо бөліміне мүше болып сайланды – бұл Одақ әскерлерінің офицерлері мен олардың ұрпақтарынан құралған әскери қоғам.

Соғыстан кейінгі кезең

Азамат соғысына қатысудан бұрын Ханна 1862 жылы Шарлотта Огуста Роудсқа ғашық болды, оны оқуын бітіргеннен кейін көп ұзамай кездестірді. Оның әкесі Дэниел Роудс жақтас демократ болды және 1860 жылы президенттікке үміткер болған, Иллинойс штатының сенаторы Стивен А. Дугласпен туыс болды. Роудс Ханнаның сәтті сайланған республикалық кандидат, Иллинойс штатының бұрынғы конгрессмені Авраам Линкольнді қолдағанын ұнатпады. Дэниел Роудс ақырында келісімге келді, және Марк пен Шарлотта Огуста Ханна 1864 жылдың 27 қыркүйегінде үйленді. 1850-ші және 1860-шы жылдар Кливленд үшін үлкен өсу кезеңі болды, қала көл жағасындағы шағын елді мекеннен Ұлы көлдер саудасындағы маңызды ойыншыға және Оңтүстік Огайодағы Цинциннати қаласының бәсекелесіне айналды. 1865 жылы бейбітшілік орнағаннан кейін Ханна өз кәсібін бастады. Мұнай өнімдеріне деген сұранысты болжай отырып, ол мұнай өңдеу зауытын салды, сондай-ақ ақшасын Ұлы көлдердегі жылдам кеме, Лак-Ла-Беллге салды. Кеме суға батып, сақтандырусыз мұнай өңдеу зауыты өртенді. Бұл шығындар Ханнаны жақында банкротқа дейін жеткізді. Ханнаның өмірбаяуын жазған Герберт Кролидің айтуынша, «ол өзінің бизнес өмірінің алғашқы тоғыз жылынан тәжірибеден басқа ештеңе алмады». Ханнаның әлеуетін бағалаған қайын атасы оны 1867 жылы серіктес ретінде өз бизнесіне алды және көп ұзамай зейнетке шықты. Rhodes and Company (кейін M. A. Hanna and Company) фирмасы көбінесе көмір және болатпен айналысты, бірақ Ханна басшылығымен көптеген салаларға кеңейді. Фирма теміржолдармен, әсіресе оның жүк тасымалын көп бөлігін жүзеге асыратын Пенсильвания теміржолымен тығыз байланыста болды. Ханна кейін екі теміржолдың директоры болды, соның ішінде Пенсильванияның жалға берілген желілерінің бірінің директоры болды. 1868 жылғы президенттік сайлауда Ханна республикашыл, бұрынғы Одақ генералы Улисс С. Грантты қолдады. Соғыс кезінде шығарылған инфляциялық гринбек валютасының көптігі Rhodes and Company фирмасының жаңа құрылған Канада конфедерациясындағы мәмілелерін қиындатты; саудагерлер қағаз ақшадағы бір долларды 35 центтік алтынға тең деп қабылдады. Ханна Гранттың сайланғаннан кейін валютаның толық құнын қалпына келтіретін саясатты енгізетініне үміттенді. Фирма көптеген кемелер салды, сондай-ақ Rhodes кемелерін пайдаланған көптеген фирмаларда үлеске ие болды. Ханна сонымен қатар Кливленд опера үйін сатып алып, оның толық жалдау ақысын төлей алмаған кезде оны ашық қалдыруға мүмкіндік берді. Гранттың алғашқы төрт жылдық мерзімінде Ханна саясатқа қатыса бастады. Бастапқыда оның қызығушылығы тек жергілікті болды, ол қалалық және Куяхога округінің кеңселеріне республикалық кандидаттарды қолдады. 1869 жылы ол Кливлендтің білім беру кеңесіне сайланды, бірақ ол кезде іскерлік сапарда болғандықтан, кездесулердің жартысынан да азына қатыса алмады. 1873 жылы жергілікті жанжалдар мен партия басшыларының ықпалына көңілі толмаған ол және басқа да республикашылар партиядан қысқа уақытқа шығып, реформалық бағдарламамен Кливленд қаласының мэрі лауазымына үміткер демократты сайлауға көмектесті.

Патша құруға ұмтылушы (18801888)

1880 жылы Ханна өзінің бизнес империясына «Кливленд Геральд» газетін қосты. Бұл «Кливленд Лидері» газетінің иесі Эдвин Коулзға ұнаған жоқ, ол газет республикашыл бағыттағы еді. Келесі бес жыл бойы, Ханна газетті сатқанға дейін, Коулз газетінде оған қатты шабуыл жасады. Ханнаның өмірбаянын жазған Уильям Т. Хорнердің айтуынша, бұл оқиға Ханнаның баспасөздегі жағымсыз бейнесінің басталуы болды, оны он жылдан кейін Херст газеттері одан әрі дамытады. Коулздің газетінде Ханнаның өзіне шабуыл жасалып, оны «Маркус Аврелий» деп атады. Коулзтың лақап атын таңдауы императордың жақсы беделіне қарамастан, аты-жөнімен сәйкес келді. Бұл лақап ат оның мансабының соңына дейін Ханнамен бірге болды. 1880 жылы президент болған Рутерфорд Хейс екінші мерзімге үміткер болуға мүдделі емес еді; 36 дауыс беруден кейін республикашылар Огайо штатының өкілі Джеймс Гарфилдті ұсынды. Ол конгресске Огайо штатының қаржы министрі Джон Шерманның сайлауалды кампаниясының менеджері ретінде барған еді. Гарфилд Шерманның кандидатурасын ұсынған сөзінен кейін делегаттардың ықпалына ілігіп, кандидат ретінде көрінді. Ханна конгреске қатыспаса да, күзгі науқанға белсенді қатысты. Индустриал Гарфилдтің жеке шығыстарын қаржыландыру үшін бизнесмендердің қаржы жинау клубын құруға көмектесті. Алдыңғы қатардағы науқанды жүргізген Гарфилдке көбінесе Ментордағы үйіне келіп, онымен кездесетін саясаткерлер мен басқаларды көңіл көтеруге тура келді. 1904 жылы Ханна қайтыс болғаннан кейін Сенатта Ханнаның орнын басқан Чарльз Диктің айтуынша, «Гарфилд мырзаның сайлануына Ханна мырзаның қатысы елдегі кез-келген жеке тұлға сияқты болды». Ханнаның өмірбаянын жазған Кролидің айтуынша, ол бұрынғы президент Грант пен Нью-Йорк сенаторы Роско Конклингтің штатқа сайлауалды сапарына дайындық жасады. Кроли оған екі адамды, Гарфилдтің жартылай туысқандарының партиясының қатарына қарсы болған Сталварттарды, Гарфилдке Менторда бару үшін көндіруді тапсырды. Гранттың Менторға баруы партияның бірлігін көрсетудің маңызды көрінісі болар еді. Грант 1880 жылы тағы да президенттікке үміткер болды, бірақ оның фракциясы оған кандидатураны алуға жетпеді. Алайда, кейінірек өмірбаян жазушы Хорнер бұл әңгімені күмәнді деп санайды, Грант Ханнаның көмегінсіз шешім қабылдағанын айтады. Гарфилд мемлекеттік қызмет реформасын жақтады, бұл Ханнаға ұнамайтын позиция, ол мемлекеттік жұмыстар науқан жұмыскерлерін марапаттау үшін пайдаланылуы керек деп санайды. Дегенмен, ол Гарфилдті Огайодағы әріптесі ретінде қатты қолдады, ал республикалық кандидат қарашадағы сайлауда өзінің Азамат соғысы генерал-майтабалы Уинфилд Хэнкокты тар айырмашылықпен жеңді. Ханна көп қаржы жинады, ол бизнес иелерін Гарфилдтің науқанына қаржы бөлуге көндіру үшін штатты аралады. Ханна Гарфилд әкімшілігінде ешқандай лауазымға ие болмады, дегенмен Хорнер оның науқандағы қызметі оған сыйақы беруге құқылы екенін және Ханна саяси айырмашылықтары үшін Гарфилдке ешқандай өтініш жасамағанын болжайды. Гарфилдтің қысқа мерзімдік билігі алты ай билік жүргізгеннен кейін оның өлтірілуімен аяқталды. Ханна Кливлендке әкелінген марқұм президенттің денесін алып, жерлеу рәсімдерін және Ханнаның өзі 20 жылдан кейін демалуға арналған Лейк-Вью зиратында жерлеуді қарастырған комитеттің басшысы болды. 1884 жылы Ханна сенатор Шерманның (сол кездегідей) президенттік ұсынысын қолдап, Республикалық Ұлттық Конвенцияға делегат ретінде сайлауға үміттенді. Гарфилдтің мұрагері президент Честер А. Артур қайтадан тағайындалуға үміттенді, бірақ оған басқа да бірқатар республикашылар қарсы болды. Ханна Шерманды кандидаттың алтын стандартты жақтағаны және бизнестің мәселелерін шешу үшін жұмыс істегені үшін, сондай-ақ Огайодан келгені үшін қолдады. Индустриалдық компания жергілікті конвенцияда Коулзбен сәтті қарсылық көрсетті, бірақ штаттық конвенцияда Огайо штатынан жалпы делегат болып сайланды. Ұлттық съезде Ханна Шерманды қолдауға Огайодан басқа бір делегатпен, бұрынғы Цинциннати судьясы Джозеф Б. Форкермен күш біріктірді, оның келесі 20 жыл ішінде мемлекеттік және ұлттық саясаттағы өрлеуі Ханнаның өрлеуіне ұқсас болады. Огайо делегациясы Шерманның жақтастары мен Мэн сенаторы Джеймс Блейнді қолдағандардың арасында қатты бөлінді. Форкер Шерманды ұсыну туралы сөйлеген сөзімен ұлттық танымалдыққа ие болды, ал Ханна сенатордың кандидатурасы үшін жұмыс істеді, бірақ Блейн оңай жеңді. Огайодан емес кандидатпен Ханна республикашылдар үшін 1880 жылғыдан гөрі аз күш жұмсады. Блейн Демократиялық кандидат, Нью-Йорк штатының губернаторы Гровер Кливлендке жеңілді. Кливлендтің бірінші әкімшілігі кезеңінде Ханна өзінің бизнесін жүргізуді жалғастырды және Шерманның тағы да үміткер болуына дайындық жасады, оны ол 1885 жылға дейін кездестірмеді. Бірақ кездескеннен кейін екеуі арасында жылы қарым-қатынас орнады. Президент Кливленд Ханнаны Юнион Пасифик Теміржолының директорларының бірі ретінде тағайындады, оның корпоративтік кеңесінің бір бөлігі сол кезде үкімет тағайындады. Тағайындама, ең болмаса, сенатор Шерманның ұсынысымен жасалған болуы мүмкін. Индустриалдың теміржол үшін атқарған жұмысы оның президенті Чарльз Фрэнсис Адамс тарапынан жоғары бағаланды; Ханнаның көмір бизнесі туралы білімі оны осы салаға жауапты кеңестің төрағасы болып тағайындауға әкелді. Ханна Форкердің 1885 және 1887 жылдары губернаторлыққа сәтті үміткерлігіне басты кеңесші және қаржы жинаушы болды.

