1893-тен 1979-ға: Ұақыттан тыс саяхат

Кіріспе

Time After Time – 1979 жылы шыққан американдық ғылыми фантастикалық фильм. Фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік еткен Николас Мейер, ал басты рөлдерді Малькольм Макдауэлл, Дэвид Уорнер және Мэри Стинберген сомдаған. Panavision форматында түсірілген бұл фильм Мейердің режиссерлік дебюті болды. Оның сценарийі Карл Александрдың «Уақыт өткен соң» романының (сол кезде толыққанды аяқталмаған) және Александр мен Стив Хейздің хикаясына негізделген. Фильмде британдық жазушы Х.Г. Уэллс өзінің уақыт машинасы арқылы Джек-Жарқауды 20 ғасырға дейін қуу оқиғасы көрсетілген.

Сюжет

1893 жылы Лондонда танымал жазушы Х. Г. Уэллс күмәнді қонақтарға уақыт машинасын көрсетеді және оның қалай жұмыс істейтінін түсіндіреді, оның ішінде машинаны саяхатшының баратын жерінде ұстайтын "қайтарылмайтын кілт" және саяхатшы мен машинаны тең ұстайтын "буландырушы теңестіруші" бар. Полиция қызметкерлері кенеттен келіп, Жек Жабайыны іздеді. Уэллстің досы Джон Лесли Стивенсонның қанды қолғаптары бар қалта хирург Стивенсонның кісі өлтіруші болуы мүмкін деген тұжырымға әкеледі. Уэллс зертханаға жүгіреді, бірақ уақыт машинасы жоқ. Стивенсон болашаққа қашып кетеді, бірақ "қайта оралмайтын" кілті жоқ, бұл машинаның 1893 жылы автоматты түрде қайта пайда болуына себеп болады. Уэллс Стивенсонды 1979 жылдың 5 қарашасына дейін қуып жетеді, онда машина қазір Сан-Францискодағы мұражайда көрініс табады. Уэллс болашақты өте қорқынышты деп санайды, өйткені ол ағартылған социалистік утопияны күтті. Оның орнына ол ұшақтар мен автомобильдер түріндегі хаосты, сондай-ақ дүниежүзілік соғыстардың, қылмыстардың және қантөгістердің тарихын көреді. Уэллс банкке барып, кейбір британдық банкноттарды қазіргі американдық валютаға айырбастап алады. Ашаршылыққа ұшыраған ол Макдоналдс мейрамханасына кіреді. Стивенсонға британ ақшасын айырбастау керек деп ойлап, Уэллс оны іздеу үшін әртүрлі банктерге барады. Лондонның Чартерлік банкіде ол Стивенсонды Hyatt Regency қонақ үйіне жіберген қызметкер Эми Роббинспен танысады. Уэллске ұнаған ол оған өзінің картасын береді, ол оған "қоңырау шалу керек" дейді. Уэллспен бетпе-бет келген Стивенсон қазіргі қоғамның жағымды түрде қатыгез екенін мойындайды: "Тоқсан жыл бұрын мен ерекше едім. Бүгін мен әуесқоймын". Уэллс 1893 жылға қайтып, әділдікке бет бұруды талап етеді, бірақ Стивенсон керісінше қайтарылмайтын кілтті одан алуға тырысады. Олардың күресіне қызметші қыз кедергі жасайды, Стивенсон қашып кетеді, оны шатастырған кезде машина соқтырады. Уэллс оның артынан аурухананың жедел жәрдем бөліміне барады және Стивенсон өліп қалды деп санайды. Уэллс Эмимен қайта кездеседі және ол романтиканы бастайды. Стивенсон банкке ақшаны алмастыру үшін қайта оралады. Эми Уэллсті өзіне алып келді деп күдіктеніп, ол Уэллске хабар беру үшін қорқытады және кейіннен оның қайда тұратынын біледі. Уэллс күмәнді Эмиді оның шындықты айтып отырғанына сендіру үшін оны үш күндік болашаққа алып кетеді. Ол "Сан-Францисконың жабайы қылмыскерінің" бесінші құрбаны ретінде өз өлтірілуін жариялаған газеттің басты мақаласын көргенде, қорқып қалады. Уэллс оны төртінші құрбанның өлтірілуін болдырмау үшін, содан кейін Эмиді болдырмау үшін қайтуға мәжбүр етеді. Қайтып оралғанда олар кешіктіріледі және полицияға хабарлаудан басқа ештеңе істей алмайды. Стивенсон қайтадан өлтіреді, ал Уэллс оны өлтіргені туралы білгені үшін тұтқындалады. Эми Стивенсонға қарсы қорғанышсыз жалғыз қалды. Уэллс полицияны Эмидің қауіп-қатерінен сендіруге тырыса, ол Стивенсоннан жасырынуға тырысады. Полиция оның үйін тексергенде, әйелдің дене мүшесі шайылған күйде жатқанын байқайды. Полиция оның кінәсіз екеніне сеніп, жүрек күйзелісіне ұшыраған Уэллсты босатып жібереді. Стивенсон Эмидің әріптесін өлтірді, ол Эмидің үйінде өліп қалған. Ол Уэллске хабарласып, Эмиді тұтқынға алғанын және қайтарылмайтын кілтті талап еткенін айтады. Стивенсон кілтті алып қашады, ал Эми сақтандыру ретінде уақыт машинасына тұрақты қашуды жоспарлайды. Уэллс Эмидің көлігін айдап, оларды мұражайға дейін қадағалайды. Уэллс Эмидің өмірі үшін сауда-саттық жасаса, ол қашып кетеді. Стивенсон уақыт машинасын іске қосқанда, Уэллс "буландыру эквалайзерін" алып тастайды, Стивенсонның жоғалуына себеп болады, ал машина қазіргі уақытта қалады. Стивенсон уақыт арқылы шексіз сапарға жіберілді. Уэллс өзінің уақытына оралып, примитивті адамзат үшін тым қауіпті машинаны жою керектігін жариялайды. Эми оны 20-ғасырда қалған байланыстары жоқ деп, оны өзімен бірге алып кетуін сұрайды. Фильмнің соңында: "Х. Г. Уэллс 1927 жылы қайтыс болған Эми Кэтрин Роббинске үйленді. Жазушы ретінде ол социализмді, дүниежүзілік соғысты, ғарышқа саяхаттауды және әйелдерді азат етуді күтті. Ол 1946 жылы қайтыс болды".

