Кіріспе

Жанно Шварктың 1980 жылғы фильмі

"Бір жерде уақыт" – Universal Pictures компаниясының 1980 жылғы американдық романтикалық фантастикалық драмасы, режиссері Жанно Шварк, басты рөлдерде Кристофер Рив, Джейн Сеймур және Кристофер Пламмер. Бұл Ричард Мэтисонның 1975 жылғы "Уақытты қайтару тілегі" романының экрандағы бейімделуі, сонымен қатар сценарийін де ол жазған. Рив Мичиган штатының Макинак аралындағы Гранд-отельдегі жас әйелдің суретіне әуес болып, соған құмар болатын драматург Ричард Коллиер рөлін ойнайды. Өзін-өзі гипнозға салу арқылы ол 1912 жылға оралып, актриса Элис МакКеннамен (Сеймур сомдаған) махаббат табуға тырысады. Ол Элис менеджері Уильям Фосетт Робинсонмен (Пламмер сомдаған) қақтығысқа келеді, ол оның мансабына романтиканың кедергі келтіретінінен қорқады және оны тоқтатуға әрекеттенеді. Фильм Джон Барридің музыкалық қойылымымен, сонымен қатар пианист Роджер Уильямстың қатысуымен танымал. Сергей Рахманиновтың Паганини тақырыбындағы Рапсодиясының 18-ші вариациясы да бірнеше рет қолданылады. Джейн Сеймур 2022 жылғы TCM Classic кинофестивалінде олар Кристофер Ривпен осы фильмде жұмыс істеген кезде ғашық болғанын айтты. Бірақ Рив бұрынғы қатыны жүкті екенін білгеннен кейін олар ажырасып кетті. Рив қайтыс болғанға дейін олар жақын дос болып қалды. Фильмке үлкен жанкүйерлік туды және 1990 жылы супер-жанкүйер Билл Шепард INSITE атты фан-клубты құрды, ол "Бір жерде уақыт" ентузиасталарының халықаралық желісі.

Сюжет

1972 жылы колледждің театр студенті Ричард Коллиер өзінің жаңа пьесасының тұсаукесерін атап өтеді. Бір қарт әйел оған жақындап келіп, қолына қалта сағатын ұстатып: "Маған қайтып келші", - деп жалбарынады. Үйіне оралған соң, ол ұйқыда қайтыс болады. Сегіз жылдан кейін Ричард Чикагода тұратын табысты драматург болып шығады. Жазушы блогымен күресіп жатқанда ол үзіліс жасап, Grand Hotel курортына саяхаттауға шешім қабылдайды. Ол жерде ол ХХ ғасырдың басындағы сахналық актриса Элис МакКеннаның ескі фотосуретіне таңғалады. Ол оған қалта сағатын берген әйел екен. Ричард Элисдің бұрынғы үй шаруасын жүргізген және серігі болған Лора Робертске барады және Рахманиновтың Паганини тақырыбындағы Рапсодиясының 18-ші вариациясын ойнаған музыка қорапшасын табады. Элистің жеке заттары арасында оның бұрынғы колледж профессоры доктор Жерар Финни жазған уақытпен саяхат туралы кітап бар. Элиске ғашық болған Ричард 1912 жылға оралып, онымен кездесуге құмар болады. Ол профессор Финниді іздеді, ол өзіндік ұсыныстың күшімен қысқа уақытқа саяхаттаған деп санайды. 20-ғасырдың басындағы костюм киіп, Ричард өзі 1912 жылға дейін жазылған ұсыныстарды пайдалану арқылы өз еркіне баруға тырысады. Оның әрекеті сәтсіз аяқталады, өйткені оған нағыз сенімділік жетіспейді, бірақ 1912 жылғы қонақ кітапшасынан өзінің қолтаңбасын тапқаннан кейін, ол табысқа жететініне көз жеткізеді. Ол өзін тағы да гипноз арқылы, болашақ табысына деген сенімін, оны уақытты қайтару үшін қозғалтқыш ретінде пайдаланады. 1912 жылы оянғанда, ол Елизаның көл жағасында жүргенін көреді. Ол онымен кездескенде: "Сенсің бе?" деп сұрайды. Оның менеджері Уильям Фосетт Робинсон араласып, Ричардты жіберді. Бастапқыда Элис қызықпайтын болса да, Ричард оны ертеңіне серуендеуге шығаруға келіскенше қуып жүреді. Ол Елизаның "Сенсің бе?" дегені не екенін сұрайды. Элис Робинсонның өмірін өзгертетін адаммен кездесетінін және қорқу керектігін болжағанын айтады. Ричард Элиске 1972 жылы сыйлайтын қалта сағатын көрсетеді. Ричард Элистің пьесасына қатысады, онда ол онымен көз байланысын орнату кезінде романтикалық монологты айтады. Елістің көзіне жас келіп, ол да Ричардқа қарап, жымиып қояды. Бұл Рихард қонақ үйде іліп қойған сурет. Пьесадан кейін Ричард Робинсоннан кездесуді сұрайтын хабарлама алады. Робинсон оның Елизаны тастап кетуін қалайды, ол мұны өзінің игілігі үшін дейді. Ричард Елизаның өмірінің қалған бөлігінде оған қолдау көрсету ниеті туралы мәлімдегенде, Робинсон оны байлап, қорада құлыптады. Содан кейін ол Элиске Ричардтың кеткенін айтады. Ричард келесі күні таңертең оянып, өзін-өзі босатады. Актерлік топ Денверге кетті, бірақ Элис оны іздеп қонақ үйге оралды. Олар оның бөлмесіне барып, махаббат жасайды. Олар үйленуді келіседі, ал Элис Ричардқа жаңа костюм сатып алуға уәде береді, өйткені оның костюмі сәннен шығып кетті. Рихард костюмнің бір қалтасынан 1979 жылы жасалған ақша табады. Бұл заманауи бұйым гипноздық ұсынысты бұзады, Ричардты қазіргі заманға тартады. 1980 жылы оянады, уақытпен саяхаттан кейін әлсіреп қалады. 1912 жылға қайта оралу әрекеті сәтсіз аяқталады. Бірнеше апта бойы тамақ ішпей, қонақ үйдің ауласында жүретін ол үмітсіз күйі қайтыс болады. Содан кейін Ричардтың рухы Елизаға қосылады.