Ертедегі қарым-қатынасы

Уильям МакКинли мен Марк Ханнаның алғаш рет қашан кездескендері белгісіз – екеуі де кейінірек өмірінде алғашқы кездесулерін есіне түсіре алмады. МакКинли 1896 жылы Ханнамен жиырма жылдан астам бері созылып келе жатқан достығын айтты; ал Ханна 1903 жылы ойланып тұрғаннан кейін, ол МакКинлимен 1876 жылға дейін кездескенін мәлімдеді. МакКинлидің өмірбаясын жазған Х. Уэйн Морган екі адамның бастапқыда бір-біріне көп әсер етпестен, 1871 жылға дейін кездескен болуы мүмкін деп болжайды. Бұл екі адам 1876 жылы әріптес МакКинли бірнеше көмір шахтерлерін қорғаған кезде кездесті. Ханна – кеншілердің еңбек ақысын төмендету әрекеттерінен кейін ереуілге шыққан шахтерлерге қатысты кейінгі наразылықтардан зардап шеккен кен орнының иелерінің бірі. Губернатор Резерфорд Хейс тәртіпті қалпына келтіру үшін шақырған әскерлер ереуілшілерге оқ атқан, ал 23 шахтер ұсталып, майор МакКинлидің (Азамат соғысындағы қызметі үшін жиі танылған) туған қаласы Кантон қаласында сотталды. МакКинли оларды қорғау үшін жалданып, тек біреуі ғана сотталды. МакКинлидің жеңісі оған екі үлкен партиядағы жұмысшылардың алғысын әкелді және ол сол жылы Конгресске сайлауда жеңіске жетті. Ханна: «Ол Конгресске кіргеннен кейін мен онымен жақын таныстым, ал достығымыз жыл сайын нығайды», – деп еске алды. Ханнаның «Геральдты» сатуымен Коулзбен болған дау аяқталғаннан кейін, ол 1888 жылғы Республикалық Ұлттық конвенцияға округтік делегат ретінде сайлануда көп қиындық көрмеді. Делегаттардың арасында губернатор Форкер мен конгрессмен МакКинли болды. Ханна Шерманның науқанының көптеген шараларын қаржыландырып, оның басқарушысы ретінде кеңінен танылды. Шерман, сол кездегі әдетке сәйкес, Вашингтонда қалып, Чикагодағы конвенцияға қатыспады. Баспасөз губернатор Форкердің Шерманды қолдайтынын, бірақ жарысқа қатысса Блейнді қолдайтынын немесе өзінің сүйікті ұлын ұсынатынын болжады. Конвенция дауысқа түсіп, Шерман көш бастады, бірақ номинацияны алуға мүмкіншілігі болмады. Ханнаның өмірбаясын жазған Томас Биердің айтуынша, МакКинли, өзін үміткер деп жарияламаса да, аз ғана дауыс жинады. Ханна МакКинлидің кандидатураны жеңе алатын жалғыз Огайолық екеніне сенімді болды және телеграмма арқылы Шерманның конгрессменнің пайдасына, президенттікке үміткер болатын жалғыз Огайо республикашысы ретінде кері шегінуі керектігін ұсынды. Шерман бұл сайлауға ең жақсы мүмкіндік деп санайды, бас тартты, Ханна шешімді қабылдады және Шерман үшін соңына дейін күресті. Ханна МакКинлидің өзінің жүгіруін бастаудан бас тартқан адал мінез-құлқына қатты таң қалды. Форкер Блейнді қолдады, бірақ Нью-Инглдер қатыспаған кезде Шерманға оралды. Ақырында, номинация бұрынғы Индиана сенаторы Бенджамин Харрисонға бұйырды. Ханна Форкердің сатқындық жасағанын ешқашан кешірмеді. 1888 жылдан кейін екі адамның арасында қатты жеккөрініш болды, ал бұл бөліну Огайо Республикалық партиясын екі фракцияға бөлді, бұл жарылыс 1904 жылы Ханна қайтыс болғаннан кейін ғана қалпына келмеді. Форкер өзінің естеліктерінде Ханнаның 1888 жылы Оңтүстіктен келген қара делегаттарға пара бергендіктен, бұл үзіліс болғанын айтты. Алайда Огайо штатының газет баспашысы Дж. Б. Морроу Форкердің баяндамасына қайшы келіп былай деді: «Мен 1888 жылы конвенцияда болдым және сенатор Форкердің [кейіннен ол сондай болды] Огайодағы адамдарға үлкен ұят әкелгенін білемін, ал оның Блейн мырзаның достарымен жасырын жұмыс істегені делегаттарға қатты ұнады. Хорнердің айтуынша, жылдар өткен сайын Форкер екеуінің арасында көбірек ашуланып, егер ол дау болмаса, МакКинли емес, Форкер президент болар еді деп ойлады. Харрисон Ханна көп қаржы жинаған науқаннан кейін президент болып сайланды, Харрисон Индианадан болғанымен, ол кем дегенде Огайода туылған деген оймен өзін жұбатты. Харрисон Ханнаға қаржы жинауға байланысты ешқандай қолдау көрсетпеді. Харрисонның жеңісінен кейін Ханна Огайолықты президенттікке жеткізуге бел буды. 1892 жылы республикашылдардың кандидаты болып табылатын Харрисонның алғашқы нақты мүмкіндігі 1896 жылы болады. Шерман 1896 жылы 73 жаста болады, ол президенттікке үміткер болу үшін тым есейген деп саналды. Ханна МакКинлиге құлшынып, екі адамның көптеген саяси көзқарастары бірдей болды. 1888 жылдан бастап олар бір-бірімен тығыз қарым-қатынаста болды. МакКинлидің өмірбаясын жазған Маргарет Личтің айтуынша: Алайда Ханнаның өмірбаясын жазған Кларенс А. Стерн өнеркәсіпші МакКинлидің Шерманға деген адалдығына таңданыспен қарады, бірақ ол оның мансабын ілгерілетуді шешкен негізгі себеп – конгрессменнің жоғары тарифтерді жақтауы, ол да оны жақтады. Ханна және оның одақтастары, мысалы, конгрессмен Бенджамин Баттерворт, Форкердің 1889 жылы үшінші мерзімге губернатор болып сайлану әрекетіне қарсы болды. Форкер қайта сайлауға түсті, бірақ жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады. 1889 жылдың қараша айында Ханна МакКинлидің Палата спикеріне сайлау науқанын басқару үшін Вашингтонға сапарлады. Әрекет сәтсіз аяқталды; басқа республикашыл, Мэн штатынан Томас Б. Рид сайланды. 1890 жылы МакКинли Конгресске қайта сайлануда жеңіліске ұшырады. Бұл оның мансабына үлкен соққы болған жоқ; ол демократтардың сайлау округтерін қайта бөлу арқылы жеңілгені және тарифтік заңды демелеуіне байланысты, тарифтердің өсуі бағаның өсуіне әкелді деп есептелді. 1891 жылы МакКинли губернаторлыққа республикашылдардың номинациясын алу бойынша консенсус таңдауы болды. МакКинлидің кандидатурасына оның көп назары қажет болмағандықтан, Ханна көп уақытын Шерманды Огайо заңнамасымен қайта сайлау үшін жұмыстарға жұмсады (сенаторлар штат заңнамаларымен сайланды, 1913 жылы 17- түзету қабылданғанға дейін) республикашыл кандидаттарды сайлауға қаражат жинау арқылы. Ханна Огайодан Нью-Йорк және Айоваға дейін сапарлап, қаражат жинады, оның бір бөлігі МакКинлиге, бірақ көбінесе штаттық республикалық комитетіне бағытталды. МакКинлидің губернаторлық сайлаудағы және республикашылдардың 1891 жылы заңнамада көпшілікті қамтамасыз етудегі жеңісі Шерманға тағы бір мерзімді кепілдемеді, өйткені ол Форкермен орын үшін күресті. Ханна Шерманның республикалық қауымдастықта жеңіске жетуіне жеткілікті қолдауды сақтап қалуда маңызды рөл атқарды, оның сайлауын заңнама арқылы қамтамасыз етті. Ханна Форкерді қолдайтындары деп саналған және жасырынып кеткен заң шығарушыларды табу үшін жеке тергеушілерді жалдады және олар Шерманды қолдауын қамтамасыз етті. Стерн Форкердің жеңілісінің «көбінесе Ханнаның күш-жігеріне байланысты» екенін атап өтті. МакКинлидің республикашылдар үшін жаман жыл болғандағы жеңісі оны президенттікке үміткер етті, ал Ханнаның МакКинли мен Шерманның жеңісіне қатысуы оны саясаттағы күш ретінде орнатып берді. Президент Харрисон Ханнаны бейтараптандыруға тырысты, ол президентке жақпады және оның қайта сайлануына қарсы болуы мүмкін еді, оған Республикалық Ұлттық комитетінің қазынашысы болуды ұсынды. Ханна бас тартты, өйткені бұл оны әкімшілікке қарыздар етеді деп ойлады.