In 1893 London, popular writer H. G. Wells displays a time machine to his skeptical dinner guests and explains how it works, including having a "non return key" that keeps the machine at the traveler's destination and a "vaporizing equalizer" that keeps the traveler and machine on equal terms. Police constables suddenly arrive, searching for Jack the Ripper. A bag with blood stained gloves belonging to Wells's friend John Leslie Stevenson, a surgeon, leads them to conclude that Stevenson may be the killer. Wells races to his laboratory, but the time machine is gone. Stevenson escapes to the future, though without the "non return" key, causing the machine to automatically reappear in 1893. Wells then pursues Stevenson to November 5, 1979, where the machine is now on display at a museum in San Francisco. Wells finds the future deeply shocking, having expected an enlightened socialist utopia. Instead, he sees chaos in the form of airplanes, automobiles and a history of global war, crime and bloodshed. At a bank, Wells exchanges some British bank notes for present day American currency. Hungry, he enters a McDonald's and is alternately puzzled and pleased with modern dining options. Reasoning that Stevenson also needs to exchange British money, Wells visits various banks searching for him. At the Chartered Bank of London, he meets employee Amy Robbins, who directed Stevenson to the Hyatt Regency hotel. Smitten with Wells, she gives him her card, saying he should “give her a ring”. Upon being confronted by Wells, Stevenson confesses that he finds modern society pleasingly violent, stating: "Ninety years ago, I was a freak. Today, I'm an amateur." Wells demands he return to 1893 to face justice, but Stevenson instead attempts to wrestle the non return key from him. Their struggle is interrupted by a maid and Stevenson flees, getting hit by a car during the frantic chase. Wells follows him to the hospital emergency room and assumes Stevenson is dead. Wells meets up with Amy again and she initiates a romance. Stevenson returns to the bank to exchange more money. Suspecting that Amy led Wells to him, he frightens her into giving Wells a message and later discovers where she lives. To convince a highly skeptical Amy that he is telling the truth, Wells takes her three days into the future. She is aghast to see a newspaper headline revealing her own murder as the "San Francisco Ripper's" fifth victim. Wells persuades her that they must go back to prevent the fourth victim's murder, then prevent Amy's. Upon returning, they are delayed and can do no more than phone the police. Stevenson kills again, and Wells is arrested due to his knowledge about the killing. Amy is left alone, totally defenseless against Stevenson. While Wells unsuccessfully tries to convince the police of Amy's peril, she attempts to hide from Stevenson. When the police finally investigate her apartment, they find a woman's dismembered body. Believing him innocent, the police release a now heartbroken Wells. Stevenson actually killed Amy's co worker, who was the dead body in Amy's apartment. He contacts Wells to state that he has taken Amy hostage and demands the non return key. Stevenson flees with the key – and Amy as insurance – intending a permanent escape in the time machine. Wells erratically drives Amy's car and follows them to the museum. While Wells bargains for Amy's life, she escapes. As Stevenson starts up the time machine, Wells removes the "vaporizing equalizer", causing Stevenson to vanish while the machine remains in the present. Stevenson has been sent traveling endlessly through time. Wells proclaims he must return to his own time and destroy a machine that is too dangerous for primitive mankind. Amy pleads with him to take her along, saying she has no remaining ties in the 20th century. The film finishes with the caption: "H. G. Wells married Amy Catherine Robbins, who died in 1927. As a writer, he anticipated socialism, global war, space travel and women's liberation. He died in 1946."