Қабылдау

Фильм алдын ала көрсетілімдерде жақсы қабылданғанымен, түсірілгеннен кейін сыншылар тарапынан қатты сынға ұшырады және кассада үміттен тыс нәтиже көрсетті. TCM арнасындағы сұхбатында Джейн Сеймур: "Іс қалай болғанын айтайын, біз фильмді аяқтадық, бірақ оны жариялауға рұқсат берілмеді. Киноактерлер гильдиясы ереуілге шықты, сондықтан Крис пен мен фильм туралы және оның көрсетілім күні туралы ешкімге айта алмадық. Сонымен қатар, Universal бұл фильмге екі-үш миллион доллардай аз қаржы жұмсады. Ал олардың "Блюз бауырлары" деген фильмге инвестиция салғандықтан, олардың ақшасын қайтаруды қатты қадағалап, бізді толығымен ұмытты. Шын мәнінде, олар бұл фильмді жасырып, одан кейін біз ең жаман сын-пикирлерді алдық" деді.

Сыни жауап

Фильмді шолулар жинағыш Rotten Tomatoes 21 киносыншының 52% фильмге жағымды пікір білдіргенін хабарлайды; рейтингтің орташа көрсеткіші 10-нан 5,9. Metacritic, бағаларды негізгі сыншылардан 100 балдық шкала бойынша салмақталған орташа есеппен бағалайды, фильмге 7 сынға негізделген 29 балл береді, бұл "Көбінесе жағымсыз пікірлер" дегенді көрсетеді.

Мұра

Фильмді "қорқынышты" және "көз жасты келтіретін, беткейлік" деп атаған сын-пикирлерге қарамастан, 1990 жылы ресми жанкүйерлер клубы – "Бір уақыттағы энтузиастардың халықаралық желісі" (I.N.S.I.T.E.) құрылды және үнемі кездесуін жалғастыруда. Қазан айында Grand Hotel "Уақыттың ішінде бір жерде" атты шара өткізеді, онда фильмнің үлкен экранда көрсетілуі, фильмнің негізгі актерлері мен түсірілім тобымен панельдік талқылаулар, сондай-ақ Эдвард дәуірінің киімдерін киген мүшелердің костюмдік кеші сияқты іс-шаралар ұйымдастырылады. Бұл фильм "Көрерлер: Соңғы ойын" (2019) блокбастеріндегі уақыт саяхатының танымал мәдениет үлгісі ретінде де көрсетілді. Фильмнің тарихына Кен Дэвенпорттың, Матисонның көмегімен жазылған әңгіме кітабының театрлық бейімделуі де қосылды. Бейімдеу Нью-Йоркте шеберханаларда сыналып, Portland Center Stage-та толық қойылыммен көрсетілді. Фильм сол кездегі британдық Гонконгта жақсы қабылданды. 1981 жылдың 12 қыркүйегінен бастап ол Гонконгтағы ең сәнді кинотеатр – Causeway Bay-дегі 碧麗宮戲院-да эксклюзивті түрде көрсетілді. Оның жақсы беделі мен кассалық табысының арқасында 1982 жылдың 22 сәуіріне дейін Palace Theatre-де 223 күн бойы көрсетілді. Бұл Гонконгтағы фильмнің үздіксіз көрсетілуінің ең ұзақ рекорды болды және үш ай бойы театр толық толды. Нәтижесінде фильм Гонконгтағы кассада 9,38 миллион гонконг долларын тауып, 1982 жылы Гонконгтағы ең табысты халықаралық фильм атанды. Гонконгта фильмнің танымалдылығына байланысты, гонконгтық әнші Адам Ченг 1982 жылы фильмнің тақырыптық музыкасынан бейімделген "如在夢中" ("Түсімдегідей") атты кантпоп каверін жазды, бұл ән Ченгтің "富貴榮華" альбомына енді.