Жүгіруге дайындық

1892 жылы Маккинли мен Ханна 1896 жылғы науқанға дайындала бастады. Чарльз Дик республикалық штаттық төрағалыққа қабылдануын еске алды:

Президент Харрисон тіпті өз партиясының ішінде де танымал болмады, ал 1892 жылдың басында Маккинли әлеуетті кандидат ретінде талқыланды. 1892 жылы Миннеаполисте өткен республикалық ұлттық конвентте Маккинлидің негізгі сөзі оған жақын конвент мүшелерінен зор қолдауға ие болды. Бұл танымалдылық делегаттардың дауысына ауыспады; Харрисонның жақтастары конвенттің басынан аяғына дейін бақылауда ұстады. Огайодан келген делегат Ханна Маккинлиді делегаттарға ұсынды. Маккинли ешқашан өзін үміткер деп жарияламады, бірақ үшінші орынды иеленді, өзін үміткер деп жарияламаған Блейннен бір дауыс қана кем. Харрисонның сәттілігіне қарамастан, Маккинли конвентті жабысқаннан кейін қолдаушылары тарапынан конвент залынан қонақ үйіне дейін қосымша көтерілді. Морганның сөзіне сүйенсек, көптеген делегаттар “[Маккинлиде] 1896 жылға өздерінің кандидаттарын көрді”. Харрисон мен оның жақтастары Маккинлидің мінез-құлқына қызығушылық танытпады, ол 1888 жылы кандидаттық туралы әңгімені тоқтатқан, бірақ 1892 жылы олай істемегенін еске алды. Дегенмен, Ханна хатта былай деп жазды: “Губернатор Маккинлидің бүгінгі жағдайы жасалған барлық әрекеттердің нәтижесінде ешқандай жалған жағдайға түспеді деп санаймын. Оның мінез-құлқы, жүріс-тұрысы және жеке сүйкімділігі баршаның жүрегі мен құрметін жеңіп алды”. Маккинли қарашадағы сайлауда бұрынғы президент Кливлендтен жеңілген президент Харрисонды қолдау үшін адал науқан жүргізді, ал губернатордың хатшысы Чарльз Бауселдің айтуынша, “[Маккинли] президенттікке үміткер болуға тиіс, ал осы жылғы жеңіліс оны келесі жолы сайлауға көмектеседі”. 1893 жылғы қаржылық дағдарыста Янгстаундағы Маккинлидің досы да қиындыққа тап болды. Маккинли, жас күндері берілген қарыздарға ризашылық ретінде, досының бизнес-ноталарына кепілдік берді, бірақ оның міндеттемелерінің толық көлемін түсінбеді. Ол 100 000 доллардан астам төлеуге міндетті болды және губернаторлық лауазымынан кетіп, ақшаны адвокат ретінде табуды ұсынды. Ханна дағдарыс басталған кезде штатта болмады, бұл губернатордың “Марк осында болса ғой” деп айтуына себеп болды. Маккинлидің бай қолдаушылары, Ханна да жағдайды білгеннен кейін, ноталарды сатып алуға немесе төлеуге кірісті. Маккинли сыйлық алуға қарсы болды және ақырында ақшаны тек қарыз бергендерден, қайтарудан басқа ештеңе күтпегендерден ғана қабылдауға келісті. Маккинли мен оның әйелі Ида мүлкін сенімділер ретінде қызмет ететін қолдаушылардың қолына беруді талап еткенімен, Ханна мен оның серіктестері бизнес иелерінен және жалпы жұртшылықтан қаржы жинауда осындай сәттілікке жетті, соның нәтижесінде Маккинлидің барлық мүлкі толыққанды қайтарылды, ал 1901 жылы президент Маккинли қайтыс болғанда, оның мүлкіне ешқандай талап қойылмады. Маккинли абоненттердің аттарын сұрады, оларды қайтару үшін, бірақ сенімділер одан бас тартты. Оқиға Маккинлиді көпшілік арасында танымал етті, өйткені көптеген американдықтар қиын жағдайға тап болды және Огайо губернаторына көңіл білдірді. Маккинли 1893 жылы губернатор болып қайта сайланды. Огайодағы экономикалық қиындықтарға қарамастан, ол танымал болып қалды және республикалық кандидаттар үшін бүкіл елде сөйледі. Ол Огайодағы дәстүрлідей, екі жылдық мерзімі аяқталғаннан кейін орнынан түсіп, 1896 жылдың қаңтарында қалалық тойлармен Кантонға оралды. Кантондық “Repository” газеті: “Қазір ол - Кантонның қарапайым азаматы Маккинли, бірақ сәл күте тұрыңыз” деп жазды. Маккинлидің президенттік науқанына толық уақыт арнау үшін Ханна 1895 жылы компанияларын басқаруды ағасы Леонардқа тапсырды. Марк Ханна, Маккинлидің науқаны басталғанда айтқандай, “бір ғана керемет немесе өлім ғана оның 96 жылы партияның кандидаттығына кедергі келтіреді” деп сенді.

МакКинлиді ұсыну

Ханна бизнестен шыққаннан кейін, солтүстік қысын ұнатпайтынын білдіріп, Томасвилл қаласында (Джорджия) үй жалдады. Оған 1895 жылы, тіпті губернатор қызметтен кеткенге дейін, сондай-ақ 1896 жылдың қысында Маккинлилер қосылды. Бұл орын Маккинли үшін саяси емес демалыс орны болды, сонымен қатар оған көптеген оңтүстік республикашылдарымен, соның ішінде афроамерикандықтармен кездесуге мүмкіндік берді. Оңтүстік республикашылдары жергілікті сайлауда жиі жеңіске жетпесе де, ұлттық конвенцияға көптеген делегаттар сайлады. 1895 жылы Ханна шығысқа сапар шегіп, Пенсильванияның сенаторы Мэтью Кэй және Нью-Йорктің Томас Плат сияқты саяси басшылармен кездесті. Ханна Кантонға оралғанда, ол Маккинлиге басшылар жергілікті лауазымдарды бақылауға алмасу шартымен оның кандидаттығын кепілдейтінін хабарлады. Маккинли мұндай келісімге бармауға ниеттенді, ал Ханна бұрынғы губернатордың қолдаусыз кандидаттығын алуға кірісті. Тарихшы Р. Хал Уильямс Маккинли мен Ханна арасындағы қарым-қатынасты былай сипаттады:

Маусым айында Сент-Луисте өтетін республикалық конвенцияға дейінгі айларда Ханна өзінің ұйымын құрып, шығындарды төлеп, саясатқа бизнес әдістерін қолданды. Ханна Кливлендтегі үйінде көптеген саясаткерлермен кездесті. Ол Маккинлидің мыңдаған сөздерін басып, бүкіл елге Маккинлидің плакаттарын, төсбелгілерін және түймелерін жіберді. Нью-Гэмпшир сенаторы Уильям Э. Чандлер: «Егер мырза Ханна АҚШ-тың барлық округтерін Алабамадағыдай қамтыса, Маккинли кандидат болады». Маккинлидің кандидаттығына ең күшті қарсыласы бұрынғы президент Харрисон болды, бірақ 1896 жылдың ақпанында Харрисон үшінші рет президенттікке үміткер болмайтынын мәлімдеді. Шығыс басшылары Ханна жасаған ұсынысқа келіспегендіктен Маккинлиге қарсы болды және олар конвенцияда қолдау үшін сауда-саттық жасауға мәжбүр болуы мүмкін екенін сендіре отырып, жергілікті сүйікті ұлдарға қолдау көрсетуге шешім қабылдады. Басшылар спикер Рид, сенатор Квей және Нью-Йорк штатының бұрынғы вице-президенті Леви П. Мортон сияқты кандидаттарды қолдады. Ханна Ридтің туған жері Жаңа Англияда және Пенсильваниядағы «Маккинли клубтарында» Ридтің ықпалын әлсірету үшін көп ақша жұмсады. Басшылардың «сүйікті ұлы» стратегиясын жеңудің кілті Иллинойс штаты болды. Жас Чикаго бизнесмені және Маккинлидің қолдаушысы Чарльз Доуес (отыз жылдан кейін Кулидж вице-президенті болады) Иллинойс округінің және штаттық конвенцияларында Маккинлиге адал делегаттар сайлау үшін жұмыс істеді. Доуес пен Ханна тығыз жұмыс істеді, соңғысы Чикаго бизнес қауымдастығындағы байланыстары арқылы қолдау алу үшін жас кәсіпкерге сенеді. Иллинойстың республикалық саяси машинасының қарсылығына қарамастан, Доуес пен Ханна Иллинойс штатының барлық делегаттарын, бірақ бірнешеуін Маккинлиге қамтамасыз етті, бұл бұрынғы Огайо губернаторына конвенцияға үлкен артықшылық берді. Уильямстың сөзіне сүйенсек, «1896 жылдың наурыз айында көшбасшылар машинасы күшті күшке айналды». Конвенция жақындаған сайын журналистер Маккинлидің республикалық кандидат болатынын түсінді. Демократиялық көзқарасты ұстанатын газеттер, соның ішінде Уильям Рэндольф Херсттің «Нью-Йорк журналы» Маккинли туралы жанжалды ақпарат табу үшін Кантонға тілшілерді жіберді. Кандидат жеке және саяси адалдығымен танымал болды, тілшілер тіпті Маккинлидің бірнеше жеке жауы да оны жақсы бағалады. 1893 жылғы Маккинлидің қаржылық қиындықтары оның өміріндегі бірнеше дақтардың бірі болды, газеттер оған үлкен көмек көрсеткендер президент болып сайланған жағдайда оны өздеріне бағындыратынын жазды. Маккинлидің серіктестеріне, мысалы Чикаго баспагері Х. Х. Кольсаатқа немесе Маккинлидің заңгерлік тәжірибесі кезіндегі ескі досы судья Уильям Р. Дейге жасалған шабуылдар сайлаушыларға әсер етпеді; баспасөз Ханнаға қарсы сәттірек болды. «Журнал» Маккинлидің қолдаушыларын «Синдикат» деп сипаттап, сатып алынған президентті қамтамасыз ету үшін ақша салады. «Журнал» тілшісі Альфред Генри Льюис: «Ханна мен басқалары оны карталар сияқты араластырып, бөліседі» деп жазғанда көп назар аударды. Сент-Луисте басшылар қолдау үшін саяси жеңілдіктер алуға тырысты; Ханна, Кантоннан телефон арқылы Маккинлидің қолдауымен, келісімдерге қажеттілік сезінбеді. Маккинли оңай кандидат болып сайланды. Билетті теңестіру үшін Маккинли мен Ханна Нью-Джерси штатының партиялық лауазымдағы адамы және бұрынғы штат заң шығарушысы Гаррет Хобартты, шығыстың өкілі ретінде вице-президенттікке ұсынды. Конвенция Хобартты кандидат етіп бекітті; Ханна келесі төрт жылға республикалық Ұлттық комитетінің төрағасы болып сайланды.

Валюта мәселесі; Демократиялық кандидатура

1896 жылғы сайлау науқанындағы басты мәселе – валюта мәселесі болды. 1873 жылдан бері АҚШ факті бойынша алтын стандартында болды – металл үкіметке ұсынылса, оның құрамы сыналып, шығындарды өтеу үшін шамалы төлем алына отырып, монетаға айналдырылатын еді. Ал күміс, кеңінен өндірілсе де, монетаға айналдыру үшін ұсынылмай, тауар ретінде сатылуға тиіс болды. Алтын стандарты көптеген ауыл шаруашылығы және кен өндіру аймақтарында танымал болған жоқ, себебі қолда бар алтынның мөлшері ақша айналымын шектеді, бұл фермерлерге несие алуды және қарыздарын төлеуді қиындатты. Күмістің еркін және шексіз айналымдарын жақтағандар мұның елдің экономикалық дағдарысын ақша айналымын арттыру арқылы емдейтініне сенді. Алтын стандартының жақтаушылары «еркін күміс» саясатының (кейде «биметаллизм» деп аталатын) валютаны инфляциялайтынын және алтын стандартындағы елдермен халықаралық саудада қиындықтар тудыратынын айтты. Сол кезде күміс доллардың құнды металлының құны шамамен 0,53 долларға тең болды, ал осындай ұсыныстар бойынша осы құнға тең күміс салымдарға «еркін» – яғни, монета жасау мен сынау шығындары үшін төлемсіз қайтарылатын еді. Елдегі пікір қақтығысына қарамастан, Маккинли мен Ханна алтын стандартын партия платформасында нақты көрсету, мәселеге үнсіз қалудан жақсы стратегия болады деп шешті. Маккинли Ханнаны алтын стандартын сақтауды көздейтін қадамды ұсыну үшін конвенцияға жіберді, Ханна оны партия платформасына сәтті енгізді. Осы қадамның қабылдануы Батыстан келген бірқатар республикашылдардың конвенциядан шығып кетуіне себеп болды. Олар кетіп бара жатқанда Ханна орындыққа тұрып, «Кетіңдер! Кетіңдер! Кетіңдер!» деп айқайлады. Маккинли сайлаудың тарифтер мәселесіне қатысты күресетінін күтті; ол белгілі протекционист еді. Демократтар шілдеде Чикагода өткен конвенцияда бас қосты; Миссуридің бұрынғы конгрессмені Ричард П. Блэндтің үміткер болуы мүмкін деп есептелді. Маккинли қарсыласын күтіп отырғанда, күміс мәселесіндегі жалпыұлттық пікірталасқа жеке пікірін білдірді, Кантондағы досы, судья Дейге: «Бұл ақша мәселесі тым маңызды. Отыз күннен кейін сіз оның жайлы ештеңе естімейтін болады» деді. Болашақтағы мемлекеттік хатшы және Жоғарғы сот судьясы: «Менің ойымша, отыз күннен кейін сіз басқа ештеңе туралы естімейтін болады» деп жауап берді. Демократиялық конвенцияның үшінші күні Небраска штатының бұрынғы өкілі Уильям Дженнингс Брайан партия платформасы бойынша пікірталасты аяқтады. Брайан конвенцияны «Алтын крест» деп белгілі болған сөзімен дүрліктірді, ол алтын стандартын айыптап, оның жұмысшы табына пропорционалды түрде зиян келтіретініне сенді. Уолл-стрит қорқынышына орай, демократтар конгрессмен Брайанды президенттікке ұсынды, бұл ұсынысқа көп ұзамай Популисттік партия да қосылды. Ханна шілде айының басында яхтамен демалысқа кетіп, кейін жалпы сайлау жұмысына кірісті; Брайанға халықтың күшті қолдауымен Ханна «Чикаго конвенциясы бәрін өзгертті» деп жазып, жұмысына қайта оралды.