Өндіріс

Фильмнің DVD және Blu-ray нұсқаларына арналған түсіндірмелерде Майердің айтуынша, роман авторы Майерге жарияланбаған романының 55 бетін ұсынып, оның жұмысын бағалауын сұрады. Майер бұл идеяны ұнатып, материал негізінде сценарий жазып, оқиғаны өз жолымен дамыту үшін құқығын сатып алды. Макдауэлл бұл материалға қызығушылық танытты, себебі ол «Калигула» фильміндегі жыныстық қатынастар мен зорлық-зомбылықтан өзгеше нәрсе іздеді, онда ол бас рөлді ойнаған еді. Уэллс рөліне дайындалып жатқанда Макдауэлл Уэллстің 78 айналымдық жазбасын тыңдады. Макдауэлл Уэллстің жоғары, сыңғырлаған дауысымен және Оңтүстік-Шығыс Лондон акцентімен сөйлейтінін естігенде қатты таң қалды, ол фильмде оны еліктеуге тырысса, ол күлкілі жағдайға алып келетінін сезінді. Макдауэлл Уэллстің нақты сөйлеу стилін қайта жасай беруден бас тартып, «құрметті» стильді артық көрді. Бұл тәжірибелі композитор Миклош Розаның соңғы фильмдерінің бірі болды, ол 1979 жылы «Ең үздік музыка» номинациясы бойынша Сатурн сыйлығын алды. «Time After Time» Сан-Францисконың барлық аймақтарында түсірілді, оның ішінде Коу-Холлоу, Норт-Бич, Hyatt Regency қонақ үйі, Westin Bonaventure қонақ үйі, Голден-Гейт паркіндегі Калифорния ғылым академиясы, Марина ауданы, Гирраделли алаңы, Балықшылар порты, Ричмонд ауданы, Голден-Гейт көпірі, Ноб-Хиллдегі Грейс соборы, Эмбаркадеро орталығы, Чайна-таун, Марина Грин, Көркем өнерлер сарайы, Потреро-Хилл және Азаматтық орталық кірді.

Шығару

Фильмнің премьерасы 1979 жылдың 7 қыркүйегінде Торонто халықаралық кинофестивалінде салтанатты көрсетіліммен басталды.