Сенатқа орын алу

Маккинлидің сайлануы салдарынан тарихшы Джеймс Форд Родстың (демократ болғанымен Ханнаның қайын інісі) айтуынша, "Марк Ханна құрметті жағдайға ие болды. Әдеттегідей болса, Кливлендтің бостандығы оған берілген болар еді". Кейінірек Маккинлидің мемлекеттік хатшысы болған Джон Хейдің айтуынша, "Марк Ханна осы жылы керемет жетістіктерге жетті! Осы күреске бірге кіріскенше оны жақсы білмедім, бірақ оған деген құрметім мен сыйлым сағат сайын артты". Ханна Маккинли әкімшілігінде қандай да бір лауазымды қабылдамайтынын, себебі бұл оның саяси еңбегі үшін сыйлық ретінде қарастырылуы мүмкін деп қорқыныш білдірді. Ол бұрыннан-ақ сенатор болуды қалаған, тіпті 1892 жылдан бері осы тілегін айтатын. Сенатор Шерман, қазір 74 жасқа жуықтаған, 1898 жылы демократтармен және Форкер фракциясымен қиын сайлауға қатысатын болды. 1897 жылдың 4 қаңтарында Маккинли Шерманға Мемлекеттік хатшы лауазымын ұсынды, ол дереу қабылдады. Шерманның 1898 жылы қызметтен кетуіне дейін жариялаған нашар көрсеткіштері Ханнаға шабуылдарға себеп болды, оның орнына ескірген адамды маңызды кабинеттік лауазымға тағайындағандары айтылды. Форкер өзінің мемуарларында Шерманның Ханнаға Сенатқа отыруға мүмкіндік беру үшін жолдан тайғанын күшті түрде айтты. Шерман хатшы лауазымынан кеткеннен кейін жазған хатында: "Маккинли мені Мемлекеттік хатшы лауазымына қабылдауға шақырғанда, мен оны кейбір тартыншақтықпен және негізінен Марк Ханнаның тілегін орындау үшін қабылдадым. Нәтижесінде мен сенаторлық және мемлекеттік хатшы лауазымдарынан айырылдым. Олар мені сенаторлық жоғары лауазымнан уақытша мемлекеттік хатшылыққа тағайындау арқылы айырды". Хорнер Мемлекеттік хатшы лауазымының үкіметтегі ең маңызды сайланбаған лауазым екенін, содан кейін оны президенттікке қадам тастау ретінде қарастыратынын, ал Шерман енді президент болуға ұмтылмаса да, оның беделін білетінін айтады. Родстың айтуынша, "Шерман Мемлекеттік хатшы лауазымын қуана қабылдады. Ол Сенаттағы екі жылдық күмәнді кезекпен салыстырғанда, жаңа республикалық әкімшіліктің төрт жылдық кабинет басшысы лауазымын алмастырды, бұл сөзсіз жоғарылау болды". Родс Ханнаның 1897 жылдың басында Шерманның ақыл-ойының қабілеті туралы ескертулерге сенбегенін айтты, бірақ бұл әңгімелерді оған сенген Нью-Йорк кәсіпкерлері айтқан болуы мүмкін. Бұл оқиғаларға Маккинли де сенбеді, 1897 жылдың ақпанында сайланған президент Шерманның ақыл-ойының нашарлауы туралы есептерді "сенсациялық жазушылардың немесе басқа да зұлым ниетті немесе жаңылысқан адамдардың арзан ойлары" деп атады. Шерманның Мемлекеттік хатшы лауазымын қабылдауы Ханнаның сенатор ретінде оны алмастыруын қамтамасыз етпеді. Сенатқа уақытша тағайындауды Огайоның губернаторы, республикашыл Аса Бушнелл жасады, ал заң шығарушы орган 1898 жылы Шерманның мерзімінің қалған бөлігіне (1899 жылдың наурыз айында аяқталады) және толық алты жылдық мерзімге сайлау өткізеді. Бушнелл Форкер фракциясынан еді, Форкер сол кезде заң шығарушы орган тарапынан Огайоның екінші Сенат орынын толтыру үшін сайланды. Шерман, ол кезде әлі де кабинеттік тағайындамасына риза болған, Ханнаның атынан ықпалын қолданды, Маккинли де солай істеді. Губернатор Бушнелл қарсы фракцияның көшбасшысын тағайындағысы келмеді және Форкерге орынды Теодор Э. Бертонға ұсынуға уәкілеттік берді, ол оны қабылдамады. Родс Ханнаға Сенат орынын алудағы қиындықтар Маккинлиді досын 1897 жылдың ақпан айының ортасына дейін Пошта бас басқармасына тағайындау туралы ұсынысын жалғастыруға мәжбүр еткенін болжайды. Бушнелл 1897 жылы қайта тағайындалуға және қайта сайлануға үміткер болды, Ханнаның қолдауысыз оның мүмкіндіктері азайды, ал 21 ақпанда Бушнелл Ханнаға Шерманның орнына оны тағайындайтынын жазды. Форкер өзінің мемуарларында Ханнаға сенаторлық орын Маккинлидің тілегі бойынша берілгенін айтты. Огайодағы 1897 жылғы заң шығарушы сайлаулар Ханнаның толық алты жылдық мерзімге сайлануына кім дауыс беретінін анықтайтын және Маккинлидің билікке келгеніне бір жыл толуына байланысты референдум ретінде қарастырылды. Президент Огайоға бірнеше сөз сөйлеу үшін барды, Брайан да солай істеді. Маккинли сахна артында белсенділік танытып, Огайодағы және одан тыс республикашылдарды сенаторды қолдауға шақырды. 1897 жылы Огайоның республикалық конвенциясы Ханнаны қолдауға дауыс берді, сондай-ақ Огайоның 88 округінің 84 округтік конвенциясы да қолдады. Республикашылар сайлауда жеңіске жетті, жеңімпаздардың басым көпшілігі Ханнаға дауыс беруге уәде берді. Алайда, бірқатар республикашылдар, көбінесе Форкер фракциясы, Ханнаны қайта сайлауды қаламай, демократтармен одақ құрды. 1898 жылдың 3 қаңтарында заң шығарушы орган жиналғанда, Ханнаға қарсы күштер заң шығарушы органның екі палатасын ұйымдастыруға сәттілікке жетті. Оппозициялықтар әлі кандидатқа келісе алмады, бірнеше күнге сосқан келіссөздерден кейін олар Кливлендтің республикалық мэрі Роберт Маккиссонды таңдады. Кливленд мэрі бүлікшілердің қысқа және ұзақ мерзімді Сенатқа үміткері болды және 1895 жылы қалалық лауазымға Ханна мен Кливленд бизнес қауымдастығының қарсылығына қарамастан сайланды. Колумбуста заң шығарушылардың екі тараптың бірі немесе екеуінің құрбаны болғаны туралы қауесет тарады, сондай-ақ парақорлық туралы айыптаулар да орын алды. Кейінгі президенттің ұлы Джеймс Рудольф Гарфилд, бір Кливлендтің республикашылынан оған Маккиссонға дауыс бермесе, қалаға кірпіш төсеуге жасаған келісімдері тоқтатылатыны айтылғанын естігенін мәлімдеді. Хорнердің айтуынша, соңында "Ханнаның тактикасы – олар қандай болса да" сәтті аяқталды, ол ең аз мүмкіндікпен қайта сайланды.

Президентпен қарым-қатынас

Марк Ханна мен Уильям Маккинли 1897 жылғы наурыз айында лауазымдарын қабылдағанда достығын жалғастырды. Сенатор Ханна тұратын жер іздеді; Президент Маккинли ол табылғанға дейін Ақ үйдің (ол кезде әлі ресми түрде осылай аталған) резиденциясында тұруын ұсынды. «Херст» газетінің хабарлауынша, «егер біреудің Ақ үйде өзін үйінде сезінуге құқығы болса, онда ол – сенатор». Ханна көп ұзамай Ақ үйге жақын «Арлингтон» қонақ үйіне көшіп, онда кең люкске орналасты. 1899 жылғы қарашада вице-президент Хобарт қайтыс болғаннан кейін Ханна Пенсильвания даңғылының ар жағында, Ақ үйге қарсы орналасқан Лафайетт алаңындағы үйін жалға алды. Мемлекеттік қызмет реформасына қарамастан, президенттің толтыруға тиіс көптеген лауазымы болды. Ол кезде көптеген төменгі деңгейдегі лауазымдарды партиялық саяси қайраткерлермен толтыру қалыпты жағдай еді. Ханна Маккинлидің кейбір тағайындамаларына қатысты, бірақ соңғы шешімді президент қабылдады. Ханнаға Огайо штатындағы федералдық лауазымдарға үміткерлерді ұсынуға және Форкердің үміткерлеріне вето құқығы берілді. Ханна Оңтүстікте де ықпалды болды, онда президентке лоббилік әсер ете алатын республикалық конгрессмендердің саны аз еді. Ол Маккинлимен бірге Оңтүстік штатындағы көптеген тағайындамаларды республикалық ұлттық комитетінің штаттық мүшесі және аталған аймақтағы жеңілген республикалық конгресс үміткері ұсынатын жүйеге келісті. Ханна мен Маккинли Гаррисонның басшылығымен қызмет еткендерге аз орын берді, өйткені екеуі де дос емес еді. «Күміс республикашылар», партиядан конвенцияда немесе одан кейін шығып кеткендерге ешнәрсе берілген жоқ. Ханна әкімшіліктің қолдауын бақылайтыны айтылғанмен, шындығында басқа адамдар ықпалдырақ болды. Маккинлидің досы Джозеф Смит, Маккинли губернатор болған кезде Огайо штатының мемлекеттік кітапханашысы қызметін атқарған, 1898 жылы қайтыс болғанға дейін федералдық жұмыстарға көбірек ықпал еткен. Чарльз Доуес, қазіргі лауазым иесі кеткеннен кейін валюта бақылаушысы болып тағайындалатын болды, сонымен қатар Маккинлидің сенімді серігі еді. Джозеф Бристоу, Маккинлидің төртінші көмекші почта шебері ретіндегі міндеттеріне меценаттық тағайындаулар кірді, кейіннен президент «Ханнаның өтініштерін үлкен құрметпен қарастырды және оның пікірінің дұрыстығына сенімді болды, бірақ соңында әрқашан өз шешімін қабылдады» деп жазды. 1900 жылдың басында Ханна Маккинлидің қайта сайлау науқанын жүргізбеуі мүмкін екенін айтты, себебі ревматизмнен зардап шегіп жатыр. Оның мәлімдемесіне қарамастан, сенатор науқанды жүргізуге ниеттенді, бірақ Маккинли (көрінетіндей, ол Хананың құлы емес екенін жұртшылыққа көрсету мүмкіндігін сезінген) одан сұрауға асықпады. Бұл Ханна үшін үлкен стресске айналды, ол науқан мен Маккинлимен қарым-қатынасы туралы алаңдады; сенатор күту кезінде кеңсесінде есінен танып, жүрек талмасына ұшыраған болуы мүмкін. Мамыр айының соңында президент Ханнаның науқанын басқаратынын жариялады. Маргарет Лич Маккинлидің Ханнаға белгісіз себептермен ашуланғанын, сондықтан президенттің «әдеттен тыс салқындағы» мінез-құлқының себебі осы екенін айтты. Морган, керісінше, «президент өзінің әдеттегі жанама қысымын және үнсіздік күшін қолданды. Ол Ханнаны қалаған, оған мұқтаж еді, бірақ өз шарттарымен» деп жазды.

Испан-Америкалық соғыс

Екінші Кливленд әкімшілігінің кезінде-ақ америкалықтар Кубадағы, сол кездегі испан колониясындағы, жалғасып жатқан көтеріліске қызығушылық танытты. Көптеген американдықтар Кубаның тәуелсіз болуы керек екеніне және Испанияның Батыс жарты шарды тастап кетуі керек екеніне сенді. 1895 жылдан бастап Конгресс Кубаның тәуелсіздігін талап ететін бірқатар резолюцияларды қабылдады. Кливленд бейтарап саясат ұстанса да, оның мемлекеттік хатшысы Ричард Олни Испанияны АҚШ-тың шыдамы шексіз емес екені туралы ескертті. Сенатор Шерман бейтараптықты жақтады, бірақ АҚШ Куба үшін соғысқа түсуіне сенеді. Ханна Сенатқа тағайындалғаннан кейін, Маккинли тарифтік заңнаманы қарастыру үшін Конгрессті арнайы сессияға шақырды. Сессияның ресми мақсатына қарамастан, Кубаның тәуелсіздігін, қажет болса күш қолданып, талап ететін бірнеше резолюциялар енгізілді. Баспасөз Ханнадан сессияда Куба мәселесі талқыланатынына сеніп тұрғанын сұрағанда, ол: "Білмеймін. Оны болжау қиын. Кез келген уақытта бір ұсқын орын алып, жағдайды шиеленістіруі мүмкін" деді. 1897 жылға дейін Маккинли Куба бойынша бейтараптық саясатын сақтап, аралдың автономиясын келіссөздер арқылы қол жеткізуді үміттенеді. Алайда, Херст газеттері сияқты соғысқа ынтақтаушы күштер Маккинлиді одан да агрессивті сыртқы саясатқа итеруге тырысты. 1897 жылдың 20 мамырында Сенат Кубаға араласуды қолдайтын 41–14 дауыспен резолюцияны қабылдады, Ханна қарсы дауыс берді. 1897 жылдың соңы мен 1898 жылдың басындағы жағдай шиеленіскен кезде, Ханна Маккинлидің халық пікіріне қайшы келіп, елді соғыстан сақтап қалса, саяси зиянға ұшырауы мүмкін деп алаңдады. "Брайан мырзаға көңіл қойыңыз. 1900 жылғы демократтардың сайлауалды бағдарламасында барлық кемшіліктер жазылады. Оған сенімді болыңыз!" Дегенмен, Огайо штатының сенаторы Маккинлидің Испанияны Кубадағы отарлық реформаларға тыныш түрде итеру саясатының соғыссыз нәтеже бергенін және осылай жалғаса беретініне сенді. 1898 жылдың 15 ақпанында Гавана портында американдық "Мэйн" кемесі суға батып кетті. 250-ден астам офицер мен теңізші қаза тапты. "Мэйн" кемесінің суға батуына себеп болған жарылыстың сыртқы әсерден ме, әлде ішкі ақаудан ма, әлі де анық емес. Маккинли тергеу комиссиясын құрды және нәтиже күтілгенше елден үзілді-кесілді пікір білдірмеуді сұрады, бірақ сонымен қатар жасырын түрде соғысқа дайындалды. "Мэйнды есіңізде сақтаңыз, Испанияға тозақ болсын!" - деген ұранмен "Херст" газеттері соғысқа шақырып, Ханнаны кешіктіруде кінәлады. "Херст" газеттерінде Огайо штатының сенаторы Ақ үйдің нағыз иесі екені және соғысқа тыйым салғаны бизнеске зиян екені жазылды. "Херсттің" Нью-Йорк журналы 1898 жылдың наурыз айында былай деп жазды:

Ел тергеу комиссиясының есебін күтіп отырғанда, соғысты жақтаған көптеген адамдар Маккинлиді тым әлсіз санады. Ханна мен Президент Вирджиния штатында өртеліп, қорланды. Әскери-теңіз күштерінің көмекші хатшысы Теодор Рузвельт Гридрон кешкі асында Ханнаның мұрнына тығылып тұрып: "Біз коммерциялық топтардың қорқынышына қарамастан, Кубаның бостандығы үшін осы соғысты бастаймыз!" деді. Дегенмен, Ханна Маккинлидің сабырлы саясатын қолдады және соғыс мәселесі бойынша Сенаттағы өкілі ретінде әрекет етті. Әскери-теңіз күштерінің есебіне сәйкес, "Мэйн" кемесінің суға батуына себеп болған сыртқы фактор, көптеген адамдардың пікірінше, испан минасы немесе бомбасы болды (қазіргі мәліметтер бойынша, көмір бункері ішіндегі ішкі жарылыс). Соғысқа шақырулар күшейгеніне қарамастан, Маккинли бейбітшілікті сақтауға үміттенді. Алайда, АҚШ Кубаның тәуелсіздігінен басқа ешнәрсе қабылдамайтыны және испандықтар оны беруге дайын емес екені анық болғаннан кейін келіссөздер тоқтатылды. 11 сәуірде Маккинли Конгрестен Кубаның тәуелсіздігін қамтамасыз ету үшін, қажет болса күш қолдануға рұхсат сұрады. Ханна Маккинлиге осы рұхсатты алуда қолдау көрсетті, бірақ жеке түрде: "Егер Конгресс осыны бастаса, мен оны тоқтату үшін мойнымды сындыратын едім" деді. Испания 20 сәуірде дипломатиялық қатынастарды үзді; Конгресс бес күннен кейін, 21 сәуірге кері күшімен соғыс жариялады. Соғыс толық американдық жеңіспен аяқталды. Дегенмен, Ханна бұл жанжалдан мазасыз болды. Ол соғыс кезінде бір азаматқа: "Менің әулетім квакерлер екенін есіңізде сақтаңыз. Соғыс - жай ғана қиындық" деді. Эль-Каней шайқасынан кейін ол американдық қаза болғандардың тізімін қарап: "О, құдайым, енді біз осындай жағдайға қайтадан тап боламыз!" деді. Соғыстан кейін Ханна Маккинлидің Пуэрто-Рико және Гуам сияқты испандық колонияларды қоса аннексиялау шешімін қолдады.

1900 жылғы науқан

Вице-президент Хобарт 1899 жылдың соңында қайтыс болды. Президент Маккинли 1900 жылға вице-президенттікке кандидатты таңдауды Республикалық конвенцияға қалдыруға келісім берді. Нью-Йорк сенаторы Плат өзінің штатының губернаторы, бұрынғы Әскери-теңіз министрлігінің көмекші хатшысы Теодор Рузвельтті ұнатпады, ол бір жарым жылдық қызметі барысында реформалық бағыт ұстанған еді. Плат Рузвельтті саяси жағынан ықпалсыз қалдыру үшін оны вице-президент етіп тағайындауға үміттенеді. Рузвельт, Испания-Америка соғысы кезіндегі қызметі жақсы жарияланғандықтан, кез келген жағдайда танымал кандидат болды, және Маккинлидің қайта тағайындалғаннан кейін штаттық делегацияларды Рузвельтке дауыс беруге көндіруде Платтың қиындықтары болмады. Квей Рузвельтті вице-президенттікке итермелеуде Платтың жақын одақтасы болды. Рузвельттің тым импульсивті екенін санаған Ханна оны тізімге қосуға ықыласын білдірмеді, бірақ Филадельфиядағы конгресте бұл күш-жігердің маңызды екенін түсінбеді. Делегаттардың көп бөлігі саяси тағайындалғандықтан, Ханна Маккинлиді делегаттарды басқа кандидатқа дауыс беруге итермелеу үшін ықпалдықтан пайдалануға көндіруді үміттенеді. Телефон будкасынан шыққаннан кейін, ол Маккинлидің келісімін алуға тырысып, сәтсіз аяқтады, сенатор Ханна: «Не істесең де, болсын! Мен бұнымен аяқтадым! Мен енді бұл конвенциямен айналыспаймын! Мен науқанды басқара алмаймын! Мен енді ұлттық комитеттің төрағасы бола алмаймын!» деп айтты. Қандай мәселе болды деп сұрағанда, Ханна: «Маккинли мен Рузвельтті тағайындағаннан кейін Вашингтонға оралғанда, Ханна президентке: «Бұл Филадельфиядағы жақсы ұсақ-түйек болды. Менің қолым артымнан байланған кезде, маған ұнамайды. Алайда, біз жақсы жағдайда шықтық және тізім жақсы. Ел алдындағы сіздің міндетіңіз – келесі наурыздан бастап төрт жыл өмір сүру» деді. Демократтар өз конвенциясында Брайанды екінші рет ұсынды. Бұл жолы Брайан кең ауқымды бағдарламамен жарысқа түсті және Маккинлиді испандық колонияларын басып алғандық үшін империалист деп сынады. Демократиялық кандидат сонымен қатар монополияға қарсы заңдарды күшейтуге шақырды және Маккинли оларды орындауда немқұрайлы болды деп мәлімдеді. Ханна республикалық науқанды «Барлығы өз орнында қалсын» деген төрт сөзбен қорытындылады. Ханнаға бұл жолы аз қаражат жинау тапсырылды: үлкен білім беру науқаны қажет болмады, ал корпорациялар беруге дайын болды. Президент тек бір сөз сөйледі, ол шілдеде Кантонда өзінің кандидатурасын ресми түрде қабылдады. Рузвельт болса, сөз сөйлеу үшін бүкіл елді аралап жүрді. The New Yorker науқан барысында 21000 миль (33796 км) жол жүріп, 45 штаттың 24-іне жетті. Ханна енді қоғамдық тұлға болды және батыс штаттарында республикашылар үшін науқан жүргізуді қалады. Алайда Маккинли бұған қарсы болды, өйткені Ханна соңғы сөзінде басшылықтың сенімділікке қатысты ұстанымынан ауытқыған еді. Маккинли пошта министрі Чарльз Эмори Смитти Чикагоға, онда Ханна болды, оны сапардан айнытуға жіберді. Ханна Смит президент жібергенін тез түсінді және оған: «Вашингтонға қайтып, президентке Құдай қорқақты жек көретінін айт» деді. Маккинли мен Ханна бірнеше күннен кейін Кантонда кездесіп, түскі ас кезінде дауларын шешті. Ханна батыста сөйлеуге шықты. Ханнаның өмірбаянын жазған Томас Биердің айтуынша, Ханнаның гастролі үлкен жетістікке жетті, бірақ көптеген көрермендер оның «доллар белгісімен» безендірілген костюм кимегеніне таң қалды. Ханна көп уақытын Нью-Йорктегі штаб-пәтерінде өткізді, сонымен қатар Нью-Джерсидің Эльберон қаласында теңіз жағасындағы коттеджді жалға алды. Қыркүйек айында Біріккен Кеншілер Одағының ереуілі Маккинли үшін қиындықтар тудыруы мүмкін дағдарысқа әкеп соқты. Ханна кеншілердің наразылықтары орынды деп санады және тараптарды оған төрелік етуге рұқсат беруге көндірді. Ханнаның көмегімен екі тарап келіссөздер арқылы келісімге келді. 1900 жылдың 6 қарашасында сайлаушылар Маккинлиді қайта сайлады, ол халық дауысының 51,7% -ын алды, бұл 1896 жылдан сәл жоғары. Ол Брайанның 155 дауысына 292 сайлаушы дауысын алды. Маккинли Брайан 1896 жылы жеңген алты штатты жеңіп алды, сонымен қатар ол жеңген барлық штаттарды сақтап қалды. Көпшілік кейінгі стандарттармен үлкен болмаса да, тарихшы Льюис Л. Гоулдтың Маккинли президенттігін зерттеуінде «Азамат соғысынан бері өткен сайлау нәтижелерін ескере отырып, бұл әсерлі мандат болды» деп жазды.