Сыни жауап

"Time After Time" сыншылардан жағымды пікірлер алды. Rotten Tomatoes шолулар жинағында фильм 32 шолу негізінде 88% мақұлдау рейтингіне ие. Сайттың консенсусы: "Басты үш актер рөлдерімен шынымен көңіл көтеріп ойнаса, "Time After Time" көңілді, жеңіл фантастикалық оқиғаға айналады". Variety журналы фильмді "әдебиет пен тарихпен еркіндікпен қарым-қатынас жасаудың мүмкіндіктері мен шектеулерін көрсететін әдемі, қызықты фильм" деп сипаттады. Николас Майер викториандық Англия мен қазіргі Американы актерлік шеберлігіне байланысты, өте тапқыр оқиғамен үйлестірді. Джанет Маслин "The New York Times" газетінде "Time After Time" фильмін оның негізіндегі айлаға дейін керемет деп бағалады. Ол былай деді:

Мырза Майер аса тәжірибелі режиссер емес; бұл оның алғашқы тәжірибесі, сондықтан кейде өте ұқыпсыздық байқалады. Бірақ ол бірден кластың алдына шықты, фильм ақылды болғанымен, көңілді де, көңілді болғандықтан ойын-сауықтан ешқашан жалықпайды. "Time After Time" ұсынатын ләззаттар, мүмкін, электр пойыздарының күрделі жиынтығымен ойнаудың қарапайым ләззатынан артық емес. Дегенмен, мұндай көңіл көтеру әрқашан оңай емес, әсіресе жасыңыз екі таңбаға жеткенде. Ересектерге арналған фильмде балалардың жаңа ойыншығының жылтырауы секілді нәрсе болуы мүмкін. Лондон қаласындағы ішкі көріністер 1960 жылғы "The Time Machine" фильмінен көп нәрсе алған, ол 1895 жылғы H.G. Уэллстің сол аттас повесіне негізделген. Сондай-ақ, Мэри Стинбургеннің "Time After Time" және "Back to the Future Part III" фильмдеріндегі рөлдерінің арасындағы параллельдіктер байқалды. Ол былай деді:

Шындығында, мен осы фильмде ("Time After Time") және ("BTTF") Part III-те бірдей сахнаны ойнадым. Екі жағдайда да менің жауабым, әрине, сенімсіздік, мен оларды өмірімнен қудым. Кейін мен қателескенімді және ол шындығында басқа уақыттан келгенін білдім, мен оның (олардың) махаббатымды білдіру үшін оның соңынан жүрдім. Манекендік сахнаны жылдар өткен соң екінші рет ойнап тұрғаныңызды сезіну өте қызық. "Back to the Future Part III" фильмінде Стинбургеннің рөлін таңдау бұрынғы рөлін мақсатты түрде қайталау үшін жасалған сияқты. Екі фильмде де әйел уақыт саяхатшысымен бірге оның уақытында өмір сүруге кетеді. 1986 жылғы "Star Trek IV: The Voyage Home" фильмінде де ұқсас уақыт саяхатының қарама-қайшылықтары және қазіргі Сан-Францисконың қалалық ортасы болды, онда Николас Майер сценарийді жазуға қатысты. Ежелгі дәуірден келген уақыт саяхатшыларының қазіргі американдық валютаны алуы және айырбастауының егжей-тегжейлері екі фильмде де ұқсас болды. "Star Trek IV" фильміндегі маңызды әйел кейіпкері, доктор Джиллиан Тейлор, болашақта өмір сүретін өзінің жақыны капитан Джеймс Т. Кёркке қосылады, бұл "Time After Time" фильмінің соңына ұқсас.

Марапаттар

Николас Майер үздік сценарий үшін «Сатурн» сыйлығын, Мэри Стенбурген үздік әйел актер рөлі үшін «Сатурн» сыйлығын, ал Миклош Роза үздік музыка үшін «Сатурн» сыйлығын жеңіп алды. «Сатурн» сыйлығына ұсынылғандар: Майер – үздік режиссер, Малкольм Макдауэлл – үздік актер, Дэвид Уорнер – үздік қосалқы актер, Сал Энтони мен Ивонн Кубис – үздік костюмдер. Фильм үздік ғылыми-фантастикалық фильм номинациясына ие болды. Николас Майер «Антенна II» сыйлығын және «Авориаз» фантастикалық кинофестивалінің бас жүлдесін жеңіп алды, сондай-ақ ол үздік киносценарий үшін Эдгар Аллан По сыйлығына және үздік драмалық қойылым үшін «Хьюго» сыйлығына ұсынылды.

Теледидар

2016 жылдың 12 мамырында ABC телеарнасы 2016–2017 жылғы телесезонға «Time After Time» телесериалын алғанын хабарлады. Кевин Уильямсонның атқарушы продюсері және сценарий авторы болған сериал тек бес бөлімнен кейін жабылды.