Маккинлидің өлтірілуі

Маккинли президенттік қызметі кезінде көп саяхат етті және 1901 жылдың қыркүйегінде Нью-Йорк штатының Буффало қаласында өткен Панамерикандық көрмеге барды. 1901 жылдың 6 қыркүйегінде Көрменің аумағындағы Музыка ғибадатханасында халықты қабылдап тұрғанда Маккинли анархист Леон Чолгошпен атылды. Ханна, президенттің жақын одақтастарының көпшілігімен бірге, оның төсегіне асықты. Президент жараланған күйде жатқанда: "Марк бар ма?" деп сұрады. Дәрігерлер сенатор Ханнаның бар екенін, бірақ онымен әңгімелесуге тырыспауы керектігін айтты. Маккинлидің жағдайы жақсарып келе жатқандай көрінді, содан кейін Ханна, дәрігерлердің сендіруімен, Республика армиясының Кливлендтегі лагеріне кетті, онда Ханна сөз сөйлеуге тиіс болған. Ол жерде ол президенттің жағдайы нашарлағанын және Буффалоға қайту керектігін хабарлайтын телеграмма алды. Ол келгенде, есінен танып, өлім төсегінде жатқан Маккинлиді тапты. 13 қыркүйек күні кешке Ханнаға, президентке жақын адамдармен бірге, оның әйелі мен інісі Әбнер Маккинли сияқты, өліп бара жатқан адамды көруге рұқсат берілді. Ханна жылап, президент жатқан Милберн үйінің кітапханасына барды және соңғы сәтті күтіп, досының мәйітін Кантонға қайтару үшін қажетті жоспарлар жасады. 14 қыркүйек күні таңғы сағат 2:15-те президент Маккинли қайтыс болды.

Рузвельт жылдары және өлімі (1901-04)

МакКинлидің өлімі Ханнаны жеке және саяси тұрғыдан қиын жағдайға түсірді. Екеуі одақтас болмаса да, жаңа президент Рузвельт Сенаттағы ықпалын арттыру үшін Ханнаға жүгінді. Ханна Рузвельтпен екі талаппен келісуге дайын екенін айтты: Рузвельт МакКинлидің саяси бағдарын іске асырсын, және президент Ханнаны "қарт кісі" деп атауын тоқтатсын, себебі бұл сенаторды қатты ашуландырды. Ханна Рузвельтке: "Егер осылай істемесең, сені Тедди деп атаймын" деп ескертті. Лақап атын жек көретін Рузвельт екі талапқа да келісті, бірақ екінші талапты толық орындамады.

Панама каналымен байланысты

Ханна Атлант және Тынық мұхиттары арасында кемелердің Кабо-Горн айналып өтусіз канал арқылы өтуі үшін Орталық Америкада канал салуды қолдады. Сенатор Колумбияның Панама провинциясы арқылы өтетін маршруттың Никарагуаға қарағанда тиімдірек деп есептеді. Ол осы маршрутты қалай қолдауға келгені белгісіз, бірақ адвокат және лоббист Уильям Нельсон Кромвелл кейіннен 1901 жылы Ханнаны Панама ісіне жеке өзі көндіргенін мәлімдеді. Бұл туралы француздық каналды жарнамалаған Филипп Бунау Варилла да айтты. Ол Ханнамен Арлингтон қонақ үйіндегі кездесуінің соңында сенатордың: «Мырза Бунау Варилла, сіз мені сендірдіңіз!» – деп айқайлағанын еске алды. Никарагуа маршрутын көптеген жақтаушылар болды және Айова штатының конгрессмені Уильям Петерс Хепберн ұсынған заң жобасы, Никарагуа арқылы канал салуға рұқсат беретін заң, Өкілдер палатасынан өтті. 1902 жылдың маусымында ол Сенатта қарастырылды, ал 5 және 6 маусымда Ханна Хепберн заңына қарсы сөз сөйледі. Сөз сөйлеген кезде Сенат залында үлкен карталар көрсетілді. Бұл жаңа тәсіл болды, әсіресе ол сөйлегенде Никарагуа маршрутындағы белсенді жанартаулар мүмкіндігіне тоқталды, ал карталарда қызыл нүктелермен белгіленген белсенді және қара нүктелермен сөнбеген жанартаулар көрсетілді. Никарагуа арқылы қара нүктелердің тығыз қатары, сегіз қызыл нүкте болды; Панама картасында нүктелер жоқ еді. Ханна Панама маршрутының көптеген артықшылықтарын атап өтті: ол Никарагуа маршрутынан қысқа, қазу жұмыстары аз және екі шетінде де порты бар еді. Ханна сөз сөйлеген кезде денсаулығы нашар болды; Алабама штатының сенаторы Джон Тайлер Морган, Хепберн заң жобасын қолдаушы, Ханнадан сұрақ қоюға тырысты, бірақ ол: «Мен үзілгім жоқ, өте шаршадым» – деді. Соңында Ханна АҚШ Никарагуа каналын салса, басқа ел Панама маршрутын аяқтайды деп ескертті. Бір сенатор өзінің «Ханна каналына» көшкенін айтты. Заң жобасына Панама маршрутын қолдау үшін түзетулер енгізілді, себебі Кромвелл Никарагуаның пошта маркаларында жанартаулар бейнеленгенін еске түсірді және Сенатқа жіберу үшін жеткілікті маркаларды табу үшін Вашингтондағы марка сатушылардың барлық қоймаларын аралап шықты. Кейін Палата Сенаттың түзетуіне келісті және Панама каналын салуға рұқсат беретін заң қабылданды. АҚШ Колумбиямен канал салу құқығы бойынша келіссөздер жүргізді; келісімге қол қойылды, бірақ Колумбия Сенаты оны мақұлдамады. 1903 жылдың қараша айында Панама АҚШ-тың қолдауымен Колумбиядан бөлініп шықты, ал Вашингтондағы жаңа үкіметтің өкілі Бунау Варилла АҚШ-қа канал салу үшін аймақ беретін келісімге қол қойды. 1904 жылдың ақпанында АҚШ Сенаты келісімді ратификациялауға шақырылды; пікірталас Ханнаның өлім төсегінде жатқан кезде басталды. Келісім 1904 жылдың 23 ақпанында, Ханнаның қайтысынан кейін сегіз күн өткен соң ратификацияланды.

Қайта сайлану, президент сайлауына қатысатыны туралы хабарлар және қайтыс болуы

1903 жылы Огайо штатындағы республикалық конвенцияда Форкер Рузвельттің қайта сайлануын қолдау туралы резолюция ұсынды. Бұл әдетте 1904 жылғы конвенцияда талқыланған болар еді, бірақ Форкер бұл резолюцияны пайдаланып Огайо партиясын Ханнадан қайтарып алуды жоспарлады. Резолюция Ханнаны қиын жағдайға түсірді: егер ол оны қолдаса, президенттікке үміткер болмайтынын жариялаған болар; қарсы болса, Рузвельттің наразылығына ұшырар еді. Ханна, батысқа сапарлап кеткен Рузвельтке, оған қарсы шығу ниетін білдіріп, екеуі де Вашингтонға келгенде мәселені толық түсіндіретінін хабарлады. Рузвельт ешкімнен қолдау сұрамағанын, бірақ оның үкіметіне жақын адамдар мұндай мәлімдемеге дауыс беретінін айтты. Ханна, резолюцияны қолдап, отставкаға шықты. 1903 жылғы конвенция Ханнаның Сенатқа қайта сайлануын да мақұлдады және Ханнаның досы Майрон Херрикты губернаторлыққа ұсынды. Форкер фракциясына вице-губернаторлыққа үміткерлік берілді, ол кейін президент болған Уоррен Г. Хардингке тиесілі болды. Ханна Огайодағы республикашылдар үшін бірнеше апта бойы науқан жүргізіп, республикашылдардың үлкен жеңісімен марапатталды. 1904 жылғы қаңтарда Ханна 115-25 дауыспен 1905-1911 жылдарға Сенатқа қайта сайланды, бұл 1902 жылы Форкер алған нәтижеден әлдеқайда жоғары көрсеткіш еді. Екеу арасындағы келіспеушіліктерге қарамастан, Рузвельт 1903 жылдың қараша айында Ханнадан өзінің қайта сайлау науқанын басқаруды сұрады. Ханна мұны Президенттің оған қарсы шықпауын қамтамасыз етуге бағытталған сыпайы әрекет деп қарады және оның өтінішіне дереу жауап бермеді. Осы уақыт аралығында ол Ханнаның президенттікке үміткерлігі туралы әңгімелерге жол берді, бірақ өзі сайлауға түсуді жоспарламады. Рузвельттің саясатын ұнатпайтын қаржыгер Дж. П. Морган, Ханналарға Құрбан айт күні қонаққа шақырып, Ханнаның президенттік науқанын қаржыландыруды ұсынды, бірақ сенатор осы ұсынысқа жауап бермеді. Желтоқсан айында Ханна мен Рузвельт ұзақ кездесу өткізіп, көптеген келіспеушіліктерін шешті. Рузвельт Ханнаның Республикалық Ұлттық Комитеттің төрағасы қызметін тағы бір мерзімге атқаруының қажеті жоқ екенін мойындады. Теориялық тұрғыдан алғанда, бұл Ханнаға президенттікке үміткер болуға мүмкіндік берді, бірақ Рузвельт Ханнаның шаршаған екенін және сайлауға қатыспайтынын сезді. 1904 жылғы 30 қаңтарда Ханна Арлингтон қонақ үйіндегі Гридрион клубының кешкі асына қатысты. Ол тамақтанбады да, су ішпеді де, денсаулығы туралы сұраққа «жақсы емес» деп жауап берді. Ол тиф ауруына шалдыққандықтан Вашингтондағы үйінен шықпады. Күн өткен сайын саясаткерлер Ханнаның үйіне жақын Арлингтон вестибюлінде жаңалық күте бастады; Президенттен келген «Жақында бізбен қайтадан күшті және басшылығыңдағыдай қайратты болып ораларсың, ескі дос» деген хат алушыға оқылған жоқ. Ханна бірнеше күн бойы есінен танып, кейде есін жинады; ақпанның 15-і күні таңында жүрегі әлсіреп қалды. Рузвельт сағат 15:00-де келді, бірақ өліп бара жатқан адам оны көрген жоқ. Сағат 18:30-да сенатор Ханна қайтыс болды, ал Арлингтон вестибюліне жиналған конгрессмендер, үкімет шенеуніктері мен дипломаттар қонақ үйден шығып кетті, көбісі жылап-сықтап. Рузвельттің өмірбаянын жазған Эдмунд Моррис Ханнаның өнеркәсіп пен саясаттағы жетістіктерін атап өтті: «Ол екі саланың да бірінде жаман істемеді; ол жеті миллион доллар тапты және АҚШ президентін жасады».

Пікірлер мен мұра

Профессор Джеральд В. Вольфтің айтуынша, "[Ханнаның] өміріндегі жалғыз берік нәрсе – капитализмнің Америкаға әкелген тұрмыс деңгейіне деген терең сенім болды". Ханна, сол заманғы көптеген консервативті бизнесмендер сияқты, еңбек, бизнес және үкімет қоғамның игілігі үшін ынтымақтастықпен жұмыс істеуі керек деп ойлады. 1876 жылғы көміршілер ереуілінде Ханнаның қалыптасқан көзқарастары, ол саяси аренаға қадам басқаннан кейін оның саяси ұстанымдарын анықтады. Кролидің сөзінше, Ханна әрқашан жұмысшыларымен жақсы қарым-қатынас орнатуға тырысты; биограф осыны растау үшін 1876 жылғы 28 сәуірдегі "Кливленд Лидер" газетінен мысал келтірді: "Бүгін таңертең Родс & Co. фирмасының өкілі Ханна мырзасы Аштабула портындағы ереуілдегі жұмысшылармен кездесіп, кеңескеннен кейін жұмысшылар ұсынылған талаптарды қабылдап, жұмысты қайта бастады". Вольфтің айтуынша, көміршілер ереуілінен кейін Ханна "еңбек, капитал және басқару арасындағы қарым-қатынастың баршаға пайдалы болу үшін қалай ұйымдастырылуы керектігін үлгісімен көрсетуге тырысты". Ханнаның жұмысшылармен қарым-қатынасты жақсартуға жасаған әрекеттеріне қарамастан, Давенпорт 1896 жылғы науқанда оны "Еңбек" деп жазылған бас сүйегіне басып тұрған күйде бейнеледі. Келесі жылы Огайо штатының заң шығарушы сайлауында, Ханнаның 1898 жылғы қайта сайлануына сайлаушыларды анықтаған кезде, ол қызметкерлеріне қатыгездік танытты деген айып тағылды. Ол сөз сөйлеп,

Ханна шақыру жасағаннан кейін, оның жұмысшыларын білдіретін кәсіподақтар оның мәлімдемесін растады. Ханна бизнес пен еңбек арасындағы ынтымақтастық қарым-қатынасты дамытуға тырысқан Ұлттық азаматтық федерацияның (NCF) алғашқы президенті болды. NCF радикалды еңбек одақтарына қарсы болды; сонымен қатар, реттеуді толығымен жойғысы келген бизнесмендерге де қарсы тұрды. Ол еңбекшілердің жалақы мен еңбек жағдайларын жақсарту үшін ұйымдасу құқығын мойындады. 1903 жылы еңбек конвенциясында сөйлеген сөзінде Ханна еңбекшілердің кәсіподақтарға бірігу әрекеті, кәсіпорындардың сауда топтарына бірігуінен гөрі артық қорқыныш тудырмауы керек деді. Ханнаға жиі жатқызылатын сөз: "Мемлекеттік қызметте отырған ешбір адам халыққа ешбір міндеттемеге қарыз емес". Бұл сөз тіркесі 1890 жылы Ханнаның Огайо штатының бас прокуроры Дэвид К. Уотсонға жазған хатында Standard Oil компаниясына қарсы сот ісін тоқтатуға шақырғанда пайда болған деген болжам бар. Бұл сөз тіркесі 1897 жылы Огайодағы Ханнаға қарсы науқанда талқыланды. Республикашыл Уотсон Ханнаның осы сөзді жазғанын жоққа шығарды, бірақ журналистермен осы мәселені талқылаудан бас тартты. Ханнаның ертедегі биографтары Кроли мен Бир бұл цитатаның күмәнді екенін анықтады, бірақ олар Ханнаның оны жазғанын нақты жоққа шығармағандықтан, кейінгі көптеген еңбектер осы цитатаны Ханнаға жатқызады. Алайда, осы даулы мәселе туралы мақала жазған профессор Томас Э. Фелт Ханнаның өзіне жақын емес адамға мұндай қатыгез сөзді қолдануы мүмкін емес деп санайды, және ол, әйтеуір, оның саяси көзқарасын дұрыс бейнелемейді. Ханнаны қазіргі президенттік науқанды ойлап табушы деп жиі атайды. Оның 1896 жылғы Маккинлиге арналған науқаны жоғары деңгейде ұйымдастырылған және орталықтандырылған екендігімен, сондай-ақ қаржы жинаудағы табысымен жаңа мүмкіндіктер ашты. Ханна бірінші ұлттық саяси басшы ретінде танымал болғанымен, тарихшылар Маккинли екеуінің арасындағы қарым-қатынаста үстемдік еткенін мойындайды. Дегенмен, Ханна инновациялық науқандық жұмысымен танылды.

Сайлау тарихы

Барлық сайлаулар Огайо штатының Бас ассамблеясы арқылы жүзеге асырылады, себебі 1913 жылы 17-ші түзету қабылданғанға дейін штат заң шығарушы органдары сенаторларды сайлап келген.